Hodowca ryb – kod 622101 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Hodowca ryb prowadzi chów i hodowlę karpia, pstrąga, jesiotra lub innych gatunków w stawach ziemnych, basenach przepływowych i systemach recyrkulacyjnych. Karmi ryby, kontroluje temperaturę i natlenienie wody, ocenia stan zdrowia obsady, prowadzi tarło i podchów narybku, a jesienią organizuje odłowy, sortowanie i sprzedaż ryb.
Hodowca ryb – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zawodowe lub średnie w zawodzie rybak śródlądowy, technik rybactwa śródlądowego albo przygotowanie praktyczne w gospodarstwie rybackim,
- znajomość biologii ryb, technologii chowu stawowego i obiegów recyrkulacyjnych oraz podstaw ichtiopatologii,
- umiejętność pomiaru parametrów wody (tlen, temperatura, pH, amoniak, azotyny) i reagowania na przyduchę,
- umiejętność pływania i bezpiecznego poruszania się łodzią po stawie,
- zaświadczenie kwalifikacyjne UDT – jeżeli pracownik obsługuje wózek jezdniowy z napędem silnikowym lub żuraw przy odłowach,
- orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych – jeżeli pracownik uczestniczy w patroszeniu, przetwórstwie lub sprzedaży ryb jako żywności,
- prawo jazdy kategorii B lub C oraz uprawnienia do kierowania ciągnikiem – przy transporcie ryb i paszy,
- dobra kondycja fizyczna i odporność na pracę w wodzie i na zimnie.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- rybak stawowy,
- pracownik gospodarstwa rybackiego,
- pracownik wylęgarni ryb,
- hodowca pstrągów,
- pracownik akwakultury.
Badania
- badania wstępne, okresowe i kontrolne medycyny pracy,
- badanie słuchu przy obsłudze agregatów, aeratorów i pomp o wysokim poziomie hałasu,
- badania do pracy na wysokości powyżej 3 m – jeżeli pracownik obsługuje silosy paszowe lub wieże napowietrzające,
- badania do obsługi wózków jezdniowych i ciągników – jeżeli są eksploatowane w gospodarstwie,
- badania do celów sanitarno-epidemiologicznych – przy patroszeniu i sprzedaży ryb.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż bezpiecznej pracy na wodzie, na groblach i z łodzi oraz udzielania pomocy tonącemu,
- szkolenie stanowiskowe z obsługi aeratorów, pomp, karmników automatycznych, sortownicy ryb i instalacji tlenowej,
- szkolenie z bezpiecznego stosowania środków do kąpieli leczniczych i wapnowania stawów,
- szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy hipotermii i porażeniu prądem elektrycznym,
- kurs elektropołowu ryb – jeżeli pracownik wykonuje odłowy agregatem prądotwórczym, zgodnie z wymaganiami zezwolenia.
Środowisko pracy
Hodowca ryb pracuje głównie na wolnym powietrzu: na groblach, w stawach, przy mnichach i rowach, a także w halach wylęgarni i obiegów recyrkulacyjnych o dużej wilgotności powietrza. Odłowy jesienne i wiosenne odbywają się w zimnej wodzie, w woderach, przy niskiej temperaturze i często w deszczu. Praca obejmuje przenoszenie worków paszy, skrzyń z rybami i mokrych sieci, a w okresie tarła i przyduchy także dyżury nocne. W gospodarstwie znajdują się instalacje elektryczne pracujące w środowisku wilgotnym, butle lub zbiorniki tlenu oraz magazyny paszy i chemikaliów. Na stanowisku wykorzystuje się:
- łodzie wiosłowe i z silnikiem zaburtowym, sieci, niewody i kasarki;
- aeratory łopatkowe, pompy wodne, napowietrzacze i instalacja tlenu ciekłego lub sprężonego;
- karmniki automatyczne i wahadłowe, silosy paszowe;
- sortownice ryb, wagi, baseny magazynowe i zbiorniki transportowe z natlenianiem;
- agregat prądotwórczy do elektropołowu – jeżeli gospodarstwo posiada zezwolenie;
- ciągnik z przyczepą, samochód do transportu żywych ryb, wózek jezdniowy;
- mierniki tlenu, pH i temperatury, zestawy do testów wody;
- środki do kąpieli leczniczych i dezynfekcji: chloramina T, sól kuchenna, nadmanganian potasu, wapno palone.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- utonięcie lub wpadnięcie do wody ze śliskiej grobli, kładki lub łodzi,
- poślizgnięcie i upadek na mokrych, błotnistych i oblodzonych nawierzchniach,
- porażenie prądem elektrycznym od pomp i aeratorów pracujących w wilgoci oraz przy elektropołowie,
- mikroklimat zimny i długotrwałe zanurzenie nóg w zimnej wodzie – wychłodzenie organizmu,
- pochwycenie przez wirujące łopatki aeratora lub elementy napędu sortownicy,
- skaleczenia płetwami, kolcami ryb i ostrymi krawędziami narzędzi oraz haczykami,
- hałas sprężarek, pomp i agregatów,
- pożar lub wybuch przy nieprawidłowym obchodzeniu się z tlenem ciekłym lub sprężonym,
- odmrożenia przy kontakcie z tlenem ciekłym.
Czynniki chemiczne:
- wapno palone (tlenek wapnia) – oparzenia chemiczne skóry i oczu przy wapnowaniu stawów,
- chloramina T, nadmanganian potasu i formalina stosowane w kąpielach leczniczych,
- pył paszowy z granulatów i mączek rybnych,
- spaliny silników łodzi, agregatów i ciągników.
Czynniki biologiczne:
- bakterie Mycobacterium marinum i Erysipelothrix rhusiopathiae – zakażenia skaleczeń dłoni (ziarniniak rybny, różyca),
- pałeczki Leptospira przenoszone przez gryzonie przy groblach i w magazynach paszy,
- bakterie z rodzaju Aeromonas i Vibrio z wody i śluzu ryb.
Czynniki psychofizyczne:
- ręczne przenoszenie worków z paszą, skrzyń z rybami i mokrych sieci,
- wymuszona pozycja ciała przy sortowaniu ryb i pracy w wodzie,
- praca w porze nocnej przy przyduchach, tarle i dyżurach,
- praca w odosobnieniu na rozległym terenie gospodarstwa,
- presja czasu przy odłowach i przy awarii natlenienia.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku hodowcy ryb.
Środki ochrony indywidualnej
- wodery lub spodniobuty z podeszwą antypoślizgową i odzież wodoodporna – praca w wodzie, poślizgnięcie, mikroklimat zimny;
- kamizelka asekuracyjna lub ratunkowa – utonięcie, wpadnięcie do wody;
- rękawice ochronne odporne na przekłucie i wodoszczelne – skaleczenia kolcami ryb, bakterie z wody i śluzu ryb, Mycobacterium marinum;
- okulary ochronne lub gogle i rękawice chemoodporne – wapno palone, chloramina T, nadmanganian potasu, formalina;
- półmaska filtrująca FFP2 – pył paszowy, pył wapna;
- rękawice kriogeniczne i osłona twarzy – odmrożenia tlenem ciekłym;
- ochronniki słuchu – hałas sprężarek i agregatów;
- ocieplana odzież robocza i bielizna termoaktywna – mikroklimat zimny.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- wyłączniki różnicowoprądowe, urządzenia w obudowach o odpowiednim stopniu szczelności i przeglądy instalacji – porażenie prądem;
- osłony łopatek aeratorów i napędów sortownicy, wyłączniki awaryjne – pochwycenie;
- utwardzone, nieśliskie kładki i pomosty z poręczami, koła ratunkowe na groblach – utonięcie, poślizgnięcie;
- wydzielony, wentylowany i oznakowany magazyn tlenu z zakazem używania otwartego ognia – pożar, wybuch, odmrożenia;
- zamykany magazyn środków chemicznych z kartami charakterystyki – wapno palone, chloramina T, formalina;
- wózki, przenośniki i podnośniki do skrzyń z rybami oraz paszy – przenoszenie ciężarów;
- odkurzanie i wentylacja magazynu paszy, zabezpieczenie przed gryzoniami – pył paszowy, Leptospira;
- wyciszone obudowy agregatów i sprężarek – hałas.
Środki organizacyjne
- zakaz samotnej pracy z łodzi i w wodzie oraz stała łączność telefoniczna – utonięcie, praca w odosobnieniu;
- zasady elektropołowu wyłącznie przez przeszkolone osoby i odłączanie zasilania przed wejściem do wody – porażenie prądem;
- przerwy na ogrzanie się i zmiana mokrej odzieży podczas odłowów – mikroklimat zimny;
- podział ładunków i praca zespołowa przy przenoszeniu skrzyń i sieci – przenoszenie ciężarów, wymuszona pozycja;
- dezynfekcja i opatrywanie skaleczeń oraz informowanie lekarza o pracy z rybami – Mycobacterium marinum, Erysipelothrix rhusiopathiae, Aeromonas;
- deratyzacja gospodarstwa – Leptospira;
- harmonogram dyżurów i automatyczny alarm spadku natlenienia – praca w porze nocnej, presja czasu;
- instrukcje stosowania środków leczniczych z okresem karencji i dokumentacją zabiegów – chloramina T, formalina, nadmanganian potasu, spaliny przy pracy silników w zamkniętych pomieszczeniach.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla hodowcy ryb.
- czynniki fizyczne – mikroklimat zimny, praca w wodzie i w środowisku wilgotnym, hałas (przy agregatach i sprężarkach);
- czynniki chemiczne – tlenek wapnia (wapno palone), chloramina T, nadmanganian potasu, formaldehyd (formalina), pył paszowy;
- czynniki biologiczne – Mycobacterium marinum, Erysipelothrix rhusiopathiae, Leptospira, bakterie z rodzaju Aeromonas;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wodzie i przy zbiornikach wodnych z ryzykiem utonięcia, obsługa urządzeń elektrycznych w środowisku wilgotnym, obsługa instalacji tlenowej, ręczne przenoszenie ciężarów, praca w porze nocnej.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).