Pomoc laboratoryjna

Pomoc laboratoryjna – kod 911204 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Pomoc laboratoryjna wykonuje prace pomocnicze w laboratoriach analitycznych, medycznych, mikrobiologicznych, szkolnych i przemysłowych – myje i suszy szkło laboratoryjne, przygotowuje roztwory myjące, obsługuje zmywarki laboratoryjne, suszarki i autoklawy, uzupełnia odczynniki i materiały zużywalne. Zbiera i zabezpiecza odpady chemiczne i biologiczne, sprząta stanowiska pracy oraz pomaga laborantom w przygotowaniu sprzętu i próbek.

Pomoc laboratoryjna – wymagania w stosunku do pracownika

wykształcenie co najmniej podstawowe lub zasadnicze, mile widziane średnie o profilu chemicznym lub medycznym,
znajomość zasad pracy z substancjami niebezpiecznymi i oznakowania na etykietach i w kartach charakterystyki,
znajomość zasad postępowania z odpadami chemicznymi i medycznymi,
umiejętność obsługi zmywarek laboratoryjnych, suszarek, cieplarek i autoklawów według instrukcji,
kwalifikacje do obsługi autoklawów i urządzeń ciśnieniowych objętych dozorem UDT – w zakresie wymaganym przepisami o dozorze technicznym,
dokładność, staranność i przestrzeganie zasad aseptyki,
brak przeciwwskazań zdrowotnych do pracy z czynnikami chemicznymi i biologicznymi.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

pomocnik laboranta,
pomoc w laboratorium,
pracownik zmywalni szkła laboratoryjnego,
zmywacz szkła laboratoryjnego,
pomoc laboratoryjna w pracowni mikrobiologicznej.

Badania

wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
ocena skóry i układu oddechowego przy narażeniu na substancje drażniące i uczulające – według wskazań lekarza medycyny pracy,
zalecane szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B – w laboratoriach medycznych i mikrobiologicznych,
badania serologiczne po ekspozycji zawodowej na krew lub materiał zakaźny – zgodnie z procedurą poekspozycyjną.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
szkolenie z bezpiecznego postępowania z substancjami i mieszaninami niebezpiecznymi, w tym czytania kart charakterystyki,
szkolenie z zasad pracy z czynnikami biologicznymi i postępowania po ekspozycji zawodowej,
instruktaż obsługi autoklawów, suszarek, zmywarek i dygestoriów,
szkolenie z segregacji, magazynowania i przekazywania odpadów niebezpiecznych,
szkolenie z pierwszej pomocy przy oparzeniach chemicznych i termicznych oraz obsługi natrysku bezpieczeństwa i płuczki do oczu.

Środowisko pracy

Pomoc laboratoryjna pracuje w zmywalni szkła, magazynie odczynników i na salach laboratoryjnych, w pomieszczeniach wyposażonych w dygestoria, natryski bezpieczeństwa i wentylację mechaniczną. Przez większą część zmiany ma kontakt z wodą, detergentami i roztworami kwasów oraz zasad, przenosi szkło i pojemniki z odczynnikami, a w laboratoriach medycznych i mikrobiologicznych – sprzęt skażony materiałem biologicznym przed dekontaminacją. Przy autoklawach i suszarkach występuje gorąca para i nagrzane powierzchnie. Praca jest głównie stojąca, w wilgotnym otoczeniu, często w pośpiechu przed rozpoczęciem serii analiz. Na stanowisku wykorzystuje się:

zmywarki i myjki ultradźwiękowe do szkła laboratoryjnego;
suszarki laboratoryjne, cieplarki i sterylizatory;
autoklawy parowe;
dygestoria, wyciągi i komory laminarne;
szkło laboratoryjne, pipety, cylindry i kolby;
pojemniki na odpady chemiczne, biologiczne i ostre narzędzia;
wózki laboratoryjne i regały magazynowe.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

skaleczenie potłuczonym szkłem laboratoryjnym i zakłucie igłą lub ostrym narzędziem,
oparzenie gorącą parą i powierzchniami autoklawów oraz suszarek,
wybuch lub rozszczelnienie urządzenia ciśnieniowego (autoklaw),
poślizgnięcie i upadek na mokrej posadzce zmywalni,
porażenie prądem przy urządzeniach zasilanych z sieci w wilgotnym otoczeniu,
przenoszenie pojemników z odczynnikami, wodą destylowaną i odpadami – przeciążenie układu mięśniowo-szkieletowego,
kontakt z ciekłym azotem lub suchym lodem – odmrożenia.

Czynniki chemiczne:

kwasy nieorganiczne (solny, siarkowy, azotowy) i zasady (wodorotlenek sodu i potasu) – oparzenia chemiczne,
rozpuszczalniki organiczne (etanol, aceton, izopropanol, metanol) – działanie drażniące i ryzyko pożaru,
środki dezynfekcyjne (podchloryn sodu, aldehydy, związki chloru) i detergenty laboratoryjne,
pozostałości odczynników w szkle i odpadach, w tym substancji toksycznych,
lateks i substancje uczulające w rękawicach i środkach czystości.

Czynniki biologiczne:

materiał biologiczny (krew, mocz, wydzieliny, hodowle bakterii) – zakażenie wirusami HBV, HCV, HIV i bakteriami chorobotwórczymi,
bioaerozole powstające przy otwieraniu pojemników i myciu skażonego sprzętu.

Czynniki psychofizyczne:

praca stojąca przez większą część zmiany,
monotonia i powtarzalność czynności przy myciu szkła,
presja czasu związana z harmonogramem analiz,
odpowiedzialność za prawidłową dekontaminację i segregację odpadów.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku pomocy laboratoryjnej.

Środki ochrony indywidualnej

rękawice nitrylowe chemoodporne i rękawice odporne na przecięcie przy pracy ze szkłem – kwasy i zasady, rozpuszczalniki, skaleczenie szkłem;
okulary ochronne lub osłona twarzy i fartuch chemoodporny – oparzenia chemiczne, rozpryski środków dezynfekcyjnych;
rękawice termoodporne przy wyjmowaniu wsadu z autoklawu i suszarki – oparzenie gorącą parą i powierzchniami;
rękawice kriogeniczne i osłona twarzy przy pracy z ciekłym azotem – odmrożenia;
fartuch ochronny, rękawice jednorazowe i półmaska FFP2 w strefie mikrobiologicznej – materiał biologiczny, bioaerozole;
obuwie zawodowe z podeszwą antypoślizgową – poślizgnięcie na mokrej posadzce;
rękawice bezlateksowe – lateks i substancje uczulające.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

dygestoria i komory laminarne oraz wentylacja mechaniczna – rozpuszczalniki, kwasy, bioaerozole;
natrysk bezpieczeństwa i płuczki do oczu w zasięgu stanowiska – oparzenia chemiczne;
autoklawy z blokadą drzwi i zaworami bezpieczeństwa objęte dozorem technicznym – wybuch lub rozszczelnienie, oparzenie gorącą parą;
pojemniki na ostre odpady i zamykane pojemniki na odpady biologiczne – zakłucie igłą, materiał biologiczny;
szafy wentylowane na odczynniki łatwopalne i żrące – rozpuszczalniki, pozostałości odczynników;
posadzki antypoślizgowe ze sprawnym odpływem – poślizgnięcie i upadek;
gniazda z zabezpieczeniem różnicowoprądowym i stopniem ochrony dostosowanym do wilgoci – porażenie prądem;
wózki laboratoryjne do transportu pojemników – przeciążenie przy przenoszeniu.

Środki organizacyjne

instrukcje pracy z substancjami niebezpiecznymi i aktualne karty charakterystyki – kwasy, zasady, rozpuszczalniki, środki dezynfekcyjne;
procedura dekontaminacji sprzętu przed myciem i procedura poekspozycyjna – materiał biologiczny, bioaerozole, zakłucie igłą;
zasady obchodzenia się ze szkłem, w tym zakaz zbierania potłuczonego szkła ręką – skaleczenie;
rotacja czynności i przerwy – praca stojąca, monotonia;
planowanie prac zmywalni z wyprzedzeniem względem harmonogramu analiz – presja czasu;
jasne oznakowanie pojemników na odpady i nadzór laboranta nad segregacją – odpowiedzialność za segregację, pozostałości odczynników;
limity mas przenoszonych ręcznie – przeciążenie układu mięśniowo-szkieletowego.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla pomocy laboratoryjnej.

czynniki fizyczne – mikroklimat gorący (okresowo przy autoklawach), praca w wilgotnym środowisku;
czynniki chemiczne – kwas solny, kwas siarkowy, kwas azotowy, wodorotlenek sodu, etanol, aceton, metanol, podchloryn sodu, aldehydy (formaldehyd, aldehyd glutarowy – jeżeli stosowane);
czynniki biologiczne – wirusy HBV, HCV, HIV i bakterie chorobotwórcze w materiale biologicznym (laboratoria medyczne i mikrobiologiczne);
inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa urządzeń ciśnieniowych (autoklaw), praca ze szkłem laboratoryjnym, praca w pozycji stojącej, dźwiganie.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy