Hartownik – kod 812102 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Hartownik poddaje wyroby metalowe obróbce cieplnej: nagrzewa je w piecach i na urządzeniach indukcyjnych, chłodzi w oleju, wodzie lub roztworach polimerów, odpuszcza i prostuje, a twardość i strukturę wyrobów kontroluje zgodnie z technologią.
Hartownik – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe lub średnie techniczne mechaniczne bądź hutnicze,
- znajomość technologii obróbki cieplnej metali i obsługi pieców hartowniczych,
- umiejętność odczytu kart technologicznych i pomiaru twardości,
- świadectwo kwalifikacji SEP w grupie G1 przy piecach elektrycznych lub w grupie G3 przy piecach gazowych,
- brak przeciwwskazań lekarskich do pracy w podwyższonej temperaturze.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- hartownik metali,
- operator linii hartowniczej,
- hartownik indukcyjny,
- hartowacz stali,
- operator hartowni.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badanie z oceną tolerancji pracy w gorącym mikroklimacie,
- badanie narządu wzroku przy promieniowaniu podczerwonym,
- badanie skóry przy kontakcie z olejami hartowniczymi,
- badanie narządu słuchu przy narażeniu na hałas.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z bezpiecznej obsługi pieców i urządzeń do hartowania,
- szkolenie przeciwpożarowe, z uwzględnieniem pożaru oleju w wannie hartowniczej,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym przy oparzeniach.
Środowisko pracy
Hartownik pracuje w hartowni, przy piecach i wannach chłodzących, w ciągłym promieniowaniu cieplnym. Ładuje wsad do pieca, po nagrzaniu wyjmuje go szczypcami lub manipulatorem i zanurza w ośrodku chłodzącym, a następnie czyści, odpuszcza i kontroluje twardość. W hali czuć opary oleju, a ryzyko pożaru jest stale obecne. Na stanowisku wykorzystuje się:
- piece komorowe, solne i indukcyjne;
- wanny chłodzące z olejem, wodą lub polimerem;
- szczypce, chwytaki i manipulatory do gorącego wsadu;
- twardościomierze i przyrządy do pomiaru temperatury;
- suwnice i wciągniki do załadunku;
- urządzenia do odpuszczania i prostowania.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- oparzenia gorącym wsadem i rozpryskami z wanny chłodzącej,
- promieniowanie cieplne i gorący mikroklimat przy piecu,
- promieniowanie podczerwone i olśnienie wzroku przy otwartym piecu,
- pożar oleju w wannie hartowniczej i płonące opary,
- wybuch przy kontakcie wody z gorącą kąpielą solną lub olejem,
- hałas pieców, wentylatorów i urządzeń chłodzących,
- przygniecenie lub uderzenie przy załadunku wsadu na suwnicy,
- porażenie prądem przy piecach elektrycznych i indukcyjnych,
- poślizgnięcie na posadzce zalanej olejem.
Czynniki chemiczne:
- opary i dymy olejów hartowniczych,
- sole hartownicze i roztwory polimerowe – kontakt ze skórą,
- tlenek węgla przy piecach opalanych gazem.
Czynniki psychofizyczne:
- wysiłek fizyczny przy ręcznym operowaniu wsadem,
- praca zmianowa i zmęczenie cieplne,
- odpowiedzialność za parametry procesu i jakość wyrobów.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku hartownika.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice i fartuch ochronny odporne na wysoką temperaturę – oparzenia;
- przyłbica z filtrem podczerwieni lub okulary ochronne – promieniowanie podczerwone, rozpryski;
- odzież trudnopalna i obuwie ochronne z podnoskiem – oparzenia, pożar, przygniecenie, poślizgnięcie;
- półmaska z pochłaniaczem przy czyszczeniu wanien i pracy z solami – sole hartownicze, opary;
- rękawice odporne na oleje i krem ochronny – sole i oleje, kontakt ze skórą;
- ochronniki słuchu – hałas.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- ekrany i osłony cieplne pieców – promieniowanie cieplne, oparzenia;
- wentylacja ogólna i wyciągi nad wannami – opary i dymy olejów, gorący mikroklimat;
- pokrywy wanien, stały poziom oleju i automatyczne gaszenie – pożar oleju;
- osuszanie wsadu i narzędzi przed zanurzeniem w kąpieli – wybuch;
- czujniki gazu i zawory odcinające przy piecach gazowych – tlenek węgla, pożar;
- obudowy i wyciszenie wentylatorów – hałas;
- uziemienie i zabezpieczenia różnicowoprądowe pieców elektrycznych – porażenie prądem;
- sprawne chwytaki, manipulatory i urządzenia dźwigowe – przygniecenie;
- antypoślizgowa posadzka i usuwanie rozlewów oleju – poślizgnięcie.
Środki organizacyjne
- instrukcja hartowania i zasady zanurzania wsadu – oparzenia, wybuch;
- limity czasu pracy przy piecu i przerwy w chłodnym miejscu z napojami – gorący mikroklimat, promieniowanie cieplne, zmęczenie;
- szkolenia z gaszenia pożarów oleju i wyposażenie w gaśnice – pożar;
- kontrole szczelności instalacji gazowej oraz przeglądy pieców – tlenek węgla;
- praca z ciężkim wsadem z użyciem urządzeń dźwigowych i z sygnalistą przy suwnicy – przygniecenie, wysiłek fizyczny;
- przeglądy instalacji elektrycznej i prace tylko przez osoby uprawnione – porażenie;
- rozkład zmian z czasem na odpoczynek – praca zmianowa;
- jasne procedury postępowania w awarii pieca – odpowiedzialność;
- karty charakterystyki substancji i higiena skóry – sole hartownicze.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla hartownika.
- czynniki fizyczne – gorący mikroklimat, promieniowanie cieplne i podczerwone, hałas;
- czynniki chemiczne – opary i dymy olejów hartowniczych, sole hartownicze, tlenek węgla;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy urządzeniach elektrycznych, ryzyko oparzeń i pożaru, wysiłek fizyczny, praca zmianowa.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).