Pilot szybowcowy

Pilot szybowcowy – kod 315310 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Pilot szybowcowy wykonuje loty szybowcami – szkoleniowe, zapoznawcze z pasażerami, przelotowe, wyczynowe i holowane – startując za wyciągarką lub za samolotem holującym, a w locie wykorzystuje prądy wznoszące w kominach termicznych, nad zboczami i w fali górskiej. Przed lotem montuje szybowiec, sprawdza go i planuje lot, a po lądowaniu, także w terenie przygodnym, uczestniczy w transporcie szybowca na lotnisko.

Pilot szybowcowy – wymagania w stosunku do pracownika

licencja pilota szybowcowego SPL wydana przez Urząd Lotnictwa Cywilnego zgodnie z przepisami Part-SFCL,
ważne orzeczenie lotniczo-lekarskie klasy 2 lub LAPL wydane przez lekarza orzecznika medycyny lotniczej,
uprawnienia do wykonywanych metod startu (wyciągarka, hol za samolotem, start własny) oraz – przy lotach z pasażerami lub szkoleniu – wymagany nalot i uprawnienie instruktora FI(S),
uprawnienie do prowadzenia łączności radiotelefonicznej w lotnictwie, a przy korespondencji po angielsku – potwierdzona biegłość językowa, w zakresie wymaganym przepisami,
znajomość przepisów ruchu lotniczego, meteorologii, nawigacji, osiągów szybowca i procedur awaryjnych,
umiejętność montażu, demontażu i przeglądu przedlotowego szybowca zgodnie z instrukcją użytkowania,
bardzo dobra kondycja psychofizyczna, odporność na stres i umiejętność podejmowania szybkich decyzji.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

instruktor szybowcowy,
pilot szybowca,
pilot holowany,
szybownik,
pilot sportowy szybowcowy.

Badania

orzeczenie lotniczo-lekarskie klasy 2 lub LAPL w terminach określonych przepisami lotniczymi,
wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie medycyny pracy – przy zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę, z uwzględnieniem orzeczenia lotniczo-lekarskiego,
badanie narządu wzroku, w tym widzenia barw, i narządu słuchu,
badanie układu krążenia i układu nerwowego oraz ocena sprawności psychofizycznej.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp (instruktaż ogólny i stanowiskowy),
szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat,
szkolenie teoretyczne i praktyczne do licencji SPL oraz okresowe loty kontrolne z instruktorem w zakresie wymaganym przepisami,
szkolenie z procedur awaryjnych – przerwanie startu za wyciągarką, zerwanie liny, wyjście z korkociągu, lądowanie w terenie przygodnym,
szkolenie z użycia spadochronu ratowniczego i opuszczenia szybowca w powietrzu,
szkolenie z obsługi instalacji tlenowej przy lotach wysokościowych,
szkolenie z pierwszej pomocy.

Środowisko pracy

Pilot szybowcowy pracuje na lotnisku i w powietrzu, w ciasnej, przeszklonej kabinie, w pozycji półleżącej, przypięty pasami i ze spadochronem ratowniczym. W lecie kabina silnie nagrzewa się od słońca, a w lotach w fali górskiej na kilku tysiącach metrów panuje mróz i niskie ciśnienie wymagające użycia tlenu. Na ziemi pilot montuje skrzydła, przetacza szybowiec po trawie, zaczepia linę holowniczą i pracuje w pobliżu pracującej wyciągarki oraz kołujących samolotów. Loty przelotowe trwają po kilka godzin, a ich zakończenie bywa lądowaniem na polu z dala od lotniska. Na stanowisku wykorzystuje się:

szybowce jedno- i dwumiejscowe, w tym szybowce z silnikiem pomocniczym;
wyciągarka szybowcowa, liny holownicze i samolot holujący;
przyczepa transportowa do szybowców i wózki do przetaczania;
spadochron ratowniczy, radiostacja pokładowa, transponder i system antykolizyjny FLARM;
instalacja tlenowa z butlą i maską przy lotach wysokościowych;
komputer nawigacyjny, wariometr i prognozy meteorologiczne.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

zderzenie z ziemią lub przeszkodą przy starcie, podejściu do lądowania i lądowaniu w terenie przygodnym,
zderzenie w powietrzu z innym statkiem powietrznym, zwłaszcza w kominie termicznym,
uderzenie zerwaną liną holowniczą i nagła utrata prędkości przy starcie za wyciągarką,
uderzenie przez śmigło samolotu holującego lub szybowca z silnikiem na płycie lotniska,
niedotlenienie, wychłodzenie i odmrożenia przy lotach na dużej wysokości,
przegrzanie organizmu i promieniowanie słoneczne w przeszklonej kabinie,
przeciążenia przy krążeniu, akrobacji i w turbulencji,
ręczne przemieszczanie skrzydeł i kadłuba przy montażu i przetaczaniu szybowca,
wyładowania atmosferyczne i gwałtowne zjawiska pogodowe.

Czynniki chemiczne:

tlen pod ciśnieniem w butlach instalacji tlenowej (zagrożenie pożarem),
paliwo silnika pomocniczego i wyciągarki (benzyna, mieszanka paliwowa),
żywice epoksydowe i środki do drobnych napraw i pielęgnacji powierzchni laminatu.

Czynniki psychofizyczne:

silny stres i szybkie podejmowanie decyzji w sytuacjach awaryjnych,
zmęczenie i odwodnienie w długich lotach przelotowych,
długotrwała wymuszona pozycja półleżąca w ciasnej kabinie,
odpowiedzialność za bezpieczeństwo pasażera lub ucznia,
praca w samotności, z dala od pomocy, przy lądowaniu poza lotniskiem.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku pilota szybowcowego.

Środki ochrony indywidualnej

spadochron ratowniczy z aktualnym przeglądem – zderzenie w powietrzu, utrata panowania nad szybowcem;
kask lotniczy przy lotach szkoleniowych i akrobacyjnych – zderzenie z ziemią lub przeszkodą, przeciążenia, turbulencja;
nakrycie głowy, okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV i odzież z długimi rękawami – przegrzanie organizmu i promieniowanie słoneczne;
ciepła odzież warstwowa, rękawice i ocieplane obuwie – wychłodzenie i odmrożenia;
maska tlenowa z regulatorem i pulsoksymetr – niedotlenienie;
rękawice ochronne przy pracy z liną holowniczą i przy montażu – uderzenie zerwaną liną, ręczne przemieszczanie skrzydeł i kadłuba;
rękawice nitrylowe i okulary ochronne przy naprawach laminatu i tankowaniu – żywice epoksydowe, paliwo.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

system antykolizyjny FLARM, transponder i radiostacja – zderzenie w powietrzu z innym statkiem powietrznym;
szybowiec z aktualnym przeglądem zdatności, sprawdzenie przedlotowe i bezpiecznik zrywny liny holowniczej – uderzenie zerwaną liną, zderzenie z ziemią lub przeszkodą;
zapas wody i otwierane okienko wentylacyjne w kabinie – przegrzanie organizmu, odwodnienie;
instalacja tlenowa bez śladów smarów, z przeglądem butli i reduktora – tlen pod ciśnieniem;
wózki do skrzydeł, kółka ogonowe i stojaki montażowe – ręczne przemieszczanie skrzydeł i kadłuba;
lokalizator GPS z łącznością i telefon w kabinie – praca w samotności, lądowanie poza lotniskiem;
wyznaczone strefy bezpieczeństwa na płycie lotniska i wokół wyciągarki – uderzenie przez śmigło, uderzenie zerwaną liną;
zbiornik paliwa z zakręcanym korkiem i kanistry atestowane – paliwo silnika pomocniczego i wyciągarki.

Środki organizacyjne

briefing meteorologiczny przed lotem i zakaz lotów przy zagrożeniu burzowym – wyładowania atmosferyczne, gwałtowne zjawiska pogodowe, turbulencja;
planowanie lotu z uwzględnieniem lądowisk zapasowych i wysokości decyzji o lądowaniu w terenie – zderzenie z ziemią przy lądowaniu w terenie przygodnym;
zasady wchodzenia do komina termicznego i krążenia w tym samym kierunku, obserwacja przestrzeni – zderzenie w powietrzu;
okresowe treningi procedur awaryjnych z instruktorem – zerwanie liny, utrata prędkości, silny stres w sytuacjach awaryjnych;
limit wysokości bez tlenu zgodny z przepisami i planowanie lotów falowych – niedotlenienie, wychłodzenie;
planowanie długości przelotu, picie płynów i przerwy między lotami – zmęczenie i odwodnienie, wymuszona pozycja półleżąca, przeciążenia;
montaż szybowca w zespole co najmniej dwuosobowym i kontrola montażu przez drugą osobę – ręczne przemieszczanie skrzydeł i kadłuba;
kontrola dopuszczenia do lotu z pasażerem lub uczniem, zgodnie z uprawnieniami i nalotem – odpowiedzialność za bezpieczeństwo pasażera lub ucznia;
zakaz palenia i używania ognia przy butlach tlenowych i paliwie – tlen pod ciśnieniem, paliwo, żywice epoksydowe.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla pilota szybowcowego.

czynniki fizyczne – przeciążenia, obniżone ciśnienie atmosferyczne, mikroklimat zimny i gorący, promieniowanie słoneczne, wymuszona pozycja ciała;
czynniki chemiczne – benzyna, żywice epoksydowe;
czynniki biologiczne – brak;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – pilotowanie statku powietrznego, praca na wysokości (lot), praca wymagająca pełnej sprawności psychofizycznej, ręczne prace transportowe, stres.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy