Nadleśniczy – kod 131103 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Kierownik w gospodarce leśnej”. Nadleśniczy kieruje nadleśnictwem Lasów Państwowych i prowadzi samodzielnie gospodarkę leśną na jego terenie – od kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy hektarów lasu. Kieruje pracą leśniczych, inżynierów i Straży Leśnej, zleca zakładom usług leśnych pozyskanie drewna i prace hodowlane, nadzoruje sprzedaż drewna, ochronę przeciwpożarową lasu i zwalczanie szkodnictwa leśnego, a także reprezentuje nadleśnictwo wobec samorządów i mieszkańców.
Nadleśniczy – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe leśne,
- wieloletnie doświadczenie w Lasach Państwowych, zwykle na stanowiskach leśniczego, inżyniera nadzoru lub zastępcy nadleśniczego,
- znajomość ustawy o lasach, ochronie przyrody, ochronie przeciwpożarowej lasów i prawa łowieckiego,
- umiejętność kierowania dużym zespołem i zarządzania finansami jednostki,
- prawo jazdy kategorii B i umiejętność prowadzenia samochodu terenowego po drogach leśnych,
- dobra kondycja fizyczna do pracy w trudnym terenie,
- odporność na stres i umiejętność prowadzenia rozmów ze społecznością lokalną.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- kierownik nadleśnictwa,
- zastępca nadleśniczego,
- kierownik w gospodarce leśnej,
- kierownik zakładu usług leśnych,
- kierownik gospodarstwa leśnego.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy uwzględniające pracę w terenie leśnym,
- badania uwzględniające narażenie na czynniki biologiczne przenoszone przez kleszcze,
- badania uwzględniające kierowanie samochodem służbowym w terenie,
- badanie narządu wzroku w związku z pracą przy monitorze ekranowym,
- szczepienia przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu i tężcowi zapewniane przez pracodawcę jako szczepienia zalecane.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla osób kierujących pracownikami – pierwsze w ciągu 6 miesięcy od objęcia stanowiska, kolejne nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej lasów i współdziałania z Państwową Strażą Pożarną,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy urazach w terenie i ukąszeniach,
- szkolenie z bezpiecznej jazdy samochodem terenowym,
- szkolenie z zasad bhp przy pracach w lesie, pozyskaniu drewna i pracy maszyn leśnych, obowiązujących zakłady usług leśnych.
Środowisko pracy
Nadleśniczy pracuje w siedzibie nadleśnictwa przy dokumentacji, planie urządzenia lasu, systemie informatycznym Lasów Państwowych i na naradach, ale znaczną część czasu spędza w lesie – na kontrolach leśnictw, odbiorach prac, przy wycince i zrywce drewna, na uprawach i w szkółkach leśnych. Porusza się samochodem terenowym po drogach leśnych i pieszo po nierównym terenie, w młodnikach, na zrębach i podmokłych siedliskach, przez cały rok, w upale, deszczu, śniegu i po wichurach. W sezonie pożarowym koordynuje działania na pożarzysku, a po wiatrołomach – usuwanie szkód. W czasie kontroli spotyka kłusowników, złodziei drewna i osoby nielegalnie wjeżdżające do lasu. Na stanowisku wykorzystuje się:
- samochód terenowy z napędem na cztery koła;
- radiotelefon i telefon służbowy z aplikacją mapową;
- rejestrator leśniczego, tablet i mapy numeryczne lasu;
- komputer z systemem informatycznym Lasów Państwowych;
- średnicomierz, wysokościomierz i taśma miernicza;
- odzież terenowa i obuwie do pracy w lesie.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- potknięcia, poślizgnięcia i upadki na nierównym, podmokłym terenie, na zrębach i wśród gałęzi,
- przygniecenie lub uderzenie przez obalane drzewo, spadające gałęzie i przemieszczane kłody podczas kontroli pozyskania drewna,
- potrącenie przez harwester, forwarder lub ciągnik zrywkowy,
- wypadek drogowy na drogach leśnych i publicznych, w tym zderzenie ze zwierzyną,
- zagrożenie przy pożarze lasu – oparzenia, przegrzanie organizmu, odcięcie drogi ucieczki,
- atak dzikiej zwierzyny, zwłaszcza dzika, oraz ukąszenie przez żmiję zygzakowatą,
- mikroklimat gorący i zimny, opady i silny wiatr z wywracaniem drzew,
- wyładowania atmosferyczne podczas burzy w terenie otwartym,
- obciążenie narządu wzroku przy pracy przy monitorze ekranowym.
Czynniki chemiczne:
- dym i tlenek węgla podczas pożaru lasu,
- środki ochrony roślin stosowane w szkółkach i uprawach leśnych, w tym insektycydy z grupy pyretroidów, oraz repelenty przeciw zgryzaniu,
- spaliny silników maszyn leśnych i pilarek przy kontroli pozyskania drewna.
Czynniki biologiczne:
- kleszcze przenoszące Borrelia burgdorferi i wirus kleszczowego zapalenia mózgu,
- wirus wścieklizny przy kontakcie z dzikimi zwierzętami lub padliną,
- bakterie Clostridium tetani przy skaleczeniach w terenie,
- hantawirusy i bakterie Leptospira przenoszone przez gryzonie,
- rośliny i owady wywołujące reakcje alergiczne, w tym użądlenia os i szerszeni.
Czynniki psychofizyczne:
- agresja kłusowników, złodziei drewna i osób nielegalnie przebywających w lesie podczas kontroli,
- odpowiedzialność za majątek Skarbu Państwa, wyniki finansowe nadleśnictwa i realizację planu urządzenia lasu,
- konflikty ze społecznością lokalną i organizacjami przyrodniczymi przy wycince drzew,
- stres przy pożarach lasu, wiatrołomach i wypadkach przy pracach leśnych,
- praca w samotności na odległych terenach leśnych,
- nieregularny czas pracy i dyspozycyjność poza godzinami pracy.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku nadleśniczego.
Środki ochrony indywidualnej
- odzież ochronna w intensywnych barwach z długimi rękawami i nogawkami, ze ściągaczami – kleszcze, potrącenie przez harwester, forwarder lub ciągnik zrywkowy;
- repelenty przeciw kleszczom i owadom oraz codzienne oglądanie skóry – kleszcze, użądlenia;
- wysokie obuwie terenowe z podeszwą protektorową i cholewką chroniącą kostkę – upadki na nierównym terenie, ukąszenie przez żmiję;
- kask ochronny przy kontroli pozyskania drewna i po wiatrołomach – uderzenie przez spadające gałęzie i drzewa;
- odzież przeciwdeszczowa i ocieplana – mikroklimat zimny, opady;
- rękawice robocze i apteczka osobista – skaleczenia, Clostridium tetani, kontakt z padliną;
- półmaska filtrująca i ubranie trudnopalne podczas pobytu przy pożarze – dym, tlenek węgla, oparzenia.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- samochód terenowy z napędem 4×4, oponami terenowymi i zestawem do wyciągania – wypadek drogowy na drogach leśnych;
- radiotelefony i łączność z punktem alarmowo-dyspozycyjnym nadleśnictwa – praca w samotności, pożar lasu, atak zwierzyny;
- wieże obserwacyjne, kamery przeciwpożarowe i sieć dróg pożarowych – pożar lasu, dym, odcięcie drogi ucieczki;
- oznakowanie i wygrodzenie stref niebezpiecznych przy ścince i zrywce drewna – przygniecenie przez obalane drzewo, potrącenie przez maszynę leśną;
- ergonomiczne stanowisko komputerowe w siedzibie nadleśnictwa – obciążenie narządu wzroku;
- zabezpieczenie magazynu środków ochrony roślin w szkółce leśnej – środki ochrony roślin.
Środki organizacyjne
- wejście w strefę pracy maszyn i pilarzy dopiero po kontakcie wzrokowym i wstrzymaniu prac – przygniecenie przez drzewo, potrącenie przez maszynę, spaliny;
- kontrole w terenie w co najmniej dwuosobowym składzie lub ze Strażą Leśną i Policją – agresja kłusowników i złodziei drewna;
- zgłaszanie trasy wyjazdu i godziny powrotu oraz kontakt z dyspozytorem – praca w samotności, atak dzikiej zwierzyny;
- przerwanie pracy w terenie podczas burzy i silnego wiatru – wyładowania atmosferyczne, wywracanie drzew;
- szczepienia przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu i tężcowi, procedura usuwania kleszczy i postępowania po pogryzieniu przez zwierzę – kleszcze, wirus wścieklizny, Clostridium tetani;
- zakaz dotykania padłych zwierząt bez rękawic i zgłaszanie padłych dzików służbom weterynaryjnym – Leptospira, hantawirusy, wścieklizna;
- konsultacje społeczne planów wycinki i współpraca z rzecznikiem prasowym – konflikty ze społecznością lokalną;
- podział kompetencji z zastępcą nadleśniczego i dyżury w sezonie pożarowym – odpowiedzialność, stres, nieregularny czas pracy;
- przerwy w pracy przy monitorze i ograniczanie jazdy w nocy, ostrożna jazda w miejscach przejść zwierzyny – obciążenie wzroku, wypadek drogowy, zderzenie ze zwierzyną;
- dostęp do wody pitnej i schronienia przy pracy w upale – mikroklimat gorący, przegrzanie organizmu.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla nadleśniczego.
- czynniki fizyczne – mikroklimat gorący i zimny (praca na otwartej przestrzeni), obciążenie narządu wzroku;
- czynniki chemiczne – dym i tlenek węgla (pożary lasu), środki ochrony roślin stosowane w szkółkach i uprawach leśnych, spaliny silników maszyn leśnych;
- czynniki biologiczne – Borrelia burgdorferi, wirus kleszczowego zapalenia mózgu, wirus wścieklizny, Clostridium tetani, Leptospira, hantawirusy;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – kierowanie samochodem terenowym w terenie leśnym, praca w terenie o utrudnionym dostępie, przebywanie w strefie ścinki i zrywki drewna, udział w działaniach przy pożarach lasu, praca w samotności, ryzyko agresji osób trzecich, praca przy monitorze ekranowym, stres.
Podobne stanowiska
- leśniczy,
- drwal-pilarz,
- operator maszyn leśnych,
- pracownik szkółki leśnej,
- arborysta,
- kierownik przedsiębiorstwa telekomunikacyjnego,
- kierownik rozwoju technologii telekomunikacyjnych.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).