Onkolog – kod 221249 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Lekarz – specjalista onkologii klinicznej”. Onkolog kliniczny prowadzi diagnostykę i leczenie systemowe chorych na nowotwory złośliwe: kwalifikuje do chemioterapii, immunoterapii, hormonoterapii i leczenia celowanego, ustala schematy dawkowania i ocenia ich tolerancję. Pracuje na oddziale onkologii klinicznej, w poradni i na oddziale dziennej chemioterapii, gdzie nadzoruje podawanie leków cytotoksycznych i reaguje na powikłania, takie jak neutropenia z gorączką, wynaczynienie cytostatyku czy reakcje nadwrażliwości.
Onkolog – wymagania w stosunku do pracownika
- prawo wykonywania zawodu lekarza i tytuł specjalisty w dziedzinie onkologii klinicznej albo odbywanie specjalizacji w tej dziedzinie,
- znajomość zasad bezpiecznego postępowania z lekami cytostatycznymi i innymi niebezpiecznymi produktami leczniczymi,
- umiejętność prowadzenia leczenia w ramach programów lekowych NFZ i dokumentowania działań niepożądanych,
- umiejętność przekazywania niepomyślnych informacji pacjentowi i rodzinie oraz pracy w zespole wielodyscyplinarnym,
- gotowość do udziału w konsyliach onkologicznych i dyżurach medycznych,
- brak przeciwwskazań zdrowotnych do kontaktu z lekami o działaniu mutagennym i teratogennym – ocenia lekarz medycyny pracy.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- lekarz onkolog,
- lekarz specjalista onkologii klinicznej,
- onkolog kliniczny,
- lekarz oddziału chemioterapii dziennej,
- lekarz poradni onkologicznej.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie medycyny pracy z uwzględnieniem narażenia na leki cytostatyczne;
- morfologia krwi z rozmazem i ocena czynności wątroby – według wskazań lekarza medycyny pracy przy kontakcie z cytostatykami;
- badanie okulistyczne – przy pracy z monitorem ekranowym powyżej 4 godzin dziennie;
- oznaczenie przeciwciał anty-HBs po szczepieniu przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i stanowiskowy;
- szkolenie okresowe bhp dla pracowników ochrony zdrowia – nie rzadziej niż co 5 lat;
- instruktaż z procedury postępowania z lekami cytostatycznymi, w tym usuwania rozlanego cytostatyku z użyciem zestawu do skażeń;
- szkolenie z postępowania po ekspozycji zawodowej na krew i materiał potencjalnie zakaźny;
- szkolenie z resuscytacji krążeniowo-oddechowej i leczenia wstrząsu anafilaktycznego;
- kształcenie ustawiczne lekarzy w zakresie nowych terapii przeciwnowotworowych.
Środowisko pracy
Onkolog pracuje w szpitalu onkologicznym lub centrum onkologii, na sali chorych, w gabinecie poradni i na sali podań chemioterapii jednodniowej. Leki cytotoksyczne przygotowuje centralna pracownia leków cytostatycznych, jednak lekarz styka się z wydalinami chorych w ciągu 48–72 godzin po podaniu, z pompami infuzyjnymi i z sytuacjami rozlania leku lub wynaczynienia. Znaczną część dnia zajmuje dokumentacja w systemie szpitalnym, zlecanie badań obrazowych i laboratoryjnych oraz rozmowy z chorymi o rokowaniu. Kontakt z pacjentami z obniżoną odpornością wymaga rygoru higienicznego, a dyżury nocne i świąteczne wydłużają czas pracy. Na stanowisku wykorzystuje się:
- pompy infuzyjne objętościowe i strzykawkowe oraz porty naczyniowe;
- zestawy do usuwania skażeń cytostatykami i pojemniki na odpady cytotoksyczne;
- kardiomonitor, pulsoksymetr i zestaw przeciwwstrząsowy;
- system informatyczny szpitala, kartę DiLO i elektroniczną dokumentację programów lekowych;
- stetoskop, aparat do pomiaru ciśnienia i podstawowe narzędzia badania przedmiotowego;
- rękawice nitrylowe przebadane na przenikanie cytostatyków i fartuchy ochronne jednorazowe.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- zakłucie igłą lub skaleczenie przy punkcjach jamy otrzewnej i opłucnej,
- poślizgnięcie się na mokrej posadzce sali chorych i korytarza,
- przeciążenie układu mięśniowo-szkieletowego przy badaniu i przemieszczaniu osłabionych pacjentów,
- porażenie prądem przy uszkodzonej aparaturze medycznej,
- długotrwała praca przy monitorze ekranowym,
- promieniowanie jonizujące przy kontakcie z pacjentami po leczeniu radioizotopowym.
Czynniki chemiczne:
- leki cytostatyczne o działaniu rakotwórczym, mutagennym i szkodliwym na rozrodczość, np. cyklofosfamid, cisplatyna, doksorubicyna;
- przeciwciała monoklonalne i leki celowane przy kontakcie ze skórą;
- środki dezynfekcyjne zawierające alkohole, aldehydy i związki chloru;
- lateks z rękawic medycznych.
Czynniki biologiczne:
- wirusy przenoszone przez krew: HBV, HCV, HIV;
- zakażenia szerzące się drogą kropelkową od pacjentów z immunosupresją, np. grypa, SARS-CoV-2;
- bakterie wielooporne, np. Klebsiella pneumoniae KPC, Clostridioides difficile;
- grzyby z rodzaju Candida i Aspergillus.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie emocjonalne związane z towarzyszeniem chorym w progresji choroby i umieraniu,
- presja podejmowania decyzji terapeutycznych o wysokiej stawce,
- duża liczba pacjentów w poradni i ograniczony czas na wizytę,
- praca w porze nocnej i w systemie dyżurów,
- ryzyko wypalenia zawodowego,
- konflikty z rodzinami pacjentów oczekującymi nierealnych efektów leczenia.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku onkologa.
Środki ochrony indywidualnej
- dwie pary rękawic nitrylowych przebadanych na przenikanie cytostatyków i fartuch z długim rękawem – leki cytostatyczne, przeciwciała monoklonalne;
- maska FFP3 i gogle z zestawu do skażeń – rozlanie cytostatyku, aerozol leku;
- rękawice bezlateksowe – lateks, środki dezynfekcyjne;
- maska chirurgiczna lub FFP2 i ochrona oczu – zakażenia szerzące się drogą kropelkową, grzyby;
- fartuch jednorazowy i rękawice przy pacjencie w izolacji – bakterie wielooporne;
- obuwie robocze na podeszwie antypoślizgowej – poślizgnięcie się.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- przygotowywanie cytostatyków wyłącznie w centralnej pracowni w komorze z laminarnym przepływem powietrza – leki cytostatyczne;
- systemy zamknięte do podawania leków i drenów infuzyjnych – leki cytostatyczne, przeciwciała monoklonalne;
- zestawy do usuwania skażeń i oznakowane pojemniki na odpady cytotoksyczne – rozlanie cytostatyku;
- igły z zabezpieczeniem i pojemniki na ostre odpady – zakłucie igłą, wirusy przenoszone przez krew;
- izolatki z wentylacją i śluzą dla chorych w neutropenii – zakażenia kropelkowe, grzyby, bakterie wielooporne;
- przeglądy techniczne pomp i aparatury – porażenie prądem;
- regulowane łóżka, podnośniki i ślizgi do przemieszczania chorych – przeciążenie układu mięśniowo-szkieletowego;
- ergonomiczne stanowisko komputerowe z monitorem o regulowanej wysokości – praca przy monitorze ekranowym.
Środki organizacyjne
- szczepienie przeciw WZW typu B oraz coroczne szczepienie przeciw grypie – wirusy przenoszone przez krew, zakażenia kropelkowe;
- procedura postępowania z wydalinami pacjenta przez 48–72 godziny po chemioterapii – leki cytostatyczne;
- wykluczenie kontaktu z cytostatykami kobiet w ciąży i karmiących piersią – leki cytostatyczne;
- procedura postępowania z pacjentem po terapii radioizotopowej uzgodniona z inspektorem ochrony radiologicznej – promieniowanie jonizujące;
- harmonogram dyżurów z zachowaniem odpoczynku dobowego – praca w porze nocnej, wypalenie zawodowe;
- superwizja, grupy Balinta i dostęp do wsparcia psychologicznego – obciążenie emocjonalne, presja decyzyjna;
- limit wizyt w poradni i asystent medyczny do dokumentacji – duża liczba pacjentów, praca przy monitorze ekranowym;
- szkolenia z komunikacji z rodziną i obecność psychoonkologa przy trudnych rozmowach – konflikty z rodzinami;
- utrzymywanie suchych posadzek i oznakowanie miejsc mytych – poślizgnięcie się.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla onkologa.
- czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące okazjonalnie (pacjenci po leczeniu radioizotopowym);
- czynniki chemiczne – leki cytostatyczne (substancje rakotwórcze, mutagenne i działające szkodliwie na rozrodczość), środki dezynfekcyjne, lateks;
- czynniki biologiczne – materiał biologiczny zakaźny – HBV, HCV, HIV, drobnoustroje wielooporne, grzyby;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w porze nocnej i dyżury medyczne, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, obciążenie psychiczne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).