Kierowca – w klasyfikacji zawodów i specjalności, wprowadzonej rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534), zawody kierowców wyodrębniono według rodzaju pojazdu, m.in. „Kierowca samochodu ciężarowego” – kod 833203, „Kierowca autobusu” – kod 833101 oraz „Kierowca samochodu osobowego” – kod 832203. Obowiązki powierzone kierowcy przez pracodawcę wiążą się z:
- bezpiecznym transportem ludzi lub towarów lub zwierząt,
- kontrolą stanu technicznego pojazdu.
Kierowca – wymagania w stosunku do pracownika
Kwalifikacje:
- znajomość przepisów o ruchu drogowym,
- wykształcenie na poziomie zasadniczym,
- znajomość budowy oraz stanu technicznego prowadzonego pojazdu.
Uprawnienia:
- uprawnienia do kierowania pojazdem odpowiedniej kategorii;
- świadectwa kwalifikacyjne potrzebne do szczególnych uprawnień, np. do przewozu materiałów niebezpiecznych (jeżeli jest to wymagane);
- uprawnienia do przewozu osób (jeżeli jest to wymagane).
Badania
- wstępne badania lekarskie i psychologiczne,
- okresowe badania lekarskie i psychologiczne.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp;
- instruktaż stanowiskowy;
- okresowe szkolenie bhp, nie rzadziej niż co 3 lata;
- szkolenia okresowe kierowców;
- inne, uznane przez pracodawcę za niezbędne.
Kierowca – środowisko pracy
Kierowca większą część czasu spędza w kabinie pojazdu, danego środka transportu.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- drgania mechaniczne;
- mikroklimat (zimny zimą, gorący latem);
- ostre elementy;
- uderzenie o nieruchome elementy;
- potrącenie przez inne pojazdy;
- hałas;
- wypadki drogowe;
- przygniecenie;
- upadek na tym samym poziomie;
- pochwycenie przez obracające się elementy;
- pożar;
- pyły;
- wybuch.
Czynniki chemiczne:
- spaliny,
- smary,
- oleje.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie statyczne,
- monotonia,
- obciążenie psychiczne.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kierowcy.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice ochronne podczas prac naprawczych i obsługowych przy pojeździe – ostre elementy, smary, oleje, pochwycenie przez obracające się elementy;
- kamizelka ostrzegawcza o intensywnej widzialności przy postoju na drodze – potrącenie przez inne pojazdy;
- obuwie robocze na stabilnej podeszwie – upadek na tym samym poziomie (wsiadanie i wysiadanie z kabiny, plac manewrowy);
- odzież dostosowana do pory roku – mikroklimat (zimny zimą, gorący latem).
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- sprawny technicznie pojazd z aktualnymi przeglądami (hamulce, ogumienie, oświetlenie) – wypadki drogowe;
- fotel z pełną regulacją i zawieszeniem pneumatycznym – drgania mechaniczne, obciążenie statyczne;
- klimatyzacja i sprawne ogrzewanie kabiny – mikroklimat;
- tachograf – kontrola czasu jazdy i odpoczynku (obciążenie psychiczne, monotonia);
- trójkąt ostrzegawczy i oświetlenie awaryjne przy postoju – potrącenie przez inne pojazdy;
- gaśnica samochodowa z aktualnym przeglądem – pożar;
- sprawny układ wydechowy i kontrola szczelności – spaliny;
- osłony części wirujących silnika sprawdzane przy obsłudze – pochwycenie przez obracające się elementy, przygniecenie.
Środki organizacyjne
- przestrzeganie norm czasu jazdy oraz odpowiednia liczba wystarczająco długich przerw – monotonia, obciążenie psychiczne, wypadki drogowe;
- planowanie tras z uwzględnieniem warunków drogowych i pogodowych – wypadki drogowe, obciążenie psychiczne;
- zabezpieczenie pojazdu przed przetoczeniem (hamulec, kliny) podczas obsługi – przygniecenie;
- zakaz palenia i używania otwartego ognia przy tankowaniu oraz przewozie materiałów łatwopalnych – pożar, wybuch;
- ćwiczenia rozciągające podczas przerw w jeździe – obciążenie statyczne;
- ograniczenie prac w warunkach zapylenia oraz utrzymanie czystości kabiny – pyły.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kierowcy.
- czynniki fizyczne – drgania ogólne przenoszone przez siedzisko pojazdu, hałas w kabinie, zmienny mikroklimat (kabina chłodna zimą, nagrzana latem);
- czynniki chemiczne – spaliny silnikowe, oleje i smary przy obsłudze pojazdu, a przy przewozie towarów niebezpiecznych także substancje wynikające z rodzaju ładunku;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca wymagająca pełnej sprawności psychoruchowej, w tym oceny widzenia zmierzchowego, wrażliwości na olśnienie, pola widzenia i rozróżniania barw, badania psychologiczne w zakresie transportu drogowego, długotrwała pozycja siedząca, praca zmianowa i nocna, ruch drogowy przy załadunku, rozładunku i postoju, ręczne prace transportowe przy obsłudze ładunku.