Sprzątaczka – w klasyfikacji zawodów i specjalności, wprowadzonej rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534), zawód ten ujęto pod nazwą „Pracownik utrzymania czystości (sprzątaczka)” – kod 911207. Obowiązki powierzone sprzątaczce przez pracodawcę wiążą się z:
- utrzymaniem porządku, czystości, właściwego stanu higieniczno-sanitarnego;
- dbaniem o ogólny wygląd pomieszczeń.
Wymagania w stosunku do pracownika
- uprawnienia (zależnie od wymagań pracodawcy),
- kwalifikacje (zależnie od wymagań pracodawcy).
Badania
- wstępne badania lekarskie,
- okresowe badania lekarskie.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- inne uznane przez pracodawcę za niezbędne.
Sprzątaczka – środowisko pracy
Sprzątaczka wykonuje swoje obowiązki najczęściej w budynkach. Do tego celu używa:
- odkurzaczy,
- froterek,
- szczotek do zamiatania i szorowania,
- środków czystości.
Sprzątaczka – identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- potknięcie,
- upadek na tym samym poziomie,
- upadek na niższy poziom,
- uderzenie przez spadające przedmioty,
- ostre elementy,
- energia elektryczna,
- pożar.
Czynniki chemiczne:
- żrące,
- drażniące,
- uczulające.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie statyczne,
- obciążenie dynamiczne.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku sprzątaczki.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice ochronne odporne na substancje chemiczne – żrące, drażniące i uczulające środki czystości;
- okulary ochronne przy przelewaniu i dozowaniu stężonych preparatów – żrące substancje;
- obuwie na stabilnej, antypoślizgowej podeszwie – upadek na tym samym poziomie, potknięcie;
- rękawice ochronne przy opróżnianiu koszy – ostre elementy (szkło, ostrza).
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- sprzęt elektryczny (odkurzacze, froterki) z aktualnymi przeglądami i nieuszkodzonymi przewodami – energia elektryczna;
- tablice ostrzegawcze „Uwaga! Śliska podłoga” podczas mycia posadzek – upadek na tym samym poziomie (ochrona własna i osób postronnych);
- atestowane drabinki i podesty do mycia powierzchni na wysokości – upadek na niższy poziom;
- stabilne przechowywanie sprzętu i środków w wydzielonym, wentylowanym pomieszczeniu – uderzenie przez spadające przedmioty, czynniki chemiczne;
- wózek serwisowy do przewożenia środków i sprzętu – obciążenie dynamiczne;
- gaśnica i znajomość dróg ewakuacyjnych sprzątanego obiektu – pożar.
Środki organizacyjne
- karty charakterystyki środków czystości, zakaz mieszania preparatów i przelewania ich do nieoznakowanych opakowań – żrące, drażniące i uczulające substancje;
- dozowanie preparatów zgodnie z zaleceniami producenta – czynniki chemiczne;
- mycie schodów i ciągów komunikacyjnych etapami, z zachowaniem suchego przejścia – upadek na tym samym poziomie, upadek na niższy poziom;
- zakaz zbierania szkła i ostrych odpadów gołymi rękami (szufelka, zmiotka) – ostre elementy;
- rotacja zadań i przerwy w pracy – obciążenie statyczne, obciążenie dynamiczne;
- stosowanie prawidłowych technik podnoszenia przy przenoszeniu wiader i sprzętu – obciążenie dynamiczne.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla sprzątaczki.
- czynniki chemiczne – żrące, drażniące i uczulające środki czystości oraz preparaty do dezynfekcji, praca w stałym kontakcie z wodą i detergentami (ryzyko zmian skórnych rąk);
- czynniki biologiczne – bakterie, wirusy i grzyby przy sprzątaniu sanitariatów i opróżnianiu koszy;
- czynniki fizyczne – prąd elektryczny przy obsłudze odkurzaczy i froterek, hałas tych urządzeń;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ręczne prace transportowe (przenoszenie wiader, przesuwanie mebli, obsługa wózka serwisowego), praca w pozycji pochylonej i klęczącej, praca na drabinkach przy myciu powierzchni na wysokości, praca na mokrych posadzkach, kontakt z ostrymi odpadami w koszach, a przy sprzątaniu obiektów poza godzinami ich pracy także praca w porze wieczornej i nocnej.