Technik elektroenergetyk transportu szynowego

Technik elektroenergetyk transportu szynowego – kod 311302 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Technik elektroenergetyk transportu szynowego utrzymuje urządzenia zasilania trakcji elektrycznej – sieć jezdną, konstrukcje wsporcze, kabiny sekcyjne i podstacje trakcyjne. Prowadzi przeglądy i pomiary, wymienia izolatory i przewody jezdne, dokonuje łączeń i wyłączeń napięcia 3 kV oraz uczestniczy w usuwaniu awarii sieci na czynnych torach.

Technik elektroenergetyk transportu szynowego – wymagania w stosunku do pracownika

• wykształcenie średnie techniczne o profilu elektrycznym lub elektroenergetycznym,
• świadectwo kwalifikacyjne SEP grupy 1 w zakresie eksploatacji, a na stanowiskach nadzoru także dozoru, dla urządzeń powyżej 1 kV,
• znajomość budowy sieci trakcyjnej, podstacji oraz zasad łączeń i wyłączeń napięcia,
• znajomość przepisów ruchu kolejowego i zasad pracy w torze czynnym,
• umiejętność wykonywania pomiarów elektrycznych i obsługi uszynień przenośnych,
• brak przeciwwskazań do pracy na wysokości powyżej 3 m i w porze nocnej.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

• technik sieci trakcyjnej,
• technik podstacji trakcyjnej,
• elektroenergetyk kolejowy,
• technik zasilania trakcji elektrycznej,
• dyżurny urządzeń elektroenergetyki trakcyjnej.

Badania

• wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
• okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
• badania do pracy na wysokości powyżej 3 m,
• badania osób zatrudnionych na stanowiskach bezpośrednio związanych z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego, jeżeli stanowisko jest w tym wykazie,
• ocena zdolności do pracy w porze nocnej i w systemie zmianowym,
• badania słuchu i wzroku w związku z pracą w torze czynnym.

Szkolenia bhp i inne

• szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
• szkolenie okresowe bhp dla stanowisk robotniczych o szczególnym zagrożeniu – nie rzadziej niż raz w roku,
• szkolenie i egzamin na świadectwo kwalifikacyjne SEP grupy 1 z zakresem obejmującym urządzenia trakcyjne,
• szkolenie z zasad wykonywania łączeń, wyłączeń i uszynień sieci trakcyjnej,
• szkolenie z zasad bezpieczeństwa pracy w torze czynnym i sygnalizacji kolejowej.

Środowisko pracy

Prace prowadzi się w terenie wzdłuż linii kolejowych, na szlakach i stacjach, najczęściej w nocnych zamknięciach torowych trwających kilka godzin, przy sztucznym oświetleniu. Technik pracuje z platformy pojazdu szynowego lub drabiny przy sieci jezdnej zawieszonej na wysokości około 5,5 m, w pobliżu przewodów pod napięciem 3 kV prądu stałego, a sąsiedni tor bywa czynny. Podstacje trakcyjne i kabiny sekcyjne to pomieszczenia z rozdzielnicami, zespołami prostownikowymi i transformatorami, w których występuje hałas, pole elektromagnetyczne i ryzyko łuku elektrycznego. Zimą dochodzi usuwanie oblodzenia sieci, latem prace w upale na nasypach. Awarie wymagają wyjazdów w każdych warunkach i o każdej porze. Na stanowisku wykorzystuje się:

• pojazd pomocniczy z platformą roboczą, drezyna i wózek motorowy;
• uszynienia przenośne, drążki izolacyjne i wskaźniki napięcia;
• przyrządy pomiarowe – mierniki rezystancji izolacji, uziemienia i pętli zwarcia;
• napinacze, zaciski i narzędzia do wymiany przewodu jezdnego oraz izolatorów;
• rozdzielnice, odłączniki i zespoły prostownikowe w podstacjach trakcyjnych.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

• porażenie prądem i łuk elektryczny przy sieci trakcyjnej 3 kV oraz w rozdzielnicach podstacji,
• upadek z wysokości z platformy pojazdu pomocniczego, drabiny i konstrukcji wsporczej,
• najechanie przez pojazd szynowy na torze czynnym i podczas przechodzenia między torami,
• potknięcie i upadek na podsypce, podkładach i rozjazdach,
• hałas przejeżdżających pociągów oraz urządzeń podstacji,
• pole elektromagnetyczne w pobliżu transformatorów, prostowników i szyn zbiorczych,
• uderzenie spadającym narzędziem, izolatorem lub odcinkiem przewodu jezdnego,
• praca w warunkach atmosferycznych – mróz, oblodzenie, upał, wiatr i burze,
• urazy rąk przy napinaniu przewodów, pracy zaciskami i kluczami dynamometrycznymi.

Czynniki chemiczne:

• olej transformatorowy i izolacyjny w urządzeniach podstacji,
• pył grafitowo-miedziowy ze ścierania odbieraków prądu oraz tlenki metali po łuku elektrycznym,
• kwas siarkowy w bateriach akumulatorów podstacji i wydzielający się wodór,
• środki przeciw oblodzeniu i smary stosowane na urządzeniach sieciowych.

Czynniki psychofizyczne:

• praca w porze nocnej w zamknięciach torowych i w systemie zmianowym,
• presja czasu wynikająca z ograniczonego okna technologicznego i konieczności oddania toru,
• odpowiedzialność za poprawność łączeń i bezpieczeństwo ruchu kolejowego,
• wymuszone pozycje ciała przy pracy z rękami nad głową na platformie,
• praca w małym zespole na szlaku, z utrudnionym dostępem służb ratunkowych.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku technika elektroenergetyka transportu szynowego.

Środki ochrony indywidualnej

• hełm elektroizolacyjny, rękawice i obuwie elektroizolacyjne – porażenie prądem i łuk elektryczny;
• odzież trudnopalna chroniąca przed skutkami łuku elektrycznego oraz osłona twarzy – porażenie prądem i łuk elektryczny, pył i produkty łuku;
• szelki bezpieczeństwa z amortyzatorem i linki o regulowanej długości – upadek z wysokości;
• odzież ostrzegawcza o najwyższej klasie widzialności – najechanie przez pojazd szynowy;
• obuwie o usztywnionej cholewce i podeszwie odpornej na przebicie – upadek na torowisku, urazy mechaniczne;
• ochronniki słuchu w podstacji i przy przejazdach pociągów – hałas;
• odzież ciepłochronna, przeciwdeszczowa i ochrona przeciwsłoneczna – warunki atmosferyczne;
• rękawice odporne na oleje i okulary przy obsłudze akumulatorów – olej transformatorowy, akumulatory, środki przeciw oblodzeniu.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

• wyłączenie napięcia, uszynienie przenośne i sprawdzenie braku napięcia przed pracą – porażenie prądem i łuk elektryczny, pole elektromagnetyczne;
• platforma pojazdu pomocniczego z balustradami i punktami do przypięcia – upadek z wysokości, wymuszone pozycje ciała;
• zamknięcie torowe, sygnalista i urządzenia ostrzegania o nadjeżdżającym pociągu – najechanie przez pojazd szynowy, hałas;
• oznakowanie i oświetlenie miejsca pracy oraz strefy zagrożenia pod platformą – spadające elementy, upadek na torowisku;
• blokady i osłony rozdzielnic, drzwi z ryglowaniem i detekcja łuku w podstacji – porażenie prądem i łuk elektryczny;
• torby i linki do podawania narzędzi oraz zabezpieczenie przedmiotów na wysokości – spadające elementy;
• schronienie socjalne przy pojeździe i rotacja pracy na mrozie – warunki atmosferyczne, praca w porze nocnej;
• narzędzia izolowane i klucze dynamometryczne z osłonami – urazy mechaniczne.

Środki organizacyjne

• polecenie pisemne na pracę przy urządzeniach elektroenergetycznych i nadzór osoby uprawnionej – porażenie prądem i łuk elektryczny, odpowiedzialność za bezpieczeństwo ruchu;
• regulamin tymczasowy prowadzenia ruchu i uzgodnienia z dyżurnym ruchu przed wejściem w tor – najechanie przez pojazd szynowy;
• realne planowanie zakresu robót w oknie technologicznym z rezerwą czasu – presja czasu zamknięcia torowego, praca w porze nocnej;
• grafik zmian ograniczający kolejne noce i czas na odpoczynek po awarii – praca w porze nocnej;
• zakaz pracy jednoosobowej na szlaku, łączność radiowa i zgłaszanie pozycji brygady – praca w zespole w terenie odosobnionym.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla technika elektroenergetyka transportu szynowego.

• czynniki fizyczne – prąd elektryczny i łuk elektryczny w urządzeniach powyżej 1 kV, pole elektromagnetyczne, hałas, praca na otwartej przestrzeni w zmiennych warunkach atmosferycznych;
• czynniki chemiczne – olej transformatorowy, kwas siarkowy z akumulatorów, pył grafitowo-miedziowy i tlenki metali, smary;
• czynniki biologiczne – brak;
• inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wysokości powyżej 3 m, praca w torze czynnym i w ruchu pojazdów szynowych, praca w porze nocnej i zmianowa, wymuszone pozycje ciała, praca w zespole w terenie odosobnionym.

Podobne kody zawodów w klasyfikacji

Klasyfikacja zawodów i specjalności opisuje obok siebie stanowiska o bardzo zbliżonych nazwach. W dokumentacji oceny ryzyka zawodowego trzeba wpisać ten kod, który odpowiada faktycznemu zakresowi obowiązków – opisywane tu stanowisko to technik elektroenergetyk transportu szynowego, kod 311302. Pozostałe kody z tej grupy:

• technik elektryk kolejowych sieci elektroenergetycznych – kod 311304: poza siecią trakcyjną obsługuje linie potrzeb nietrakcyjnych, reguluje geometrię sieci jezdnej z pociągu sieciowego i podnośnika oraz usuwa uszkodzenia po zerwaniu sieci w nocnych zamknięciach torowych.

Ten kod obejmuje przede wszystkim łączenia i wyłączenia napięcia 3 kV oraz przeglądy podstacji i kabin sekcyjnych. Jeżeli pracownik zajmuje się głównie regulacją sieci jezdnej z pojazdu specjalnego, w dokumentacji trafniejszy będzie kod 311304.

Podobne stanowiska

• elektromonter sieci trakcyjnej,
• elektromonter podstacji trakcyjnych,
• automatyk sterowania ruchem kolejowym,
• elektromonter taboru szynowego,
• kierowca drezyny i wózka motorowego.

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).