Operator urządzeń próżniowego odgazowania stali – kod 812112 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Operator prowadzi pozapiecową obróbkę ciekłej stali w urządzeniach próżniowych typu VD, VOD lub RH, w których z kąpieli metalowej usuwa się wodór, azot i tlen. Steruje pompami próżniowymi i eżektorami parowymi, nadzoruje przedmuchiwanie argonem, dodaje żelazostopy, pobiera próbki i mierzy temperaturę stali przed przekazaniem kadzi do odlewania ciągłego.
Operator urządzeń próżniowego odgazowania stali – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie, preferowane hutnicze, metalurgiczne lub mechaniczne,
- znajomość technologii metalurgii pozapiecowej i instrukcji obsługi stanowiska próżniowego,
- umiejętność obsługi pulpitu sterowniczego i systemu wizualizacji procesu,
- zaświadczenie kwalifikacyjne UDT na suwnice – gdy operator sam przemieszcza kadzie lub pokrywy,
- brak przeciwwskazań zdrowotnych do pracy w mikroklimacie gorącym, w hałasie i w systemie zmianowym,
- odpowiedzialność, spostrzegawczość i szybkie reagowanie w sytuacjach awaryjnych.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator stanowiska VD,
- operator odgazowania próżniowego,
- operator urządzenia RH,
- wytapiacz metalurgii pozapiecowej,
- operator stacji próżniowej stalowni.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badanie audiometryczne ze względu na narażenie na hałas,
- badanie okulistyczne przy narażeniu na promieniowanie podczerwone,
- spirometria i ocena układu oddechowego przy narażeniu na pyły i tlenek węgla – według wskazań lekarza.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata, a przy pracach szczególnie niebezpiecznych – co roku,
- szkolenie z instrukcji technologicznej odgazowania i postępowania przy awariach próżni,
- instruktaż postępowania przy wycieku ciekłej stali i przy przebiciu kadzi,
- szkolenie z obsługi detektorów tlenku węgla i postępowania przy alarmie gazowym,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym przy oparzeniach.
Środowisko pracy
Stanowisko znajduje się w hali stalowni, przy komorze próżniowej lub naczyniu RH, do którego suwnica podaje kadź z ciekłą stalą o temperaturze ok. 1600°C. Operator pracuje głównie w klimatyzowanej sterowni z oknem na stanowisko, ale wychodzi na pomost przy kadzi, aby pobrać próbkę, zmierzyć temperaturę sondą, kontrolować wsypy żelazostopów i stan uszczelnień. W otoczeniu panuje wysoka temperatura, intensywne promieniowanie cieplne, hałas eżektorów parowych i pomp, a powietrze zawiera pył tlenków metali. Praca odbywa się w ruchu ciągłym, w systemie czterobrygadowym, także w nocy i w dni wolne. Na stanowisku wykorzystuje się:
- komora lub kadź próżniowa VD, VOD albo naczynie RH z rurami ssącymi;
- pompy próżniowe, eżektory parowe i kondensatory;
- instalacja przedmuchiwania argonem i dysze dennych kształtek gazoprzepuszczalnych;
- zasobniki i podajniki żelazostopów, aluminium i dodatków stopowych;
- sondy pomiarowe temperatury i utlenienia oraz próbniki;
- pulpit sterowniczy z systemem wizualizacji i rejestracji procesu;
- suwnica odlewnicza i wózek kadziowy.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- rozpryski i wypływ ciekłej stali oraz żużla, przebicie kadzi,
- promieniowanie podczerwone i mikroklimat gorący przy kadzi,
- oparzenia o gorące powierzchnie kadzi, pokryw i sond,
- gwałtowne odparowanie wody przy kontakcie z ciekłą stalą, wybuch parowy,
- hałas eżektorów parowych, pomp i instalacji gazowych,
- przemieszczane suwnicą kadzie i pokrywy, uderzenie lub przygniecenie,
- poślizgnięcie, potknięcie i upadek na pomostach oraz schodach,
- porażenie prądem elektrycznym w pobliżu szaf zasilających.
Czynniki chemiczne:
- tlenek węgla w gazach odlotowych z procesu odgazowania,
- argon i azot – niedobór tlenu w zagłębieniach i kanałach,
- pył tlenków żelaza i manganu oraz dymy metalurgiczne,
- pył materiałów ogniotrwałych przy kontroli wymurówki.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa, w tym w porze nocnej,
- stres związany z odpowiedzialnością za przebieg wytopu i bezpieczeństwo ludzi,
- duże obciążenie uwagi przy obserwacji parametrów procesu,
- wymuszona pozycja ciała podczas pomiarów i pobierania próbek,
- obciążenie wzroku przy pracy przy monitorach w sterowni.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora urządzeń próżniowego odgazowania stali.
Środki ochrony indywidualnej
- ubranie trudnopalne chroniące przed metalem ciekłym i ciepłem, kaptur aluminizowany – rozpryski i wypływ ciekłej stali, promieniowanie podczerwone, mikroklimat gorący;
- rękawice termoochronne i obuwie hutnicze z cholewką chroniącą przed metalem – oparzenia o gorące powierzchnie, rozpryski ciekłej stali;
- hełm z osłoną twarzy i okulary z filtrem podczerwieni – promieniowanie podczerwone, rozpryski żużla;
- ochronniki słuchu dobrane do widma hałasu – hałas eżektorów i pomp;
- osobisty detektor tlenku węgla i tlenu – tlenek węgla, niedobór tlenu;
- półmaska z filtrem P3 – pył tlenków żelaza i manganu, pył materiałów ogniotrwałych;
- obuwie z podeszwą antypoślizgową i żaroodporną – poślizgnięcie i upadek na pomostach.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony termiczne, ekrany i kurtyny wodne przy stanowisku kadziowym – promieniowanie podczerwone, mikroklimat gorący;
- klimatyzowana sterownia z szybą żaroodporną – mikroklimat gorący, hałas, obciążenie przy obserwacji procesu;
- stacjonarny system detekcji tlenku węgla i argonu z alarmem – tlenek węgla, niedobór tlenu;
- szczelna instalacja chłodzenia wodnego z kontrolą przepływu i przecieków – wybuch parowy, wypływ ciekłej stali;
- odciągi i odpylanie gazów odlotowych z komory – pył tlenków metali i dymy metalurgiczne, tlenek węgla;
- balustrady, kratowe pomosty antypoślizgowe i oświetlenie – poślizgnięcie, potknięcie i upadek;
- blokady i sygnalizacja ruchu suwnicy oraz wózka kadziowego – uderzenie lub przygniecenie kadzią;
- zabezpieczenie szaf zasilających i ochrona przeciwporażeniowa – porażenie prądem elektrycznym.
Środki organizacyjne
- kontrola stanu wymurówki kadzi przed każdym wytopem – przebicie kadzi, wypływ ciekłej stali;
- zakaz wprowadzania wilgotnych narzędzi i dodatków, suszenie sond i materiałów – wybuch parowy, rozpryski stali;
- wyznaczone strefy niebezpieczne pod suwnicą i zakaz przebywania pod ładunkiem – przemieszczane kadzie i pokrywy;
- pomiary hałasu, pyłów i tlenku węgla w środowisku pracy – hałas, tlenek węgla, pyły metali;
- przerwy na regenerację w chłodnym pomieszczeniu i dostęp do napojów – mikroklimat gorący;
- harmonogram zmian zgodny z przepisami i rotacja czynności przy kadzi – praca zmianowa w porze nocnej, wymuszona pozycja ciała;
- procedury awaryjne, ćwiczenia ewakuacyjne i stała łączność radiowa – stres i odpowiedzialność, wypływ ciekłej stali;
- przerwy w pracy przy monitorze – obciążenie wzroku.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora urządzeń próżniowego odgazowania stali.
- czynniki fizyczne – hałas, promieniowanie podczerwone, mikroklimat gorący, praca przy monitorze ekranowym;
- czynniki chemiczne – tlenek węgla, pyły tlenków żelaza i manganu, pył materiałów ogniotrwałych, argon (niedobór tlenu);
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy ciekłym metalu, przemieszczanie ładunków suwnicą, praca zmianowa w porze nocnej, praca na pomostach, obciążenie psychiczne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).