Arteterapeuta – kod 323013 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Arteterapeuta prowadzi indywidualne i grupowe zajęcia terapeutyczne z wykorzystaniem działań plastycznych – rysunku, malarstwa, rzeźby w glinie, ceramiki, grafiki, kolażu i technik mieszanych – w szpitalach psychiatrycznych, ośrodkach terapii zajęciowej, warsztatach terapii zajęciowej, domach pomocy społecznej, szkołach i hospicjach. Planuje zajęcia, przygotowuje materiały i narzędzia, wspiera uczestników w pracy twórczej, omawia z nimi prace i prowadzi dokumentację terapii.
Arteterapeuta – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe z arteterapii lub pedagogiki, psychologii albo kierunku artystycznego uzupełnione studiami podyplomowymi z arteterapii;
- znajomość technik plastycznych, w tym ceramiki, grafiki i rzeźby, oraz bezpiecznego stosowania materiałów;
- umiejętność pracy z grupą osób z zaburzeniami psychicznymi, niepełnosprawnością intelektualną i w kryzysie;
- umiejętność obsługi pieca ceramicznego, pistoletu do kleju na gorąco i narzędzi grafiki warsztatowej;
- odporność emocjonalna, empatia i gotowość do pracy pod superwizją.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- terapeuta sztuką,
- terapeuta plastyczny,
- instruktor arteterapii,
- instruktor terapii plastycznej,
- artterapeuta.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy;
- ocena układu oddechowego i skóry przy pracy z pyłem gliny, szkliwami, farbami i rozpuszczalnikami;
- ocena układu ruchu przy długotrwałej pracy w pochyleniu nad stołem i przenoszeniu materiałów.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy;
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat;
- instruktaż obsługi pieca ceramicznego, koła garncarskiego i narzędzi grafiki warsztatowej;
- szkolenie z bezpiecznego stosowania substancji chemicznych – karty charakterystyki farb, szkliw i rozpuszczalników;
- szkolenie z postępowania przy zachowaniach agresywnych i autoagresywnych uczestników, w tym nadzoru nad narzędziami ostrymi;
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Arteterapeuta pracuje w pracowni plastycznej lub ceramicznej placówki, zwykle przy dużych stołach, w otoczeniu farb, gliny, papieru i narzędzi. W pracowni ceramicznej pracuje piec elektryczny wypalający w temperaturze do ok. 1250°C, a przy szlifowaniu i zamiataniu wysuszonej gliny powstaje drobny pył. Przy grafice i rzeźbie uczestnicy używają dłut, nożyków i rylców, co wymaga stałego nadzoru, zwłaszcza w psychiatrii. Terapeuta przez większość zajęć stoi lub chodzi między stołami, pochyla się nad pracami uczestników, a po zajęciach sprząta pracownię i myje narzędzia. Na stanowisku wykorzystuje się:
- piec ceramiczny elektryczny, koło garncarskie i narzędzia do modelowania gliny;
- glinę, szkliwa i angoby, masy plastyczne, gips modelarski;
- farby akrylowe, plakatowe, olejne i akwarelowe, pastele, tusze;
- rozpuszczalniki i media malarskie – benzyna lakowa, terpentyna, werniksy;
- narzędzia grafiki – dłuta do linorytu, rylce, wałki, prasa graficzna;
- nożyczki, nożyki, pistolet do kleju na gorąco, kleje i lakiery w aerozolu;
- sztalugi, stoły z łatwo zmywalnym blatem i zlew do mycia narzędzi.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- skaleczenie dłutami, nożykami, rylcami i nożyczkami;
- oparzenie o gorące elementy pieca ceramicznego, wypalone wyroby i klej na gorąco;
- porażenie prądem przy piecu ceramicznym, kole garncarskim i prasie z napędem;
- przygniecenie dłoni w prasie graficznej;
- poślizgnięcie na posadzce zabrudzonej gliną i wodą;
- mikroklimat gorący w pracowni w czasie wypału;
- zranienie przez uczestnika z użyciem narzędzi plastycznych.
Czynniki chemiczne:
- pył gliny i szkliw zawierający krzemionkę krystaliczną;
- tlenki metali w szkliwach i pigmentach (kobalt, mangan, chrom, miedź);
- pary benzyny lakowej, terpentyny i werniksów;
- pył gipsu i pasteli suchych;
- opary z wypału ceramiki i aerozole lakierów oraz fiksatyw.
Czynniki biologiczne:
- wirusy i bakterie przenoszone drogą kropelkową od uczestników zajęć.
Czynniki psychofizyczne:
- długotrwała praca stojąca i w pochyleniu nad stołami uczestników;
- przenoszenie worków z gliną, ram, płyt i materiałów;
- ryzyko agresji i autoagresji uczestników;
- obciążenie emocjonalne przy pracy z osobami w kryzysie, z ciężką chorobą psychiczną i terminalnie chorymi;
- stała podzielność uwagi – nadzór nad grupą i narzędziami ostrymi.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku arteterapeuty.
Środki ochrony indywidualnej
- fartuch ochronny i rękawice nitrylowe przy pracy ze szkliwami, farbami olejnymi i rozpuszczalnikami – tlenki metali, benzyna lakowa, terpentyna;
- półmaska filtrująca FFP2 przy szlifowaniu i zamiataniu suchej gliny oraz gipsu – pył krzemionki krystalicznej, pył gipsu;
- rękawice żaroodporne przy otwieraniu pieca i wyjmowaniu wyrobów – oparzenie, mikroklimat gorący;
- okulary ochronne przy szlifowaniu wyrobów i pracy z aerozolami – pył, aerozole lakierów;
- obuwie z antypoślizgową podeszwą – poślizgnięcie na mokrej posadzce.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- piec ceramiczny w wydzielonym pomieszczeniu z wyciągiem lub okapem i blokadą otwarcia w czasie wypału – oparzenie, opary z wypału, mikroklimat gorący;
- mechaniczna wentylacja pracowni i stanowisko z wyciągiem do pracy z rozpuszczalnikami i aerozolami – pary benzyny lakowej, terpentyny, aerozole;
- mokre metody pracy z gliną i odkurzacz z filtrem HEPA zamiast zamiatania – pył krzemionki krystalicznej, pył gipsu;
- prasa graficzna z osłonami, urządzenia z wyłącznikiem awaryjnym, zasilanie przez wyłącznik różnicowoprądowy – przygniecenie dłoni, porażenie prądem;
- zamykana szafka na narzędzia ostre i substancje chemiczne – skaleczenie, zranienie przez uczestnika;
- wózek na materiały i składowanie gliny na wysokości blatu – przenoszenie ciężarów;
- zmywalna, antypoślizgowa posadzka i zlew z osadnikiem – poślizgnięcie.
Środki organizacyjne
- wybór szkliw bezołowiowych i farb na bazie wody, ograniczanie rozpuszczalników – tlenki metali, pary rozpuszczalników;
- liczenie i wydawanie narzędzi ostrych pod nadzorem, uzgodnienie z personelem oddziału doboru materiałów dla uczestników w kryzysie – skaleczenie, agresja i autoagresja;
- karty charakterystyki dostępne w pracowni, zakaz jedzenia i picia przy pracy – tlenki metali, pył gliny, pary rozpuszczalników;
- harmonogram wypałów poza czasem zajęć – oparzenie, opary z wypału, mikroklimat gorący;
- sprzątanie na mokro po każdych zajęciach – poślizgnięcie, pył krzemionki;
- przerwy i możliwość pracy w siadzie, podział grupy na mniejsze zespoły – praca stojąca w pochyleniu, podzielność uwagi;
- superwizja i wsparcie psychologiczne, wietrzenie sali i higiena rąk – obciążenie emocjonalne, infekcje kropelkowe.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla arteterapeuty.
- czynniki fizyczne – mikroklimat gorący (piec ceramiczny) – okresowo;
- czynniki chemiczne – pył zawierający krzemionkę krystaliczną (glina, szkliwa), tlenki metali (kobalt, mangan, chrom), benzyna lakowa, terpentyna, pył gipsu;
- czynniki biologiczne – drobnoustroje przenoszone drogą kropelkową od uczestników zajęć;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca z narzędziami ostrymi, ryzyko agresji uczestników, długotrwała praca stojąca, przenoszenie ciężarów, obciążenie psychiczne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).