Tokarz w drewnie – kod 752310 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Tokarz w drewnie wykonuje na tokarkach elementy o przekroju okrągłym – nogi i tralki do mebli i schodów, wałki, uchwyty, misy, kubki, elementy instrumentów i zabawek. Toczy ręcznie dłutami tokarskimi, na kopiarkach i tokarkach CNC, szlifuje, a następnie olejuje, woskuje lub lakieruje gotowe wyroby. Pracuje w zakładach stolarskich i meblarskich, w wytwórniach schodów oraz w pracowniach rzemiosła artystycznego.
Tokarz w drewnie – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe w zawodzie stolarz lub przyuczenie do toczenia w drewnie;
- znajomość gatunków drewna, ich twardości, przebiegu włókien i wilgotności;
- umiejętność ostrzenia i prowadzenia dłut tokarskich (żłobiaki, meisle, przecinaki);
- umiejętność obsługi tokarki kopiarki lub tokarki CNC do drewna;
- umiejętność czytania rysunków i pomiaru suwmiarką oraz cyrklem;
- dobra koordynacja wzrokowo-ruchowa i brak przeciwwskazań do pracy w hałasie i pyle.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- toczarz drewna,
- tokarz drewna,
- operator tokarki do drewna,
- tokarz stolarski,
- tokarz artystyczny w drewnie.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy;
- badanie układu oddechowego (spirometria, RTG klatki piersiowej) przy narażeniu na pył drewna twardego – według wskazań lekarza medycyny pracy;
- badanie laryngologiczne, w tym ocena jam nosa i zatok, przy narażeniu na pył drewna twardego;
- badanie słuchu (audiometria) przy narażeniu na hałas maszyn do obróbki drewna;
- badanie narządu wzroku.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy;
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata;
- instruktaż obsługi tokarki do drewna, kopiarki i tokarki CNC oraz mocowania półfabrykatów;
- instruktaż ostrzenia narzędzi i obsługi szlifierki do dłut;
- szkolenie z zagrożeń pyłem drewna twardego jako czynnikiem rakotwórczym;
- szkolenie przeciwpożarowe, w tym zagrożenie wybuchem pyłu drzewnego;
- szkolenie z bezpiecznego stosowania lakierów, bejc i olejów na podstawie kart charakterystyki.
Środowisko pracy
Tokarz w drewnie pracuje w hali stolarni lub w pracowni, przy tokarce ustawionej na stałe, zwykle na stojąco i w lekkim pochyleniu nad obrabianym przedmiotem. Półfabrykat zamocowany w kłach lub uchwycie obraca się z prędkością od kilkuset do kilku tysięcy obrotów na minutę, a tokarz prowadzi dłuto po podporze, więc kontakt z wirującym elementem jest bliski. Przy toczeniu i szlifowaniu powstają wióry i drobny pył, szczególnie przy buku, dębie i jesionie oraz drewnie egzotycznym. Wykończenie wyrobów odbywa się na tokarce lub w wydzielonym miejscu lakierowania. Na stanowisku wykorzystuje się:
- tokarkę do drewna z kłami, uchwytami i tarczą tokarską;
- kopiarkę tokarską i tokarkę CNC do drewna;
- dłuta tokarskie: żłobiaki, meisle, przecinaki, haki do wydrążania;
- szlifierkę do ostrzenia dłut z przyrządami;
- pilarkę tarczową i strugarkę do przygotowania półfabrykatów;
- papiery i gąbki ścierne, szlifierkę oscylacyjną;
- odciąg wiórów i pyłu, odkurzacz przemysłowy;
- lakiery, bejce, oleje i woski do drewna.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pochwycenie odzieży, włosów lub dłoni przez wirujący przedmiot i wrzeciono;
- wyrzucenie obrabianego elementu lub jego fragmentu z tokarki;
- wybicie dłuta z ręki przy zahaczeniu ostrza (tzw. kopnięcie dłuta);
- skaleczenie ostrymi dłutami i drzazgami;
- hałas tokarki, kopiarki i maszyn stolarskich;
- wióry i odpryski drewna wpadające do oczu;
- pożar i wybuch pyłu drzewnego;
- poślizgnięcie na wiórach i potknięcie.
Czynniki chemiczne:
- pył drewna twardego (buk, dąb, jesion, drewno egzotyczne);
- pył drewna miękkiego;
- rozpuszczalniki w lakierach i bejcach (octan butylu, ksylen, alkohole);
- oleje schnące do drewna – samozapłon nasączonych szmat.
Czynniki psychofizyczne:
- długotrwała praca stojąca w pochylonej pozycji,
- powtarzalne ruchy przy toczeniu seryjnym,
- wysiłek koncentracji przy toczeniu z bliska wirującego elementu,
- ręczne przenoszenie kłód i półfabrykatów,
- monotonia pracy na kopiarce.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku tokarza w drewnie.
Środki ochrony indywidualnej
- przyłbica lub osłona twarzy z poliwęglanu – wyrzucenie elementu, wióry i odpryski;
- półmaska filtrująca FFP2 lub FFP3 – pył drewna twardego i miękkiego;
- przylegająca odzież robocza, zapięte mankiety, spięte włosy, zakaz rękawic przy toczeniu – pochwycenie przez wirujący przedmiot;
- ochronniki słuchu – hałas tokarki i maszyn stolarskich;
- obuwie robocze na podeszwie antypoślizgowej – poślizgnięcie na wiórach, upadek półfabrykatu;
- rękawice nitrylowe przy lakierowaniu i olejowaniu – rozpuszczalniki, oleje do drewna;
- rękawice ochronne przy przenoszeniu kłód i ostrzeniu – drzazgi, skaleczenie dłutami.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłona wrzeciona i uchwytu, wyłącznik awaryjny w zasięgu ręki – pochwycenie, wyrzucenie elementu;
- regulacja obrotów i dobór prędkości do średnicy przedmiotu – wyrzucenie elementu, kopnięcie dłuta;
- podpora narzędziowa ustawiana blisko przedmiotu – wybicie dłuta, skaleczenie;
- odciąg miejscowy przy tokarce i odpylacz – pył drewna twardego, pożar i wybuch pyłu;
- osłony i wyciszenie kopiarek oraz tokarek CNC – hałas, wyrzucenie elementu;
- wydzielone stanowisko lakierowania z wentylacją – rozpuszczalniki;
- metalowe pojemniki z pokrywą na szmaty nasączone olejem – samozapłon, pożar;
- wózki i podnośniki do kłód – ręczne przenoszenie.
Środki organizacyjne
- sprawdzanie mocowania i pęknięć półfabrykatu przed uruchomieniem – wyrzucenie elementu;
- zakaz pomiarów i szlifowania przy niezatrzymanym wrzecionie poza dopuszczonymi czynnościami – pochwycenie;
- codzienne usuwanie pyłu i wiórów odkurzaczem, zakaz przedmuchiwania sprężonym powietrzem – pył drewna, wybuch pyłu, poślizgnięcie;
- pomiary stężeń pyłu drewna twardego i rejestr prac z czynnikami rakotwórczymi – pył drewna twardego;
- regularne ostrzenie dłut – kopnięcie dłuta, skaleczenie;
- przerwy i rotacja między toczeniem a wykończeniem – praca stojąca, powtarzalne ruchy, monotonia, wysiłek koncentracji;
- ograniczenie czasu pracy w hałasie i pomiary hałasu – hałas;
- normy dźwigania – ręczne przenoszenie półfabrykatów.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla tokarza w drewnie.
- czynniki fizyczne – hałas, praca w pozycji stojącej, ruchy powtarzalne kończyn górnych;
- czynniki chemiczne – pył drewna twardego (czynnik rakotwórczy), pył drewna miękkiego, rozpuszczalniki organiczne (octan butylu, ksylen);
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ruchome i wirujące elementy maszyn, ostre narzędzia, zagrożenie wybuchem pyłu drzewnego.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).