Balneolog – kod 221205 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Lekarz – specjalista balneologii i medycyny fizykalnej”. Balneolog kwalifikuje pacjentów do leczenia uzdrowiskowego i zabiegów fizykalnych, ustala program kuracji z wykorzystaniem wód leczniczych, borowiny, gazów leczniczych i klimatu oraz nadzoruje jej przebieg. Prowadzi badania lekarskie, ocenia przeciwwskazania, zleca zabiegi wodolecznicze, elektroterapię, krioterapię i inhalacje oraz reaguje na powikłania w czasie kuracji.
Balneolog – wymagania w stosunku do pracownika
- ukończone studia na kierunku lekarskim i prawo wykonywania zawodu lekarza,
- tytuł specjalisty w dziedzinie balneologii i medycyny fizykalnej lub odbywanie szkolenia specjalizacyjnego,
- znajomość działania naturalnych surowców leczniczych – wód siarczkowych, radonowych, solanek, szczaw i borowiny,
- znajomość wskazań i przeciwwskazań do zabiegów fizykoterapii, krioterapii i hydroterapii,
- znajomość przepisów o lecznictwie uzdrowiskowym i dokumentacji kuracji,
- umiejętność pracy z pacjentem przewlekle chorym i starszym,
- odpowiedzialność, empatia i umiejętność współpracy z fizjoterapeutami i pielęgniarkami.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- lekarz balneolog,
- lekarz uzdrowiskowy,
- lekarz medycyny fizykalnej,
- specjalista balneologii i medycyny fizykalnej,
- lekarz zakładu przyrodoleczniczego.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- szczepienie przeciw WZW typu B oraz kontrola poziomu przeciwciał anty-HBs według zaleceń,
- badania związane z narażeniem na promieniowanie jonizujące w zakładach stosujących kąpiele radonowe – według oceny narażenia i wskazań lekarza,
- badanie narządu wzroku przy pracy z monitorem ekranowym.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z postępowania po ekspozycji na materiał potencjalnie zakaźny,
- szkolenie z pierwszej pomocy i resuscytacji z użyciem defibrylatora AED,
- instruktaż bezpieczeństwa w zakładzie przyrodoleczniczym – kąpiele gazowe, kriokomora, urządzenia fizykoterapii,
- doskonalenie zawodowe lekarzy wynikające z ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.
Środowisko pracy
Balneolog pracuje w szpitalach i sanatoriach uzdrowiskowych, przychodniach uzdrowiskowych, zakładach przyrodoleczniczych i oddziałach rehabilitacji. Większość czasu spędza w gabinecie lekarskim przy badaniu pacjentów i dokumentacji elektronicznej, a część na obchodach oraz w pomieszczeniach zabiegowych – łaźniach, kąpieliskach borowinowych, inhalatoriach i salach fizykoterapii. W łaźniach panuje podwyższona temperatura i wilgotność, a przy kąpielach siarczkowych, kwasowęglowych i radonowych w powietrzu mogą występować gazy uwalniane z wody. Pacjenci to głównie osoby starsze i przewlekle chore, u których w trakcie zabiegów mogą wystąpić zasłabnięcia i zaburzenia krążenia. Na stanowisku wykorzystuje się:
- sprzęt do badania lekarskiego – stetoskop, ciśnieniomierz, elektrokardiograf;
- komputer z systemem dokumentacji medycznej i kart zabiegowych;
- wanny do kąpieli mineralnych, gazowych i borowinowych;
- aparatura do elektroterapii, ultradźwięków, laseroterapii i pola magnetycznego;
- kriokomora lub kriosauna zasilana ciekłym azotem;
- inhalatoria i tężnie solankowe;
- defibrylator AED i zestaw reanimacyjny.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- promieniowanie jonizujące – radon i jego produkty rozpadu w zakładach kąpieli radonowych,
- pole elektromagnetyczne aparatury do diatermii i magnetoterapii,
- promieniowanie laserowe aparatów do laseroterapii,
- podwyższona temperatura i wilgotność w łaźniach,
- poślizgnięcie na mokrej posadzce w łaźniach i kąpieliskach,
- odmrożenie przy kontakcie z elementami instalacji ciekłego azotu,
- zakłucie igłą przy iniekcjach i pobieraniu krwi,
- obciążenie narządu wzroku przy pracy z monitorem ekranowym.
Czynniki chemiczne:
- siarkowodór uwalniany z wód siarczkowych,
- dwutlenek węgla przy kąpielach kwasowęglowych i suchych kąpielach gazowych,
- azot i niedobór tlenu przy kriokomorze,
- środki dezynfekcyjne i lateks rękawic medycznych.
Czynniki biologiczne:
- wirusy przenoszone przez krew – HBV, HCV, HIV,
- wirusy i bakterie przenoszone drogą kropelkową od pacjentów,
- bakterie Legionella w instalacjach wody ciepłej i natryskach.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność za kwalifikację pacjenta i bezpieczeństwo zabiegów,
- obciążenie psychiczne przy pracy z pacjentami przewlekle chorymi,
- presja czasu przy dużej liczbie kuracjuszy w turnusie,
- dyżury lekarskie w szpitalu uzdrowiskowym, w tym nocne,
- długotrwała praca w pozycji siedzącej przy dokumentacji.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku balneologa.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice medyczne nitrylowe bezlateksowe – wirusy przenoszone przez krew, środki dezynfekcyjne, lateks;
- maska chirurgiczna lub półmaska FFP2 – wirusy i bakterie przenoszone drogą kropelkową;
- okulary ochronne z filtrem właściwym dla długości fali – promieniowanie laserowe;
- obuwie medyczne na antypoślizgowej podeszwie – poślizgnięcie w łaźniach;
- rękawice kriogeniczne i osłona twarzy przy kontroli instalacji azotu – odmrożenie;
- przenośny detektor siarkowodoru lub dwutlenku węgla przy przebywaniu w łaźniach – siarkowodór, dwutlenek węgla.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- wentylacja mechaniczna łaźni i pomiary stężeń radonu – promieniowanie jonizujące, siarkowodór, dwutlenek węgla;
- czujniki tlenu i dwutlenku węgla w pomieszczeniach kriokomory i kąpieli gazowych – azot, niedobór tlenu, dwutlenek węgla;
- oznakowanie i ekranowanie stref pola elektromagnetycznego – pole elektromagnetyczne;
- wydzielone pomieszczenia do laseroterapii z oznakowaniem – promieniowanie laserowe;
- antypoślizgowe posadzki i poręcze w łaźniach – poślizgnięcie;
- pojemniki na ostre odpady medyczne i bezpieczny sprzęt do iniekcji – zakłucie igłą;
- dezynfekcja termiczna instalacji wody ciepłej – Legionella;
- klimatyzowany gabinet lekarski i ergonomiczne stanowisko komputerowe – podwyższona temperatura, obciążenie wzroku, pozycja siedząca.
Środki organizacyjne
- szczepienie przeciw WZW typu B i procedura poekspozycyjna – wirusy przenoszone przez krew;
- ograniczenie czasu przebywania w łaźniach radonowych i siarczkowych – promieniowanie jonizujące, siarkowodór, podwyższona temperatura;
- instrukcje bezpieczeństwa zakładu przyrodoleczniczego i nadzór przy kriokomorze – odmrożenie, niedobór tlenu;
- ocena narażenia na pole elektromagnetyczne i wyznaczenie stref – pole elektromagnetyczne;
- higiena rąk i izolowanie pacjentów z infekcją – wirusy i bakterie przenoszone drogą kropelkową;
- standardy kwalifikacji do zabiegów i procedura postępowania przy zasłabnięciu – odpowiedzialność za bezpieczeństwo zabiegów;
- harmonogram przyjęć z limitem pacjentów i odpoczynek po dyżurze – presja czasu, dyżury nocne;
- superwizja i wsparcie zespołu terapeutycznego – obciążenie psychiczne;
- karty charakterystyki środków dezynfekcyjnych – środki dezynfekcyjne.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla balneologa.
- czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące (radon, jeśli dotyczy), pole elektromagnetyczne, promieniowanie laserowe, mikroklimat gorący (łaźnie), praca przy monitorze ekranowym (jeśli powyżej 4 godzin dziennie);
- czynniki chemiczne – siarkowodór, dwutlenek węgla, azot (kriokomora), środki dezynfekcyjne, lateks;
- czynniki biologiczne – wirus zapalenia wątroby typu B (HBV), wirus zapalenia wątroby typu C (HCV), ludzki wirus niedoboru odporności (HIV), Legionella;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – kontakt z krwią i wydzielinami pacjentów, praca z narzędziami ostrymi, odpowiedzialność za zdrowie pacjentów, obciążenie psychiczne, dyżury i praca w porze nocnej.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).