Pracownik oczyszczalni ścieków – kod 313208 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Operator urządzeń oczyszczania ścieków”. Pracownik oczyszczalni ścieków obsługuje kraty, piaskowniki, osadniki, komory biologiczne i urządzenia do przeróbki osadów, kontroluje parametry procesu, pobiera próbki, usuwa skratki i zanieczyszczenia, konserwuje pompy i mieszadła oraz prowadzi dziennik pracy obiektu.
Pracownik oczyszczalni ścieków – wymagania w stosunku do pracownika
- ukończone 18 lat,
- kwalifikacje (wykształcenie zasadnicze branżowe lub średnie, preferowane technik inżynierii środowiska lub mechanik),
- świadectwo kwalifikacyjne SEP przy obsłudze urządzeń elektrycznych,
- szczepienia ochronne zalecane przy narażeniu na ścieki (WZW A i B, tężec),
- przeszkolenie do pracy w przestrzeniach zamkniętych.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator oczyszczalni ścieków,
- operator urządzeń oczyszczania ścieków,
- konserwator oczyszczalni,
- pracownik przepompowni ścieków,
- operator stacji odwadniania osadów.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- ocena układu oddechowego przy narażeniu na siarkowodór i aerozole biologiczne,
- badania w kierunku chorób odzwierzęcych i zakaźnych przenoszonych przez ścieki (zgodnie z oceną lekarza),
- badanie słuchu przy pracy w pobliżu dmuchaw i pomp,
- badania do pracy w przestrzeniach zamkniętych i na wysokości.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp dla pracowników na stanowiskach robotniczych nie rzadziej niż co rok (prace szczególnie niebezpieczne w zbiornikach i kanałach),
- szkolenie z pracy w przestrzeniach zamkniętych i ewakuacji poszkodowanego,
- szkolenie z obsługi detektorów gazów i aparatów ucieczkowych,
- szkolenie z pracy z czynnikami biologicznymi.
Środowisko pracy
Pracownik oczyszczalni pracuje na otwartym terenie przy zbiornikach, kanałach i osadnikach, w budynkach krat i stacji dmuchaw, w przepompowniach i komorach. Ma kontakt ze ściekami, osadami i skratkami, a w zamkniętych obiektach może wystąpić siarkowodór, metan i niedobór tlenu. Pracuje w każdych warunkach pogodowych, zmianowo lub w dyżurach. Na stanowisku wykorzystuje się:
- kraty mechaniczne, prasy skratek, piaskowniki;
- pompy, mieszadła, dmuchawy;
- wirówki lub prasy do odwadniania osadów, suszarnie;
- chemikalia (koagulanty, polielektrolity, wapno);
- detektory gazów, statywy ratownicze, sprzęt do pobierania próbek.
Identyfikacja zagrożeń
- utonięcie przy wpadnięciu do zbiornika lub kanału,
- upadek z wysokości z pomostów i do komór,
- pochwycenie przez ruchome elementy krat, mieszadeł i przenośników,
- porażenie prądem w wilgotnym środowisku,
- poślizgnięcie na mokrych i zaolejonych powierzchniach,
- hałas dmuchaw i pomp,
- zmienne warunki atmosferyczne.
- siarkowodór, metan, amoniak w komorach i przepompowniach,
- niedobór tlenu w przestrzeniach zamkniętych,
- chemikalia do strącania i kondycjonowania osadów (drażniące, żrące),
- wybuch biogazu w obiektach komory fermentacyjnej.
Czynniki biologiczne:
- bakterie jelitowe, leptospiry, wirusy zapalenia wątroby typu A, pasożyty w ściekach i osadach,
- aerozole biologiczne z napowietrzania i odwadniania osadów,
- endotoksyny.
- ręczne prace transportowe przy usuwaniu skratek i piasku,
- wymuszone pozycje przy konserwacji urządzeń,
- praca zmianowa i dyżury, praca w pojedynkę na obiektach sieci.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku pracownika oczyszczalni ścieków.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice wodoszczelne, kalosze lub wodery, odzież wodoodporna – ścieki, czynniki biologiczne;
- okulary lub przyłbica, półmaska FFP3 przy pracy z aerozolem – aerozole biologiczne, rozprysk;
- osobisty detektor gazów – siarkowodór, metan, niedobór tlenu;
- kamizelka asekuracyjna przy zbiornikach – utonięcie;
- szelki bezpieczeństwa z linką przy wejściu do komór – upadek, ewakuacja;
- ochronniki słuchu – hałas.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- barierki, kraty pomostowe i koła ratunkowe przy zbiornikach – upadek, utonięcie;
- wentylacja mechaniczna i stałe detektory gazów w budynkach – siarkowodór, metan;
- osłony i wyłączniki awaryjne urządzeń – pochwycenie;
- statyw ratowniczy z wciągarką – ewakuacja z komory;
- instalacja elektryczna o odpowiednim stopniu ochrony i w wykonaniu Ex w strefach biogazu – porażenie, wybuch;
- zmechanizowane usuwanie skratek i piasku – ręczne prace transportowe.
Środki organizacyjne
- pisemne zezwolenie i zespół co najmniej dwuosobowy przy pracach w komorach i zbiornikach – przestrzenie zamknięte;
- pomiar atmosfery przed wejściem i w trakcie pracy – gazy toksyczne, niedobór tlenu;
- blokowanie napędów przed konserwacją – pochwycenie;
- szczepienia ochronne, zakaz jedzenia w strefie ścieków, zaplecze sanitarne z natryskami – czynniki biologiczne;
- stosowanie chemikaliów zgodnie z kartami charakterystyki – czynniki chemiczne;
- łączność i kontrola pracownika pracującego w pojedynkę – wypadek bez świadków.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla pracownika oczyszczalni ścieków.
- czynniki fizyczne – hałas, mikroklimat zmienny przy pracy na otwartej przestrzeni;
- czynniki chemiczne – siarkowodór, amoniak, metan, chemikalia do obróbki osadów;
- czynniki biologiczne – bakterie, wirusy i pasożyty obecne w ściekach i osadach (grupa 2 i 3), endotoksyny;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w przestrzeniach zamkniętych, praca na wysokości i nad wodą, praca zmianowa, praca w pojedynkę.
Podobne stanowiska
- ładowacz nieczystości,
- pracownik sortowni odpadów,
- hydraulik,
- konserwator,
- inspektor ochrony środowiska,
- pracownik zakładu utylizacji,
- inżynier sieci wodociągowych i kanalizacyjnych.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).