Operator sprężarek – kod 313203 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Maszynista sprężarek”. Operator sprężarek obsługuje sprężarkownię zakładu: uruchamia i wyłącza sprężarki tłokowe, śrubowe lub odśrodkowe, kontroluje ciśnienie, temperaturę i poziom oleju, odwadnia zbiorniki, osusza i filtruje sprężone powietrze, prowadzi dziennik pracy i zgłasza usterki lub wykonuje proste prace konserwacyjne.
Operator sprężarek – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe lub średnie techniczne (mechanik, energetyk, mechanik maszyn i urządzeń) albo kurs obsługi sprężarek,
- znajomość instrukcji obsługi, dokumentacji techniczno-ruchowej oraz zasad eksploatacji urządzeń ciśnieniowych,
- przeszkolenie z obsługi sprężarek i zbiorników ciśnieniowych zgodnie z wymaganiami dozoru technicznego, tam gdzie dotyczy,
- kwalifikacje SEP w zakresie eksploatacji urządzeń elektrycznych (G1) – jeżeli obsługa obejmuje napędy elektryczne,
- umiejętność odczytu wskaźników, manometrów i prowadzenia dokumentacji eksploatacyjnej.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- maszynista sprężarek,
- operator sprężarkowni,
- operator kompresorów,
- obsługa stacji sprężarek,
- mechanik sprężarkowni.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badanie narządu słuchu przy narażeniu na hałas,
- badanie układu ruchu przy pracy zmianowej i dźwiganiu,
- badanie dermatologiczne przy kontakcie z olejami i kondensatem,
- badania do pracy zmianowej – ocena układu krążenia i układu nerwowego.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy z obsługi sprężarek i zbiorników ciśnieniowych,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z bezpiecznej eksploatacji urządzeń ciśnieniowych i zaworów bezpieczeństwa,
- szkolenie z zasad ochrony przeciwpożarowej, w tym postępowania przy zapaleniu oleju,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy,
- szkolenie producenta sprężarek z obsługi i przeglądów.
Środowisko pracy
Operator sprężarek pracuje w sprężarkowni, czyli wydzielonym pomieszczeniu technicznym, gdzie ustawione są sprężarki, zbiorniki, osuszacze i filtry. W pomieszczeniu panuje stały, wysoki hałas oraz podwyższona temperatura, a urządzenia pracują pod ciśnieniem. Pracuje najczęściej w systemie zmianowym, krótkotrwale w pozycji stojącej i podczas obchodów. Jego odpowiedzialność obejmuje zapewnienie ciągłości dostaw sprężonego powietrza dla całego zakładu. Na stanowisku wykorzystuje się:
- sprężarki tłokowe, śrubowe i odśrodkowe oraz ich napędy;
- zbiorniki sprężonego powietrza z zaworami bezpieczeństwa i odwadniaczami;
- osuszacze, filtry i chłodnice powietrza;
- manometry, termometry, czujniki i panel sterowania;
- narzędzia ręczne i klucze do prac obsługowych;
- instalacje rurowe i armaturę sprężonego powietrza;
- środki smarne i oleje sprężarkowe.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- rozerwanie zbiornika lub przewodu pod ciśnieniem, wyrzut części urządzenia,
- uderzenie strumieniem sprężonego powietrza, wstrzyknięcie powietrza pod skórę i podrywanie pyłu do oczu,
- oparzenia gorącymi powierzchniami sprężarek, przewodów tłocznych i oleju,
- pochwycenie lub przycięcie dłoni przez ruchome części: koła pasowe, pasy klinowe, sprzęgła i wentylatory,
- porażenie prądem elektrycznym przy napędach i szafach sterowniczych,
- hałas sprężarek i instalacji powietrznej,
- drgania mechaniczne przenoszone przez podłoże i narzędzia,
- pożar i wybuch par oleju sprężarkowego oraz nagaru w układzie tłocznym,
- poślizgnięcie na zaolejonej posadzce i potknięcie o przewody,
- upadek z wysokości przy obsłudze zaworów i urządzeń na podestach.
Czynniki chemiczne:
- oleje sprężarkowe i kondensat olejowy – kontakt ze skórą i opary,
- czynniki chłodnicze i środki do osuszania powietrza przy awarii instalacji.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa, w tym nocna, i obciążenie psychiczne odpowiedzialnością za ciągłość dostaw powietrza,
- dźwiganie części, filtrów i kanistrów z olejem,
- obciążenie cieplne w pomieszczeniu sprężarkowni.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora sprężarek.
Środki ochrony indywidualnej
- ochronniki słuchu o odpowiednim tłumieniu – hałas;
- okulary ochronne – strumień sprężonego powietrza, rozerwanie urządzeń pod ciśnieniem;
- rękawice ochronne odporne na ciepło i oleje – oparzenia, oleje i kondensat;
- obuwie ochronne z podeszwą antypoślizgową i olejoodporną – poślizgnięcie i potknięcie;
- odzież robocza przylegająca, bez luźnych części – pochwycenie przez ruchome części;
- szelki bezpieczeństwa przy pracach na wysokości na podestach lub drabinach – upadek z wysokości.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- zawory bezpieczeństwa i manometry z aktualną legalizacją, odwadniacze zbiorników – rozerwanie urządzeń pod ciśnieniem;
- osłony pasów, sprzęgieł i wentylatorów oraz wyłączniki awaryjne – pochwycenie przez ruchome części;
- izolacja cieplna przewodów i obudów sprężarek oraz osłony gorących powierzchni – oparzenia;
- wygłuszenie sprężarkowni i obudowy dźwiękochłonne, mocowania antywibracyjne – hałas, drgania;
- sprawne instalacje elektryczne, uziemienie i wyłączniki różnicowoprądowe – porażenie prądem;
- wentylacja sprężarkowni i klimatyzacja pomieszczenia obsługi – obciążenie cieplne;
- końcówki bezpieczne do przedmuchiwania z ograniczeniem ciśnienia – strumień sprężonego powietrza;
- gaśnice, czujniki temperatury i układy odcinania przy przegrzaniu oleju – pożar i wybuch oleju;
- stałe podesty z barierkami i drabiny z poręczami – upadek z wysokości;
- maty antypoślizgowe i wanny wychwytujące wycieki – poślizgnięcie i potknięcie, oleje i kondensat;
- czujniki wycieku czynnika chłodniczego i wentylacja – czynniki chłodnicze;
- podnośniki, wózki i uchwyty do części i beczek – dźwiganie.
Środki organizacyjne
- dziennik eksploatacji, kontrola ciśnień i temperatur oraz przeglądy urządzeń ciśnieniowych zgodnie z wymaganiami dozoru technicznego – rozerwanie urządzeń pod ciśnieniem;
- zakaz używania sprężonego powietrza do czyszczenia odzieży i ciała – strumień sprężonego powietrza;
- procedura blokowania i odłączania zasilania przed serwisem (LOTO) oraz odpowietrzania układu – pochwycenie przez ruchome części, rozerwanie urządzeń pod ciśnieniem, porażenie prądem;
- regularna wymiana oleju i filtrów, usuwanie nagaru zgodnie z instrukcją, zakaz przechowywania palnych materiałów – pożar i wybuch oleju;
- kontrola szczelności instalacji i odzysk czynnika, prace tylko przez uprawnione osoby – czynniki chłodnicze;
- okresowe pomiary hałasu, ograniczenie czasu pobytu w sprężarkowni – hałas, drgania, obciążenie cieplne;
- karty charakterystyki olejów, higiena osobista – oleje i kondensat;
- harmonogram zmian z odpowiednim odpoczynkiem, zasady zastępstw – praca zmianowa i odpowiedzialność;
- praca na wysokości w zespole dwuosobowym i kontrola stanu podestów – upadek z wysokości;
- transport ciężkich części we dwie osoby lub sprzętem – dźwiganie;
- utrzymanie porządku w sprężarkowni, szybkie usuwanie wycieków – poślizgnięcie i potknięcie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora sprężarek.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne, podwyższona temperatura, ręczne przenoszenie ciężarów, urządzenia pod ciśnieniem;
- czynniki chemiczne – oleje sprężarkowe i kondensat olejowy, czynniki chłodnicze, opary oleju;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca zmianowa, w tym nocna, praca przy urządzeniach elektrycznych i pod ciśnieniem, ruchome części maszyn, ryzyko oparzeń, praca na wysokości.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).