Tokarz – w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Tokarz w metalu” – kod 722314. Tokarz w zasadzie ma powierzone przez pracodawcę dwa główne obowiązki:
- obróbką najczęściej elementów metalowych, będących w większości częściami maszyn i urządzeń;
- pracą z maszynami stwarzającymi duże zagrożenie dla pracownika podczas nieumiejętnej obsługi.
Wymagania w stosunku do pracownika
- uprawnienia (świadectwo ukończenia szkoły zasadniczej w zawodzie operatora obrabiarek skrawających, szczególnie o specjalności tokarz).
- kwalifikacje (predyspozycje psychofizyczne, uzdolnienia techniczne i rachunkowe zwłaszcza umiejętność czytania rysunków technicznych).
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- tokarz w metalu,
- tokarz metalowy,
- operator tokarki,
- tokarz konwencjonalny,
- tokarz-obróbka skrawaniem.
Badania
- badania lekarskie wstępne lub okresowe.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- inne uznane przez pracodawcę za niezbędne,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata.
Tokarz – środowisko pracy
Pracownik wykonuje powierzone zadania głównie w pomieszczeniach zamkniętych – halach produkcyjnych. Tokarz pracuje przy maszynie w zasadzie w pozycji stojącej, często równocześnie pochylonej, wykonując cykliczne ruchy.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek na tym samym poziomie,
- pochwycenie przez obracające się elementy,
- upadek na niższy poziom,
- uderzenie o ruchome przedmioty,
- wióry odpryskowe,
- uderzenie przez spadające elementy,
- ostre elementy,
- gorąca powierzchnia,
- energia elektryczna,
- hałas,
- oświetlenie,
- pyły,
- pożar,
- wybuch.
Czynniki chemiczne:
- substancje i preparaty żrące.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie statyczne,
- nadmierna koncentracja,
- obciążenie dynamiczne.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku tokarza.
Środki ochrony indywidualnej
- okulary ochronne lub gogle – wióry odpryskowe, pyły;
- obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową – uderzenie przez spadające elementy, upadek na tym samym poziomie;
- przylegające ubranie robocze bez luźnych elementów, zakaz noszenia rękawic przy wrzecionie w ruchu – pochwycenie przez obracające się elementy;
- ochronniki słuchu – hałas;
- rękawice odporne na substancje chemiczne przy wymianie chłodziwa i czyszczeniu maszyny (wyłącznie przy zatrzymanej obrabiarce) – substancje i preparaty żrące;
- rękawice termoodporne przy odbiorze gorących detali – gorąca powierzchnia.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony uchwytu i strefy skrawania oraz sprawne wyłączniki awaryjne i hamulec wrzeciona – pochwycenie przez obracające się elementy, wióry odpryskowe;
- ekrany ochronne przeciwodpryskowe na obrabiarce – wióry odpryskowe;
- haczyki i szczotki do usuwania wiórów (nigdy gołą ręką) – ostre elementy, gorąca powierzchnia;
- oświetlenie stanowiskowe strefy obróbki bez efektu stroboskopowego – oświetlenie;
- obrabiarki i instalacje z aktualnymi przeglądami, zasilanie przez wyłącznik różnicowoprądowy – energia elektryczna;
- utrzymanie porządku i antypoślizgowe podesty przy maszynie – upadek na tym samym poziomie, poślizgnięcie na chłodziwie;
- stabilne składowanie detali i prętów w stojakach – uderzenie przez spadające elementy;
- gaśnice oraz właściwe przechowywanie czyściw i olejów – pożar, wybuch.
Środki organizacyjne
- instruktaż stanowiskowy oraz instrukcja bhp obsługi tokarki – pochwycenie przez obracające się elementy, energia elektryczna;
- kontrola zamocowania detalu i uchwytu przed uruchomieniem wrzeciona – uderzenie o ruchome przedmioty, uderzenie przez spadające elementy;
- karty charakterystyki chłodziw i preparatów oraz higiena skóry po pracy – substancje i preparaty żrące;
- rotacja zadań i przerwy w pracy – obciążenie statyczne, obciążenie dynamiczne, nadmierna koncentracja;
- maty odciążające przy stanowisku pracy stojącej – obciążenie statyczne.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla tokarza.
- czynniki fizyczne – hałas hali produkcyjnej i obrabiarek, gorące powierzchnie detali po obróbce, oświetlenie strefy skrawania, prąd elektryczny;
- pyły – pyły i mgła olejowa powstające przy skrawaniu z chłodziwem;
- czynniki chemiczne – chłodziwa i emulsje obróbkowe o działaniu drażniącym i uczulającym na skórę, oleje i preparaty do czyszczenia maszyny;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn w ruchu z elementami wirującymi, praca z wiórami ostrymi i gorącymi, obciążenie narządu wzroku przy kontroli wymiarowej, długotrwała praca w pozycji stojącej z pochyleniem tułowia, praca zmianowa.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).