Kowal wyrobów zdobniczych – kod 722102 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kowal wyrobów zdobniczych wykonuje ręcznie i z użyciem młota mechanicznego elementy ozdobne z rozgrzanej stali – bramy, balustrady, kraty, świeczniki, lampy, okucia drzwi i elementy małej architektury. Nagrzewa materiał w palenisku lub piecu gazowym, skręca, spęcza, wydłuża i zwija pręty, łączy elementy zgrzewaniem ogniowym, nitowaniem lub spawaniem, a gotowe wyroby szlifuje, patynuje i maluje.
Kowal wyrobów zdobniczych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe, preferowany zawód kowal lub ślusarz,
- znajomość technik kucia swobodnego i gięcia na gorąco,
- umiejętność oceny temperatury stali po barwie żarzenia,
- zdolności manualne i plastyczne, umiejętność odczytywania szkiców i projektów,
- umiejętność spawania metodą MAG lub elektrodą otuloną,
- dobra kondycja fizyczna.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- kowal bram i balustrad ozdobnych,
- artysta kowal,
- kowal ozdobny,
- kowal-ślusarz artystyczny,
- rzemieślnik kowalstwa artystycznego.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- badanie słuchu przy narażeniu na hałas,
- badanie narządu wzroku przy narażeniu na promieniowanie podczerwone.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż obsługi młota sprężarkowego, pieca i paleniska,
- szkolenie spawalnicze potwierdzone certyfikatem – jeśli kowal wykonuje połączenia spawane,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i postępowania przy pożarze w kuźni,
- instruktaż stosowania farb, patyn i preparatów do konserwacji metalu.
Środowisko pracy
Kowal pracuje w kuźni rzemieślniczej lub w warsztacie ślusarsko-kowalskim, a także przy pokazach w skansenach i podczas jarmarków. Stanowisko tworzą palenisko koksowe lub piec gazowy z okapem, kowadło, młot sprężarkowy, imadło kowalskie i zestaw szczypiec. W kuźni panuje wysoka temperatura i promieniowanie cieplne od paleniska, a uderzenia młota wywołują silny hałas. Gotowe wyroby wykańcza się szlifierkami i maluje lub patynuje, a duże elementy bram i balustrad montuje u klienta. Praca łączy wysiłek fizyczny z precyzyjną pracą artystyczną. Na stanowisku wykorzystuje się:
- palenisko koksowe lub piec gazowy z wyciągiem spalin;
- kowadło, młoty ręczne, przecinaki i szczypce kowalskie;
- młot sprężarkowy i prasa hydrauliczna;
- zwijarki, giętarki i skręcarki prętów;
- spawarka MAG, szlifierki kątowe i wiertarka stołowa;
- farby, patyny, wosk i oleje do wykańczania wyrobów;
- piaskarka lub szczotki do oczyszczania wyrobów.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- oparzenia rozgrzanym metalem, narzędziami i iskrami,
- promieniowanie podczerwone i cieplne od paleniska i rozgrzanej stali,
- hałas od uderzeń młota i pracy młota sprężarkowego,
- odpryski zgorzeliny i odłamki narzędzi,
- drgania mechaniczne przenoszone na ręce z młota i szlifierek,
- uderzenie młotem i zgniecenie dłoni pod bijakiem młota sprężarkowego,
- pożar od żaru, iskier i gorących elementów,
- promieniowanie nadfioletowe łuku przy spawaniu.
Czynniki chemiczne:
- tlenek węgla i ditlenek siarki ze spalania koksu,
- dymy spawalnicze i pył metali przy szlifowaniu,
- farby, rozpuszczalniki i preparaty do patynowania.
Czynniki psychofizyczne:
- ciężka praca fizyczna w wysokiej temperaturze,
- przenoszenie prętów, elementów bram i balustrad,
- powtarzalne uderzenia młotem przeciążające nadgarstki i barki,
- montaż wyrobów u klienta i w zmiennych warunkach.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kowala wyrobów zdobniczych.
Środki ochrony indywidualnej
- fartuch skórzany, rękawice kowalskie i odzież z tkanin naturalnych lub trudnopalnych – oparzenia, promieniowanie podczerwone, pożar;
- okulary ochronne z filtrem podczerwieni – promieniowanie podczerwone, odpryski zgorzeliny;
- ochronniki słuchu – hałas;
- przyłbica spawalnicza z filtrem automatycznym – promieniowanie spawalnicze, dymy spawalnicze i pył metali;
- obuwie ochronne z podnoskiem i cholewką chroniącą przed iskrami – uderzenie i zgniecenie, dźwiganie ciężarów;
- rękawice antywibracyjne przy szlifowaniu – drgania miejscowe;
- rękawice nitrylowe i półmaska z filtrem A przy malowaniu – farby i patyny.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- okap z wyciągiem spalin nad paleniskiem i wentylacja kuźni – tlenek węgla, promieniowanie podczerwone;
- osłony i sterowanie nożne młota sprężarkowego z blokadą – uderzenie i zgniecenie;
- miejscowy wyciąg przy spawaniu i szlifowaniu – dymy spawalnicze i pył metali;
- niepalna posadzka, gaśnica i koc gaśniczy przy palenisku – pożar, oparzenia;
- ekrany i kotary spawalnicze – promieniowanie spawalnicze, odpryski zgorzeliny;
- wózki, suwnica lub wciągnik do ciężkich elementów – dźwiganie ciężarów;
- fundament młota tłumiący drgania i ekrany akustyczne – hałas, drgania miejscowe;
- wydzielone, wentylowane miejsce malowania – farby i patyny.
Środki organizacyjne
- przerwy na odpoczynek i nawadnianie w gorącej kuźni – ciężka praca fizyczna, promieniowanie podczerwone;
- rotacja czynności ręcznych i maszynowych – przeciążenie kończyn górnych, drgania miejscowe;
- kontrola stanu trzonków młotów i szczypiec – uderzenie i zgniecenie, odpryski zgorzeliny;
- zasady przenoszenia elementów w dwie osoby – dźwiganie ciężarów;
- wygaszanie paleniska i kontrola pożarowa po zakończeniu pracy – pożar, tlenek węgla;
- planowanie montaży u klienta z odpowiednim sprzętem i zespołem – praca w terenie u klienta;
- pomiary hałasu i oznakowanie stref – hałas.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kowala wyrobów zdobniczych.
- czynniki fizyczne – hałas, promieniowanie podczerwone, mikroklimat gorący, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, promieniowanie nadfioletowe przy spawaniu;
- czynniki chemiczne – tlenek węgla, ditlenek siarki, dymy spawalnicze, tlenki żelaza, rozpuszczalniki organiczne;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ciężka praca fizyczna, ręczne przenoszenie ciężarów, obsługa młota mechanicznego, praca z gorącymi materiałami.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).