Lekarz – kod 221101 w klasyfikacji zawodów i specjalności, wprowadzonej rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534). Obowiązki powierzone lekarzowi przez pracodawcę wiążą się ze sprawowaniem opieki medycznej nad pacjentami.
Lekarz – wymagania w stosunku do pracownika
- uprawnienia (zależnie od wymagań pracodawcy),
- kwalifikacje (ukończone studia medyczne).
Badania
- wstępne badania lekarskie,
- okresowe badania lekarskie,
- badania sanitatne na nosicielstwo.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 5 lat,
- inne uznane przez pracodawcę za niezbędne.
Lekarz – środowisko pracy
Miejscem pracy lekarza są zwłaszcza szpitale oraz przychodnie. Dodatkowo pracują oni wykonując wizyty wyjazdowe poza stacjonarnymi zakładami opieki zdrowotnej, poza tym pozostają jeszcze prywatne gabinety lekarskie. Lekarz posługuje się specjalistycznym sprzętem i narzędziami podczas wykonywania swoich obowiązków zawodowych.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek na tym samym poziomie,
- upadek na różnych poziomach,
- uderzenie przez spadający przedmiot,
- poślizgnięcie się,
- promieniowanie UV,
- potknięcie się,
- uderzenie o elementy wyposażenia,
- ostre elementy (szczególnie powodujące zakłucia oraz zacięcia),
- promieniowanie jonizujące,
- mikroklimat,
- hałas (również ultradźwiękowy),
- promieniowanie elektromagnetyczne
- energia elektryczna,
- pożar.
Czynniki chemiczne:
- środki i preparaty do dezynfekcji,
- inne preparaty chemiczne, w szczególności leki.
Czynniki biologiczne:
- wirusy,
- bakterie,
- grzyby.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie statyczne,
- obciążenie dynamiczne,
- sporadycznie agresja ze strony osób lub zwierząt,
- stres.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku lekarza.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice medyczne jednorazowe – wirusy, bakterie, grzyby, kontakt z lekami i preparatami do dezynfekcji;
- maska chirurgiczna lub półmaska filtrująca (przy pacjentach zakaźnych) – wirusy, bakterie;
- okulary ochronne lub przyłbica przy zabiegach z ryzykiem rozprysku – czynniki biologiczne, środki do dezynfekcji;
- odzież medyczna i fartuch barierowy – czynniki biologiczne, czynniki chemiczne;
- fartuch i osłony radiologiczne oraz dozymetr indywidualny – promieniowanie jonizujące;
- okulary z filtrem UV przy pracy z lampami bakteriobójczymi – promieniowanie UV;
- obuwie medyczne na antypoślizgowej podeszwie – poślizgnięcie się, potknięcie się, upadek na tym samym poziomie.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- pojemniki na odpady medyczne i zużyte igły oraz bezpieczne systemy do iniekcji – ostre elementy (zakłucia, zacięcia), czynniki biologiczne;
- osłony stałe i wygrodzenie pracowni rentgenowskich oraz sygnalizacja pracy aparatury – promieniowanie jonizujące, promieniowanie elektromagnetyczne;
- wentylacja pomieszczeń i dygestoria przy pracy z preparatami lotnymi – czynniki chemiczne;
- aparatura medyczna i elektryczna z aktualnymi przeglądami technicznymi – energia elektryczna, hałas (również ultradźwiękowy);
- równe, antypoślizgowe posadzki oraz stabilne regały i szafki – upadek na tym samym poziomie, upadek na różnych poziomach, uderzenie przez spadający przedmiot, uderzenie o elementy wyposażenia;
- klimatyzacja pomieszczeń – mikroklimat;
- gaśnica i widoczna instrukcja przeciwpożarowa – pożar.
Środki organizacyjne
- procedury higieny rąk, dezynfekcji i postępowania poekspozycyjnego – wirusy, bakterie, grzyby;
- szczepienia ochronne (w tym przeciw WZW B) – czynniki biologiczne;
- ewidencja dawek i ograniczenie czasu pracy w narażeniu na promieniowanie – promieniowanie jonizujące;
- karty charakterystyki preparatów dezynfekcyjnych i leków cytostatycznych oraz procedury ich podawania – czynniki chemiczne;
- procedura postępowania z pacjentem agresywnym oraz możliwość wezwania wsparcia – agresja ze strony osób, stres;
- rotacja zadań, przerwy w pracy i ograniczenie liczby kolejnych dyżurów – obciążenie statyczne, obciążenie dynamiczne, stres;
- bieżące usuwanie rozlań i utrzymanie drożnych ciągów komunikacyjnych – poślizgnięcie się, potknięcie się.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla lekarza.
- czynniki biologiczne – wirusy przenoszone drogą krwi (wirusowe zapalenie wątroby typu B i C, HIV) przy zakłuciu i kontakcie z materiałem zakaźnym, bakterie, wirusy przenoszone drogą kropelkową i grzyby przy kontakcie z pacjentami;
- czynniki chemiczne – preparaty do dezynfekcji o działaniu drażniącym i uczulającym, leki, w tym cytostatyki, jeżeli lekarz je podaje, lateks w rękawicach medycznych;
- czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące przy zabiegach wykonywanych pod kontrolą rentgenowską i w pracowniach radiologicznych, pole elektromagnetyczne aparatury diagnostycznej, prąd elektryczny;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca z narzędziami ostrymi i ryzyko zakłucia, praca zmianowa i nocna oraz dyżury, praca wymagająca odporności psychicznej i pełnej sprawności przy podejmowaniu decyzji, narażenie na agresję ze strony pacjentów, wymuszona pozycja ciała przy zabiegach, orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych.