Tkacz – w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025) zawód ten ujęto pod nazwami „Tkacz” – kod 731809 oraz „Operator maszyn tkackich” – kod 815203. Tkacz zakłada osnowę i wątek na krosno, uruchamia i nadzoruje krosna mechaniczne lub ręczne, usuwa zerwane nitki, kontroluje jakość tkaniny oraz zdejmuje gotowe wałki z tkaniną.
Tkacz – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe w zawodzie rękodzielnik wyrobów włókienniczych lub operator maszyn w przemyśle włókienniczym albo przyuczenie do zawodu;
- znajomość splotów, rodzajów przędz oraz budowy i regulacji krosna;
- umiejętność zakładania osnowy i naprawy zerwanych nitek;
- sprawność manualna, dobry wzrok i dobra koordynacja ruchów;
- gotowość do pracy w hałaśliwej hali i w systemie zmianowym.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- tkacz maszynowy,
- tkacz ręczny,
- operator krosna,
- tkacz dywanów i chodników,
- tkacz-rękodzielnik.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne;
- badanie narządu słuchu przy narażeniu na hałas krosien;
- badania układu oddechowego przy narażeniu na pył włókienniczy;
- badanie wzroku przy pracy precyzyjnej z cienkimi nitkami.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z obsługi krosien i blokowania ich uruchomienia,
- szkolenie z usuwania zerwanych nitek przy zatrzymanym krośnie,
- szkolenie ppoż. w zakresie włókien i pyłów palnych,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Tkacz pracuje na hali tkalni, między rzędami krosien, w stałym hałasie i w powietrzu o wysokim stężeniu pyłu włókienniczego. Czuwa nad kilkoma krosnami naraz, wiąże zerwane nitki, wymienia szpule wątkowe, zdejmuje wałki z gotowym wyrobem i sprawdza jakość tkaniny. Pracownicy rękodzielniczy i pracujący na krosnach ręcznych wykonują te czynności w pracowniach, siedząc przy krośnie przez wiele godzin. Na stanowisku wykorzystuje się:
- krosna mechaniczne i pneumatyczne;
- krosna ręczne i warsztaty tkackie;
- wózki do transportu wałków, szpul i osnów;
- nożyczki, noże i haczyki do nitek;
- przyrządy do pomiaru i kontroli jakości tkaniny;
- urządzenia do przygotowania osnowy (snuwarki);
- podesty i drabinki przy dużych krosnach.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pochwycenie palców i odzieży przez ruchome części krosna – wahadło, nabiłki i wałki;
- uderzenie przez czółenko lub wyrzucony element wątkowy;
- skaleczenia nożyczkami, nożami i krawędziami krosna;
- hałas krosien mechanicznych;
- pył włókienniczy i drobiny nitek w powietrzu;
- poślizgnięcie na zaolejonej posadzce i potknięcie o wałki, wózki;
- uderzenie ciężkimi wałkami i szpulami przy transporcie;
- porażenie prądem elektrycznym;
- pożar włókien i pyłów palnych.
Czynniki chemiczne:
- oleje i smary do krosien – kontakt ze skórą,
- środki klejące i szlichta (szlichtowanie osnowy) – opary i kontakt ze skórą.
Czynniki psychofizyczne:
- monotonia i obciążenie uwagi przy nadzorze wielu krosien,
- wymuszona pozycja stojąca lub siedząca przez wiele godzin,
- obciążenie wzroku przy pracy z cienkimi nitkami,
- praca zmianowa i hałas narzucający tempo oraz stres związany z normami wydajności.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku tkacza.
Środki ochrony indywidualnej
- ochronniki słuchu – hałas krosien;
- półmaska przeciwpyłowa – pył włókienniczy;
- okulary ochronne – uderzenie przez czółenko, wyrzucony element wątkowy;
- odzież robocza przylegająca do ciała z osłoną włosów – pochwycenie przez ruchome części krosna;
- rękawice ochronne lekkie – skaleczenia nożyczkami, kontakt z olejami;
- obuwie ochronne z podeszwą antypoślizgową i podnoskiem – poślizgnięcie, uderzenie wałkami i szpulami;
- fartuch i rękawice nitrylowe przy pracy ze szlichtą – środki klejące i szlichta, oleje.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony wahadła, czółenka i wałków krosna z blokadą otwarcia – pochwycenie, uderzenie przez czółenko;
- wyłączniki awaryjne w zasięgu ręki – pochwycenie;
- obudowy dźwiękochłonne, maty i konserwacja krosien – hałas;
- instalacje odpylające i nawilżanie powietrza – pył włókienniczy, pożar włókien;
- wózki i podnośniki do wałków osnowowych – uderzenie ciężkimi wałkami;
- antypoślizgowa posadzka i wyznaczone ciągi komunikacyjne – poślizgnięcie, potknięcie;
- izolowane przewody, uziemienie, wyłączniki różnicowoprądowe – porażenie prądem;
- miejscowa wentylacja przy szlichtowaniu – opary środków klejących;
- gaśnice i czujki w tkalni – pożar;
- oświetlenie miejscowe krosien – obciążenie wzroku.
Środki organizacyjne
- zakaz usuwania nitek i smarowania przy pracującym krośnie – pochwycenie, kontakt z olejami;
- blokowanie krosien przed naprawą – pochwycenie, porażenie prądem;
- rotacja stanowisk i przerwy w pracy – monotonia, pozycja, obciążenie wzroku;
- ograniczenie czasu pracy w hałasie i pomiary hałasu oraz pyłu – hałas, pył włókienniczy;
- podział pracy między dwie osoby przy wałkach – uderzenie, ciężar;
- planowanie zmian z odpoczynkiem – praca zmianowa, stres związany z normami;
- instrukcje stanowiskowe i karty charakterystyki olejów i szlichty – środki klejące, oleje;
- regularne usuwanie pyłu i włókien z krosien i podłogi – pożar, pył;
- kontrola stanu nożyczek i narzędzi – skaleczenia.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla tkacza.
- czynniki fizyczne – hałas, pył włókienniczy, pozycja stojąca lub siedząca przez wiele godzin;
- czynniki chemiczne – oleje i smary, szlichta i środki klejące;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy maszynach z częściami ruchomymi, praca zmianowa, praca przy urządzeniach elektrycznych.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).