Iluzjonista – kod 343504 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Iluzjonista przygotowuje i prezentuje pokazy magii scenicznej, iluzji wielkoformatowych, mikromagii przy stołach oraz sztuczek z udziałem widzów. Konstruuje lub kupuje i przystosowuje aparaturę iluzjonistyczną, opracowuje scenariusz pokazu, ćwiczy manipulację kartami i monetami, a w numerach ucieczkowych pracuje z łańcuchami, kaftanami i zbiornikami z wodą. Występuje na scenach teatralnych, w hotelach, na eventach firmowych i imprezach rodzinnych.
Iluzjonista – wymagania w stosunku do pracownika
- wysoka sprawność manualna i precyzja ruchów dłoni,
- umiejętności aktorskie, prowadzenia narracji i kontaktu z publicznością,
- znajomość budowy i bezpiecznego użytkowania aparatury iluzjonistycznej,
- znajomość przepisów o materiałach pirotechnicznych i warunków ich użycia na scenie,
- sprawność fizyczna i umiejętność pracy w ograniczonej przestrzeni przy iluzjach wielkoformatowych,
- gotowość do częstych wyjazdów i pracy wieczorami.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- magik,
- prestidigitator,
- mikromagik,
- artysta iluzjonista,
- mentalista.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena zdolności do wykonywania numerów pod wodą lub w ograniczonej przestrzeni, jeżeli artysta je prezentuje.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- instruktaż bezpieczeństwa na scenie i przy pracy z mechanizmami iluzji,
- szkolenie z bezpiecznego stosowania wyrobów pirotechnicznych scenicznych, zgodnie z kategorią wyrobu,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i użycia gaśnic,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy oparzeniach i podtopieniu.
Środowisko pracy
Iluzjonista pracuje na scenach teatrów, domów kultury, hoteli i sal bankietowych, a mikromagię prezentuje bezpośrednio przy stolikach gości. Iluzje wielkoformatowe wymagają przebywania w ciasnych skrzyniach, zapadniach i mechanizmach scenicznych, a numery ucieczkowe – pracy w kajdanach, kaftanie bezpieczeństwa lub w zbiorniku z wodą. W pokazach wykorzystuje się ogień, papier flash, ostrza, wytwornice dymu oraz żywe zwierzęta, najczęściej gołębie i króliki. Przed pokazem iluzjonista sam montuje i transportuje ciężką aparaturę, a po pokazie wraca nocą z trasy. Na stanowisku wykorzystuje się:
- aparatura iluzjonistyczna – skrzynie, zapadnie, mechanizmy lewitacji;
- rekwizyty – karty, monety, chusty, ostrza i atrapy noży;
- papier i bawełna flash, świece, pochodnie;
- wytwornica dymu i ciężkiego dymu;
- kajdany, łańcuchy, kaftan bezpieczeństwa, zbiornik z wodą;
- klatki i transportery dla zwierząt;
- samochód dostawczy do przewozu aparatury.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- oparzenia i zapalenie kostiumu przy efektach z ogniem i papierem flash,
- skaleczenia i ukłucia ostrzami, mieczami i szkłem,
- przygniecenie i zakleszczenie w mechanizmach iluzji wielkoformatowych,
- podtopienie i niedotlenienie przy numerach ucieczkowych pod wodą,
- upadek z wysokości lub do zapadni scenicznej,
- porażenie prądem przy aparaturze z napędem elektrycznym i oświetleniu,
- przegrzanie i duszność w zamkniętej skrzyni pod reflektorami.
Czynniki chemiczne:
- produkty spalania papieru flash z nitrocelulozy – tlenki azotu,
- mgła sceniczna z glikoli i suchy lód – ditlenek węgla w ciężkim dymie,
- paliwa do efektów ogniowych – nafta, alkohol izopropylowy, parafina.
Czynniki biologiczne:
- zoonozy i urazy od zwierząt – ornitoza od ptaków, ugryzienia, alergia na sierść i pióra.
Czynniki psychofizyczne:
- dźwiganie i przenoszenie ciężkiej aparatury,
- wymuszona pozycja ciała w skrzyniach i ograniczonych przestrzeniach,
- stres, trema i obawa przed ujawnieniem sekretu sztuczki,
- przeciążenie nadgarstków i palców przy wielogodzinnych ćwiczeniach manipulacji,
- nieregularny tryb pracy, wieczorne pokazy i podróże nocą.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku iluzjonisty.
Środki ochrony indywidualnej
- kostium z tkanin trudnopalnych lub impregnowanych – oparzenia i pożar;
- rękawice ochronne przy przygotowaniu ostrzy i aparatury – skaleczenia ostrzami, przygniecenie w mechanizmach;
- obuwie z podeszwą antypoślizgową – upadek do zapadni;
- rękawice przy obsłudze zwierząt i czyszczeniu klatek, półmaska FFP2 przy sprzątaniu – zwierzęta;
- rękawice kriogeniczne przy suchym lodzie – mgła sceniczna.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- gaśnica, koc gaśniczy i ograniczenie ilości materiału flash do jednego efektu – oparzenia i pożar, produkty spalania nitrocelulozy, paliwa do efektów ogniowych;
- atrapy ostrzy i zabezpieczone krawędzie rekwizytów – skaleczenia ostrzami;
- blokady mechaniczne i awaryjne otwarcie skrzyń od wewnątrz i z zewnątrz – przygniecenie w mechanizmach, przegrzanie w ciasnej przestrzeni;
- zbiornik z szybkim spustem wody i kluczami awaryjnymi do kajdan – podtopienie;
- zabezpieczenie zapadni barierkami i oświetleniem ostrzegawczym – upadek do zapadni;
- aparatura zasilana niskim napięciem, zabezpieczenie różnicowoprądowe – porażenie prądem;
- wentylacja sceny i zaplecza przy efektach dymowych – mgła sceniczna, produkty spalania nitrocelulozy;
- skrzynie transportowe z kółkami i rampy – dźwiganie aparatury.
Środki organizacyjne
- asystent z instrukcją przerwania numeru ucieczkowego i ratownik przy pokazie w wodzie – podtopienie, przygniecenie w mechanizmach;
- próby generalne z kontrolą aparatury przed każdym pokazem – przygniecenie w mechanizmach, upadek do zapadni, stres i trema;
- opieka weterynaryjna nad zwierzętami i higiena klatek – zwierzęta;
- uzgodnienie efektów ogniowych z organizatorem i strażą pożarną obiektu – oparzenia i pożar, paliwa do efektów ogniowych;
- przerwy i ćwiczenia rozciągające dłonie i nadgarstki – przeciążenie dłoni, wymuszona pozycja ciała;
- planowanie tras i odpoczynku między pokazami – nieregularny tryb pracy.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla iluzjonisty.
- czynniki fizyczne – praca w warunkach mikroklimatu gorącego pod reflektorami, praca przy otwartym ogniu;
- czynniki chemiczne – tlenki azotu, glikole, ditlenek węgla, nafta, alkohol izopropylowy;
- czynniki biologiczne – kontakt ze zwierzętami – Chlamydophila psittaci, alergeny zwierzęce;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w ograniczonej przestrzeni, praca pod wodą przy numerach ucieczkowych, użycie wyrobów pirotechnicznych, dźwiganie i przenoszenie ciężarów, praca w nieregularnym czasie, w tym w porze nocnej.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).