Szwaczka – w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Szwaczka maszynowa” – kod 815301. Szwaczka jest pracownikiem wykonującym swoje prace za pomocą maszyn szwalniczych takich jak np. stębnówki, overlocki. W swojej pracy w zależności od powierzonych zadań wykorzystuje też narzędzia ręczne – nożyczki, noże, igły.
Szwaczka – wymagania w stosunku do pracownika
- uprawnienia (zależnie od wymagań pracodawcy);
- kwalifikacje (w stosunku do pracownika rekomendowane jest posiadanie wykształcenia krawieckiego lub odpowiednich zdolności manualnych, preferowane wykształcenie co najmniej zawodowe, ze względu na zanikanie szkół zawodowych o tym kierunku coraz popularniejszą formą nabywania kwalifikacji są kursy zawodowe).
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- szwaczka maszynowa,
- krawcowa maszynowa,
- operator maszyn szwalniczych,
- szwaczka przemysłowa,
- pracownik szwalni.
Badania
- badania lekarskie wstępne lub okresowe.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- inne uznane przez pracodawcę za niezbędne.
Szwaczka – środowisko pracy
Miejscem pracy szwaczki jest pomieszczenia zakładu krawieckiego lub szwalni (hali produkcyjnej) przedsiębiorstw wytwarzających produkty odzieżowe. Zawód ten wiąże się z wielokrotnym powtarzaniem prostych czynności w tej samej pozycji, co może powodować poczucie monotonii. Na stanowisku pracy wykorzystuje m.in.:
- stębnówki,
- overlocki,
- renderki (maszyny drabinkowe),
- maszyny łańcuszkowe,
- dziurkarki,
- guzikarki,
- ryglówki,
- nożyczki,
- noże.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek na tym samym poziomie,
- uderzenie o wyposażenie szwalni,
- upadek na niższym poziomie (schody),
- poślizgnięcie się,
- potknięcie się,
- rozcięcia,
- przebicia,
- ukłucia,
- mikroklimat,
- energia elektryczna,
- hałas,
- wibracje,
- pyły,
- pożar.
Czynniki chemiczne:
- opary olejów maszynowych lub smarów,
- środki i preparaty czyszczące, środki znajdujące się na wyposażeniu zakładu krawieckiego.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie statyczne,
- obciążenie dynamiczne.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku szwaczki.
Środki ochrony indywidualnej
- okulary ochronne – odpryski przy złamaniu igły, przebicia, ukłucia;
- stopery lub nauszniki przeciwhałasowe – hałas maszyn szwalniczych;
- obuwie na stabilnej, antypoślizgowej podeszwie – poślizgnięcie się, potknięcie się, upadek na tym samym poziomie;
- półmaska przeciwpyłowa przy pracy z materiałami silnie pylącymi – pyły;
- przylegająca odzież robocza, spięte włosy – pochwycenie przez elementy maszyn.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony igieł i mechanizmów maszyn szwalniczych – przebicia, ukłucia, rozcięcia;
- ekrany dźwiękochłonne oraz zmniejszenie zagęszczenia maszyn na przestrzeniach produkcyjnych – hałas;
- wydajne nawiewy świeżego powietrza i wentylacja szwalni – mikroklimat, pyły, opary olejów maszynowych;
- maszyny i instalacje elektryczne z aktualnymi przeglądami – energia elektryczna;
- amortyzujące podkładki pod maszyny – wibracje, hałas;
- utrzymanie porządku, drożne ciągi komunikacyjne i oznaczenie schodów – potknięcie się, upadek na tym samym poziomie, upadek na niższym poziomie;
- ergonomiczne rozmieszczenie stanowisk i regałów – uderzenie o wyposażenie szwalni;
- gaśnice oraz bieżące usuwanie ścinków i odpadów tekstylnych – pożar.
Środki organizacyjne
- przerwy w pracy oraz rotacja na typach maszyn szwalniczych – obciążenie statyczne, obciążenie dynamiczne, monotonia;
- instruktaż stanowiskowy oraz instrukcje bhp przy maszynach – przebicia, ukłucia, energia elektryczna;
- przechowywanie nożyczek, noży i igieł w wyznaczonych miejscach – rozcięcia, przebicia, ukłucia;
- karty charakterystyki środków czyszczących i olejów maszynowych – czynniki chemiczne;
- ćwiczenia rozciągające i zmiana pozycji ciała podczas przerw – obciążenie statyczne.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla szwaczki.
- czynniki fizyczne – hałas maszyn szwalniczych, drgania miejscowe przenoszone przez maszynę, oświetlenie stanowiska przy pracy precyzyjnej, prąd elektryczny;
- pyły – pyły tekstylne (włókna) unoszące się przy szyciu i obróbce materiałów;
- czynniki chemiczne – oleje maszynowe i smary, środki czyszczące stosowane w zakładzie;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy maszynach z igłą w ruchu (ryzyko ukłucia i przebicia), praca z narzędziami ostrymi, monotypia ruchów i powtarzalność czynności, długotrwała pozycja siedząca z pochyleniem tułowia, obciążenie narządu wzroku przy pracy precyzyjnej, praca w narzuconym tempie i przy normach wydajnościowych.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).