Nauczyciel – w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), wyodrębniono m.in. zawody „Nauczyciel przedmiotu w szkole podstawowej” – kod 234102 oraz „Nauczyciel przedmiotu w szkole ponadpodstawowej” – kod 233001. Obowiązki nauczyciela wiążą się z:
- przekazywaniem uczniom wiedzy i umiejętności na określonym poziomie,
- zachowaniem nienagannej postawy moralnej wobec uczniów,
- prowadzeniem niezbędnej dokumentacji związanej z wykonywanym zawodem.
Nauczyciel – wymagania w stosunku do pracownika
- uprawnienia (zależnie od wymagań pracodawcy),
- kwalifikacje (wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub np. studium nauczycielskie).
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- pedagog,
- wychowawca klasy,
- nauczyciel przedmiotowy,
- nauczyciel szkolny,
- wykładowca szkolny.
Badania
- badania lekarskie wstępne lub okresowe.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- inne uznane przez pracodawcę za niezbędne,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 5 lat.
Nauczyciel – środowisko pracy
Nauczyciel pracuje w pomieszczeniach szkolnych przystosowanych do nauczanego przedmiotu lub w uzasadnionych przypadkach prowadzi zajęcia na zewnątrz (zajęcia na boisku, wycieczki).
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- hałas,
- pyły,
- oświetlenie,
- poślizgnięcie się,
- upadek na tym samym poziomie,
- energia elektryczna,
- upadek na niższy poziom (schody),
- pożar,
- uderzenie o wyposażenie sal szkolnych,
- ostre elementy,
- przeciążenie strun głosowych.
Czynniki chemiczne:
- substancje i preparaty znajdujące się w szkole (sale chemiczne).
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie statyczne,
- stres.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku nauczyciela.
Środki ochrony indywidualnej
- środki ochrony (rękawice, okulary, fartuch) przy demonstracjach w pracowni chemicznej – substancje i preparaty chemiczne;
- obuwie na stabilnej, antypoślizgowej podeszwie – poślizgnięcie się, upadek na tym samym poziomie.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- prawidłowe oświetlenie sal lekcyjnych (światło dzienne i sztuczne bez olśnień) – oświetlenie;
- wentylacja pracowni chemicznej i dygestorium oraz zamykana szafa na odczynniki – substancje i preparaty chemiczne;
- kreda bezpyłowa lub tablice suchościeralne – pyły;
- nagłośnienie sal i ograniczanie hałasu podczas przerw (organizacja dyżurów) – hałas, przeciążenie strun głosowych;
- sprzęt elektryczny w salach z aktualnymi przeglądami – energia elektryczna;
- oznaczenie krawędzi schodów i sprawne poręcze – upadek na niższy poziom (schody);
- ergonomiczne rozmieszczenie wyposażenia sal – uderzenie o wyposażenie sal szkolnych, ostre elementy;
- gaśnice, drożne drogi ewakuacyjne i instrukcja przeciwpożarowa – pożar.
Środki organizacyjne
- emisja głosu — szkolenie z techniki mówienia oraz przerwy dla regeneracji głosu – przeciążenie strun głosowych;
- instrukcje bhp w pracowniach przedmiotowych i nadzór nad doświadczeniami – substancje i preparaty chemiczne, ostre elementy;
- bieżące zgłaszanie i usuwanie uszkodzeń posadzek oraz rozlań – poślizgnięcie się, upadek na tym samym poziomie;
- praca przemienna siedząco-stojąca podczas zajęć – obciążenie statyczne;
- wsparcie psychologiczne, superwizja i realny przydział obowiązków – stres;
- próbne ewakuacje i szkolenie ppoż. – pożar.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla nauczyciela.
- czynniki fizyczne – hałas w salach lekcyjnych i na korytarzach podczas przerw, oświetlenie stanowiska pracy, prąd elektryczny;
- czynniki biologiczne – wirusy i bakterie przenoszone drogą kropelkową przy stałej pracy z grupą uczniów;
- czynniki chemiczne – odczynniki stosowane podczas doświadczeń, jeżeli nauczyciel prowadzi zajęcia w pracowni chemicznej;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obciążenie narządu głosu przy długotrwałym mówieniu (ryzyko choroby zawodowej narządu głosu), praca przy monitorze ekranowym przy prowadzeniu dokumentacji, długotrwała praca w pozycji stojącej, obciążenie psychiczne i odpowiedzialność za bezpieczeństwo uczniów, praca w kontakcie z uczniami i rodzicami, w tym narażenie na zachowania agresywne, a przy wyjazdach i zajęciach terenowych także praca poza budynkiem szkoły.
Podobne stanowiska
- informatyk,
- instruktor nauki jazdy,
- kierownik,
- opiekunka dziecięca,
- pielęgniarka,
- pracownik biurowy.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).