Kierownik ogrodu zoologicznego – kod 143103 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kierownik ogrodu zoologicznego zarządza ogrodem zoologicznym lub jego działem – planuje kolekcję zwierząt, nadzoruje pracę opiekunów, lekarzy weterynarii i służb technicznych, odpowiada za dobrostan zwierząt, bezpieczeństwo zwiedzających oraz zgodność działalności z zezwoleniem i przepisami o ochronie zwierząt i przyrody. Prowadzi budżet, współpracuje z innymi ogrodami w programach hodowlanych i reprezentuje placówkę na zewnątrz, a jednocześnie regularnie przebywa na wybiegach, w pawilonach i zapleczu hodowlanym.
Kierownik ogrodu zoologicznego – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe – zootechnika, biologia, weterynaria lub pokrewne – oraz doświadczenie w pracy z dzikimi zwierzętami,
- znajomość przepisów ustawy o ochronie przyrody w zakresie prowadzenia ogrodów zoologicznych, ustawy o ochronie zwierząt i przepisów weterynaryjnych,
- znajomość zasad postępowania ze zwierzętami niebezpiecznymi, w tym procedur ucieczki zwierzęcia i immobilizacji,
- umiejętności kierowania zespołem, planowania budżetu i organizacji pracy w trybie ciągłym,
- znajomość zasad bioasekuracji i postępowania w przypadku chorób zakaźnych zwierząt,
- umiejętność komunikacji z mediami, zwiedzającymi i instytucjami nadzorującymi,
- znajomość języka angielskiego – współpraca z europejskimi programami hodowlanymi.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- dyrektor ogrodu zoologicznego,
- kurator działu zwierząt,
- kierownik działu hodowlanego zoo,
- zastępca dyrektora ds. hodowlanych,
- kierownik sekcji zwierząt drapieżnych.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- ocena układu oddechowego i skóry pod kątem alergii na alergeny zwierzęce,
- badania w kierunku chorób odzwierzęcych według wskazań lekarza medycyny pracy, w tym w kierunku gruźlicy przy kontakcie z naczelnymi,
- szczepienie przeciw tężcowi oraz – według wskazań – przedekspozycyjne szczepienie przeciw wściekliźnie,
- okulistyczne badanie wzroku ze względu na pracę przy monitorze ekranowym.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat dla osób kierujących pracownikami,
- szkolenie z procedur ucieczki zwierzęcia, ewakuacji zwiedzających i współpracy z zespołem immobilizacyjnym,
- szkolenie z bioasekuracji i postępowania przy podejrzeniu chorób zakaźnych zwierząt,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej obiektów i ewakuacji zwierząt,
- szkolenie z pierwszej pomocy przedmedycznej, w tym przy pogryzieniach i urazach zadanych przez zwierzęta.
Środowisko pracy
Kierownik dzieli czas między biurem a terenem ogrodu – codziennie obchodzi wybiegi, pawilony, kwarantannę, kuchnię paszową i zaplecze techniczne, uczestniczy w zabiegach weterynaryjnych, transportach i przyjmowaniu nowych zwierząt. W pawilonach panuje wysoka wilgotność i temperatura dostosowana do gatunków tropikalnych, w budynkach dla zwierząt kopytnych i ptaków – pył paszowy, ściółka i amoniak. Zoo działa przez cały rok, także w weekendy i święta, a kierownik musi być dostępny w razie zdarzeń nocnych. Na stanowisku wykorzystuje się:
- komputer z systemem ewidencji zwierząt i dokumentacją hodowlaną;
- radiotelefon i telefon alarmowy do łączności z opiekunami i ochroną;
- śluzy, klatki poskromowe i skrzynie transportowe dla zwierząt;
- sprzęt do immobilizacji farmakologicznej zwierząt używany przez uprawniony zespół;
- pojazdy elektryczne i samochody gospodarcze do poruszania się po terenie ogrodu;
- środki dezynfekcyjne i maty dezynfekcyjne przy wejściach do obiektów.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- atak, pogryzienie, kopnięcie lub stratowanie przez zwierzę, w tym zwierzę niebezpieczne,
- zagrożenia związane z ucieczką zwierzęcia z wybiegu,
- poślizgnięcie i upadek na mokrych, zabłoconych lub oblodzonych ścieżkach i w pawilonach,
- potrącenie przez pojazd gospodarczy na terenie ogrodu,
- praca w niekorzystnych warunkach atmosferycznych i w gorącym, wilgotnym mikroklimacie pawilonów tropikalnych,
- ukłucie igłą lub strzałką z lekiem podczas immobilizacji zwierzęcia,
- praca przy monitorze ekranowym.
Czynniki chemiczne:
- amoniak i siarkowodór w budynkach dla zwierząt,
- środki dezynfekcyjne – związki chloru, aldehydy, nadtlenki,
- silnie działające leki do immobilizacji zwierząt,
- pył paszowy i pył ze ściółki.
Czynniki biologiczne:
- choroby odzwierzęce – salmonelloza, ornitoza (papuzica), gruźlica, toksoplazmoza, dermatofitozy,
- wścieklizna i zakażenia przenoszone przez pogryzienia i zadrapania,
- alergeny zwierzęce – sierść, naskórek, pióra, odchody,
- kleszcze przenoszące boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu.
Czynniki psychofizyczne:
- wysoka odpowiedzialność za życie i zdrowie zwierząt, pracowników i zwiedzających,
- stres przy zdarzeniach nadzwyczajnych – ucieczce zwierzęcia, padnięciach, wypadkach,
- nienormowany czas pracy i dyspozycyjność poza godzinami pracy,
- presja medialna i społeczna, konflikty z organizacjami i zwiedzającymi,
- obciążenie zadaniami administracyjnymi i budżetowymi.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kierownika ogrodu zoologicznego.
Środki ochrony indywidualnej
- obuwie robocze z podeszwą przeciwpoślizgową i odzież robocza – poślizgnięcie, upadek, niekorzystne warunki atmosferyczne;
- rękawice ochronne odporne na przekłucie i rękawice nitrylowe – pogryzienie i zadrapanie przy kontakcie ze zwierzętami, środki dezynfekcyjne, choroby odzwierzęce;
- półmaska filtrująca FFP2 lub FFP3 – pył paszowy i ze ściółki, alergeny zwierzęce, ornitoza, gruźlica;
- okulary ochronne i rękawice przy obecności przy immobilizacji – ukłucie igłą, kontakt z lekami do immobilizacji;
- repelenty i odzież z długimi rękawami podczas prac na wybiegach – kleszcze;
- kamizelka ostrzegawcza przy poruszaniu się po drogach gospodarczych – potrącenie przez pojazd.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- podwójne śluzy, zamki i bariery w obiektach zwierząt niebezpiecznych oraz regularne przeglądy zabezpieczeń – atak zwierzęcia, ucieczka zwierzęcia;
- klatki poskromowe i korytarze manipulacyjne do zabiegów – kopnięcie, stratowanie, pogryzienie;
- wentylacja mechaniczna budynków dla zwierząt i pawilonów tropikalnych – amoniak, siarkowodór, gorący wilgotny mikroklimat;
- wydzielone i oznakowane drogi dla pojazdów gospodarczych – potrącenie przez pojazd;
- utwardzone, odwodnione i zimą odśnieżane ścieżki gospodarcze – poślizgnięcie, upadek;
- zabezpieczone przechowywanie leków do immobilizacji i dostęp do antidotum – silnie działające leki, ukłucie;
- maty dezynfekcyjne i strefy kwarantanny – choroby odzwierzęce;
- ergonomiczne stanowisko komputerowe – praca przy monitorze ekranowym.
Środki organizacyjne
- procedura alarmowa na wypadek ucieczki zwierzęcia z wyznaczonym zespołem interwencyjnym i ćwiczeniami – ucieczka zwierzęcia, stres przy zdarzeniach nadzwyczajnych;
- zasada wejścia do obiektów zwierząt niebezpiecznych wyłącznie w obecności opiekuna i po zamknięciu zwierząt – atak, pogryzienie;
- program nadzoru weterynaryjnego, badania zwierząt i postępowanie przy chorobach zakaźnych – choroby odzwierzęce, wścieklizna;
- stosowanie leków do immobilizacji wyłącznie przez lekarza weterynarii lub przeszkolony zespół – ukłucie, silnie działające leki;
- podział obowiązków z zastępcami i rotacyjne dyżury pod telefonem – nienormowany czas pracy, obciążenie administracyjne;
- polityka komunikacji z mediami i wsparcie rzecznika – presja medialna i społeczna;
- przerwy i ograniczenie czasu przebywania w pawilonach tropikalnych w upały, dostęp do wody – gorący mikroklimat;
- superwizja i wsparcie psychologiczne po zdarzeniach traumatycznych – odpowiedzialność, stres;
- przegląd ciała po pracy na wybiegach i informacja o szczepieniu przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu – kleszcze.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kierownika ogrodu zoologicznego.
- czynniki fizyczne – praca w niekorzystnych warunkach atmosferycznych, mikroklimat gorący i wilgotny, praca przy monitorze ekranowym;
- czynniki chemiczne – amoniak, siarkowodór, środki dezynfekcyjne (związki chloru, aldehydy), pył organiczny paszowy i ze ściółki;
- czynniki biologiczne – Chlamydophila psittaci, prątki gruźlicy, Salmonella, Toxoplasma gondii, grzyby dermatofitowe, wirus wścieklizny, Borrelia burgdorferi, wirus kleszczowego zapalenia mózgu, alergeny zwierzęce;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – kontakt ze zwierzętami niebezpiecznymi, ryzyko pogryzienia i urazu zadanego przez zwierzę, nienormowany czas pracy, stres i odpowiedzialność za życie innych osób.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).