Pielęgniarka ratunkowa – kod 222217 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Pielęgniarka – specjalista pielęgniarstwa ratunkowego”. Pielęgniarka ratunkowa udziela świadczeń w stanach nagłego zagrożenia zdrowotnego jako pielęgniarka systemu w szpitalnym oddziale ratunkowym, izbie przyjęć lub zespole ratownictwa medycznego. Prowadzi segregację medyczną, zabezpiecza drogi oddechowe, wykonuje defibrylację i dostęp doszpikowy, opatruje rany urazowe i stabilizuje złamania, a w karetce dociera do pacjentów na miejsce wypadków drogowych, pożarów i zdarzeń w mieszkaniach.
Pielęgniarka ratunkowa – wymagania w stosunku do pracownika
- prawo wykonywania zawodu pielęgniarki;
- spełnienie wymagań dla pielęgniarki systemu z ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym – tytuł specjalisty lub specjalizacja w toku w dziedzinie pielęgniarstwa ratunkowego albo innej wskazanej dziedzinie, ewentualnie kurs kwalifikacyjny i wymagany staż na oddziale;
- umiejętność zaawansowanych zabiegów resuscytacyjnych u dorosłych i dzieci;
- znajomość zasad segregacji medycznej i postępowania w zdarzeniach masowych;
- dobra sprawność fizyczna – noszenie sprzętu i pacjentów po schodach;
- brak przeciwwskazań do pracy w zmiennych warunkach atmosferycznych i w ruchu drogowym;
- umiejętność pracy pod presją czasu.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- pielęgniarka systemu,
- pielęgniarka szpitalnego oddziału ratunkowego,
- pielęgniarka zespołu ratownictwa medycznego,
- pielęgniarka izby przyjęć,
- pielęgniarka triażowa.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie medycyny pracy z oceną układu ruchu i wydolności fizycznej;
- badanie okulistyczne i słuchu – przy pracy w zespole wyjazdowym w ruchu drogowym;
- kontrola przeciwciał anty-HBs po szczepieniu przeciw WZW typu B;
- badanie w kierunku gruźlicy – według wskazań lekarza medycyny pracy.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i stanowiskowy w SOR lub stacji pogotowia,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z zaawansowanych zabiegów resuscytacyjnych oraz postępowania w urazach wielonarządowych,
- szkolenie z bezpieczeństwa na miejscu zdarzenia drogowego i współpracy ze strażą pożarną i policją,
- szkolenie z postępowania w zdarzeniach z udziałem substancji niebezpiecznych i czynników biologicznych,
- szkolenie z deeskalacji agresji i samoobrony,
- szkolenie z bezpiecznego transportu pacjenta na noszach i krzesełku kardiologicznym.
Środowisko pracy
W szpitalnym oddziale ratunkowym pielęgniarka pracuje w zmiennym, głośnym otoczeniu, przy dużej liczbie pacjentów, w tym nietrzeźwych, pod wpływem środków odurzających i agresywnych. W zespole wyjazdowym spędza zmianę w ambulansie, pracuje na jezdni, w rowach, na klatkach schodowych i w mieszkaniach o różnym stanie sanitarnym, o każdej porze i w każdej pogodzie. Często podejmuje działania przy pacjentach zakrwawionych, z ranami otwartymi i we wstrząsie. Na stanowisku wykorzystuje się:
- ambulans z wyposażeniem medycznym i sygnalizacją uprzywilejowania;
- defibrylator z monitorem i stymulatorem zewnętrznym;
- respirator transportowy i butle z tlenem medycznym;
- nosze główne, krzesełko kardiologiczne, deskę ortopedyczną i materac próżniowy;
- zestawy do intubacji, dostępu doszpikowego i odsysania;
- kamizelkę odblaskową, kask i latarkę czołową;
- system segregacji medycznej i kolorowe opaski triażowe;
- monitory funkcji życiowych w salach resuscytacyjnych i obserwacyjnych SOR.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- potrącenie przez pojazd podczas udzielania pomocy na jezdni;
- wypadek drogowy w czasie jazdy ambulansem w warunkach uprzywilejowania;
- przeciążenie kręgosłupa przy znoszeniu pacjentów po schodach;
- napaść fizyczna ze strony pacjentów nietrzeźwych lub pod wpływem substancji psychoaktywnych;
- skaleczenie szkłem i ostrymi krawędziami rozbitych pojazdów;
- zakłucie igłą przy wykonywaniu wkłuć w ruchomym pojeździe;
- porażenie prądem przy defibrylacji;
- hałas syren i oddziału ratunkowego;
- niska i wysoka temperatura, opady i oblodzenie na miejscu zdarzenia.
Czynniki chemiczne:
- tlenek węgla i dymy pożarowe na miejscu zdarzenia,
- substancje niebezpieczne wyciekające z pojazdów i instalacji,
- środki dezynfekcyjne do sprzętu i karetki,
- tlen medyczny pod wysokim ciśnieniem – zwiększone ryzyko pożaru.
Czynniki biologiczne:
- wirusy zapalenia wątroby typu B i C oraz HIV w krwi i płynach ustrojowych;
- prątki gruźlicy, wirusy grypy i SARS-CoV-2;
- dwoinki Neisseria meningitidis przy transporcie chorych z sepsą meningokokową;
- wszy i świerzbowiec u pacjentów bezdomnych.
Czynniki psychofizyczne:
- presja czasu przy ratowaniu życia;
- stres pourazowy po zdarzeniach z udziałem dzieci i ofiar śmiertelnych;
- agresja słowna i fizyczna pacjentów oraz osób postronnych;
- praca zmianowa w systemie 12- i 24-godzinnym, w porze nocnej;
- nieprzewidywalne warunki pracy i nagłe zmiany obciążenia;
- ryzyko wypalenia zawodowego.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku pielęgniarki ratunkowej.
Środki ochrony indywidualnej
- ubranie ratownicze z elementami odblaskowymi – potrącenie przez pojazd, niska temperatura i opady;
- kask z przyłbicą i rękawice techniczne odporne na przecięcie – skaleczenie szkłem i ostrymi krawędziami;
- rękawice nitrylowe i okulary ochronne – zakażenia krwiopochodne, środki dezynfekcyjne;
- półmaska FFP2 lub FFP3 – prątki gruźlicy, wirusy oddechowe, meningokoki;
- obuwie ochronne za kostkę z podeszwą antypoślizgową – upadek, oblodzenie, przeciążenie przy znoszeniu pacjentów;
- ochronniki słuchu w kabinie przy długotrwałej pracy syren – hałas;
- kombinezon ochronny jednorazowy – świerzbowiec, wszy, substancje niebezpieczne.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- krzesełko kardiologiczne z gąsienicami i nosze z napędem – przeciążenie kręgosłupa;
- ambulans z pasami bezpieczeństwa dla personelu i mocowaniem sprzętu – wypadek drogowy;
- oznakowanie miejsca zdarzenia i ustawienie pojazdu jako osłony – potrącenie przez pojazd;
- sprzęt z zabezpieczeniem igły i pojemniki na odpady ostre – zakłucie igłą;
- defibrylatory z elektrodami samoprzylepnymi – porażenie prądem;
- czujnik tlenku węgla w torbie ratowniczej – tlenek węgla;
- monitoring, ochrona i przycisk napadowy w SOR – napaść fizyczna, agresja;
- reduktory i butle tlenowe z atestem – pożar tlenu.
Środki organizacyjne
- wejście na miejsce zdarzenia po ocenie bezpieczeństwa i zabezpieczeniu przez służby – substancje niebezpieczne, dymy pożarowe, napaść;
- wzywanie policji do pacjentów agresywnych – agresja;
- procedura segregacji medycznej i podział ról w zespole – presja czasu, nieprzewidywalne warunki;
- wsparcie psychologiczne i debriefing po trudnych interwencjach – stres pourazowy, wypalenie zawodowe;
- grafik ograniczający łączenie dyżurów – praca zmianowa i w porze nocnej;
- szczepienia ochronne i chemioprofilaktyka po kontakcie z meningokokami – choroby zakaźne;
- dezynfekcja ambulansu po każdym transporcie zakaźnym – czynniki biologiczne, środki dezynfekcyjne;
- dobór obsady do zgłoszeń z koniecznością znoszenia pacjenta – przeciążenie kręgosłupa.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla pielęgniarki ratunkowej.
- czynniki fizyczne – dźwiganie i przenoszenie pacjentów, hałas, praca w zmiennych warunkach mikroklimatu, wymuszona pozycja ciała;
- czynniki chemiczne – tlenek węgla, środki dezynfekcyjne;
- czynniki biologiczne – wirus zapalenia wątroby typu B, wirus zapalenia wątroby typu C, HIV, prątki gruźlicy, Neisseria meningitidis;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w ruchu drogowym i jazda pojazdem uprzywilejowanym, ryzyko agresji, praca zmianowa i w porze nocnej, stres.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).