Modelarz odlewniczy – kod 721104 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Modelarz odlewniczy wykonuje modele, płyty modelowe i rdzennice z drewna, żywic, tworzyw sztucznych i metalu, według których formierze przygotowują formy odlewnicze. Trasuje wymiary z uwzględnieniem skurczu odlewniczego i naddatków na obróbkę, obrabia materiał na maszynach, klei, szlifuje i lakieruje gotowe modele, a także je naprawia po zużyciu w formierni.
Modelarz odlewniczy – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe w zawodzie modelarz odlewniczy, stolarz lub ślusarz,
- umiejętność czytania rysunku technicznego odlewu i trasowania ze skurczem odlewniczym,
- znajomość technologii formowania i budowy form oraz rdzeni,
- umiejętność obsługi maszyn do obróbki drewna, tokarek i frezarek, w tym sterowanych numerycznie,
- znajomość właściwości żywic epoksydowych i poliuretanowych oraz klejów modelarskich,
- dokładność, sprawność manualna i wyobraźnia przestrzenna,
- brak przeciwwskazań do pracy w narażeniu na pył drewna i substancje uczulające.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- modelarz,
- modelarz form odlewniczych,
- modelarz-ślusarz,
- modelarz odlewni,
- wykonawca modeli i rdzennic.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- ocena układu oddechowego i skóry przy narażeniu na pył drewna twardego, żywice i izocyjaniany – według wskazań lekarza medycyny pracy,
- badanie słuchu przy pracy maszynami do obróbki drewna,
- badanie ostrości wzroku przy pracy precyzyjnej i obsłudze maszyn.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż stanowiskowy obsługi pilarek, strugarek, frezarek i tokarek do drewna,
- szkolenie z bezpiecznego stosowania żywic, utwardzaczy, klejów i lakierów na podstawie kart charakterystyki,
- zaświadczenie kwalifikacyjne UDT do obsługi suwnicy lub wózka jezdniowego – jeżeli modelarz przemieszcza ciężkie płyty modelowe tymi urządzeniami,
- szkolenie przeciwpożarowe i z pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Modelarz odlewniczy pracuje w modelarni – wydzielonym warsztacie przy odlewni, zwykle wyposażonym w maszyny stolarskie i obrabiarki do metali. W modelarni powstaje pył drzewny i pył żywic, a przy klejeniu, laminowaniu i lakierowaniu w powietrzu są opary rozpuszczalników i składników żywic. Modelarz okresowo przechodzi do formierni, aby dopasować i naprawić modele, gdzie narażony jest na hałas i pył piasku formierskiego. Duże modele i płyty modelowe przemieszcza się suwnicami i wózkami. Na stanowisku wykorzystuje się:
- pilarki tarczowe i taśmowe, strugarki, grubościówki i frezarki dolnowrzecionowe;
- tokarki do drewna i metalu, frezarki CNC do modeli;
- szlifierki tarczowe, taśmowe i ręczne z odciągiem pyłu;
- drewno sosnowe, olchowe, lipowe, bukowe i mahoniowe, sklejka, płyty modelowe z tworzyw;
- żywice epoksydowe i poliuretanowe, masy modelarskie, kleje i szpachlówki;
- lakiery modelowe nitrocelulozowe i poliuretanowe;
- przyrządy traserskie, szablony i suwnica warsztatowa.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- skaleczenia i amputacje palców przy pilarkach, strugarkach i frezarkach,
- odrzut obrabianego elementu przez narzędzie,
- pochwycenie przez wirujące elementy tokarki,
- hałas maszyn do obróbki drewna i formierni,
- drgania mechaniczne o działaniu miejscowym przy szlifowaniu,
- przygniecenie ciężkim modelem lub płytą modelową przy przenoszeniu i transporcie suwnicą,
- pożar i wybuch pyłu drzewnego oraz par rozpuszczalników,
- skaleczenia narzędziami ręcznymi – dłutami, nożami i strugami.
Czynniki chemiczne:
- pył drewna twardego (buk, mahoń) o działaniu rakotwórczym,
- żywice epoksydowe i aminowe utwardzacze – działanie uczulające,
- izocyjaniany z żywic i lakierów poliuretanowych,
- rozpuszczalniki lakierów nitrocelulozowych – octan butylu, aceton, toluen,
- pył zawierający krzemionkę krystaliczną z piasku formierskiego.
Czynniki psychofizyczne:
- długotrwała praca precyzyjna wymagająca koncentracji,
- wymuszona pozycja ciała przy trasowaniu i wykańczaniu dużych modeli,
- ręczne przenoszenie drewna, płyt i modeli,
- obciążenie narządu wzroku przy pracy dokładnej,
- presja terminów przy pilnych zamówieniach odlewni.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku modelarza odlewniczego.
Środki ochrony indywidualnej
- okulary ochronne lub osłona twarzy – odrzut elementu, wióry, odpryski;
- ochronniki słuchu – hałas maszyn i formierni;
- półmaska z filtrem P3 – pył drewna twardego, pył żywic, pył krzemionki;
- półmaska z filtrem A2P3 – izocyjaniany, rozpuszczalniki, opary żywic;
- rękawice nitrylowe i krem ochronny – żywice epoksydowe, utwardzacze, rozpuszczalniki;
- rękawice antywibracyjne – drgania przy szlifowaniu;
- obuwie ochronne z podnoskiem – przygniecenie modelem lub płytą;
- przylegająca odzież robocza bez luźnych elementów – pochwycenie przez tokarkę.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony narzędzi, klin rozszczepiający, popychacze i hamulce wrzecion – skaleczenia, amputacje, odrzut elementu, skaleczenia narzędziami;
- osłony uchwytów tokarek z blokadą i wyłączniki awaryjne – pochwycenie przez wirujące elementy;
- odciągi miejscowe przy maszynach i szlifierkach – pył drewna twardego, pożar pyłu;
- wentylacja wyciągowa i stoły z odciągiem w strefie klejenia i lakierowania – izocyjaniany, żywice, rozpuszczalniki;
- instalacja elektryczna w wykonaniu przeciwwybuchowym w strefie lakierowania i gaśnice – pożar i wybuch;
- obudowy i tłumiki na maszynach – hałas;
- suwnice z zawiesiami i wózki do transportu modeli – przygniecenie, ręczne przenoszenie.
Środki organizacyjne
- instrukcje stanowiskowe i dopuszczenie do maszyn tylko przeszkolonych pracowników – skaleczenia, odrzut, pochwycenie;
- karty charakterystyki, oznakowanie i przechowywanie chemii w szafach wentylowanych – żywice, izocyjaniany, rozpuszczalniki;
- rejestr pracowników narażonych na pył drewna twardego i pomiary stężeń – pył drewna twardego;
- ograniczenie czasu przebywania w formierni i pomiary pyłu krzemionki – pył krzemionki, hałas formierni;
- regularne sprzątanie pyłu odkurzaczem przemysłowym i zakaz używania otwartego ognia – pożar i wybuch;
- przerwy w pracy precyzyjnej i dobre oświetlenie stanowisk – koncentracja, obciążenie wzroku, wymuszona pozycja;
- planowanie zamówień z odlewnią i przenoszenie ciężkich elementów w zespole – presja terminów, ręczne przenoszenie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla modelarza odlewniczego.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne o działaniu miejscowym;
- czynniki chemiczne – pył drewna twardego, żywice epoksydowe i utwardzacze aminowe, izocyjaniany, octan butylu, aceton, toluen, pył zawierający krzemionkę krystaliczną;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn do obróbki drewna i metali, praca wymagająca precyzji i wysiłku wzroku, ręczne przenoszenie ciężarów, obsługa suwnic (jeżeli dotyczy).
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).