Operator pilarki tarczowej – w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), stanowisku temu najbliższy jest zawód „Operator maszyn do produkcji wyrobów drewnianych” – kod 752302. Operator pilarki tarczowej wykonuje cięcie wzdłużne i poprzeczne materiałów drewnopochodnych, ustawia parametry cięcia oraz prowadzi bieżącą obsługę maszyny.
Operator pilarki tarczowej – wymagania w stosunku do pracownika
- ukończone 18 lat,
- kwalifikacje (wykształcenie co najmniej zasadnicze branżowe lub przyuczenie na stanowisku),
- umiejętność obsługi pilarki tarczowej stołowej i formatowej,
- znajomość zasad doboru tarcz do rodzaju ciętego materiału,
- umiejętność czytania rysunku i wykonywania rozkroju materiału,
- znajomość zasad ustawiania klina rozszczepiającego i osłon.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator pilarki formatowej,
- operator pilarki panelowej,
- tracz,
- operator maszyn do obróbki drewna,
- pracownik rozkroju płyt.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badanie audiometryczne przy narażeniu na hałas pilarki,
- badanie spirometryczne przy narażeniu na pył drzewny,
- badanie laryngologiczne przy narażeniu na pył drewna twardego,
- badanie wzroku z oceną ostrości widzenia,
- ocena układu ruchu przy długotrwałej pozycji stojącej i podawaniu materiału.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż z obsługi pilarki zgodnie z dokumentacją techniczno-ruchową,
- szkolenie z zagrożenia odrzutem materiału i sposobów jego zapobiegania,
- szkolenie z zagrożenia pyłem drzewnym jako czynnikiem rakotwórczym,
- instruktaż z zasad wymiany tarczy i blokady energii.
Środowisko pracy
Operator pilarki tarczowej pracuje w stolarni lub hali produkcyjnej, przy pilarce ustawionej w ciągu technologicznym obok innych maszyn do obróbki drewna. Przez większość zmiany stoi przy maszynie, podając i odbierając materiał, co wiąże się z powtarzalnymi ruchami i przenoszeniem płyt oraz tarcicy o znacznych wymiarach. W hali występuje zapylenie ogólne pochodzące również od innych stanowisk obróbki. Na stanowisku wykorzystuje się:
- pilarkę tarczową stołową lub formatową;
- tarcze pilarskie o różnym uzębieniu;
- klin rozszczepiający, popychacz i listwy dociskowe;
- stoly podawcze, rolki i podnośniki płyt;
- instalację odciągu wiórów i pyłu.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- amputacja lub rana cięta palców i dłoni od tarczy pilarskiej,
- odrzut materiału uderzający w operatora,
- pęknięcie i odrzucenie fragmentu tarczy pilarskiej,
- odpryski drewna i sęków uderzające w oczy,
- pochwycenie odzieży lub rękawic przez wirującą tarczę,
- hałas emitowany przez pilarkę i instalację odciągową,
- porażenie prądem przy uszkodzonej instalacji maszyny,
- skaleczenia i drzazgi przy manipulowaniu materiałem,
- potknięcie o odpady i ścinki zalegające przy stanowisku,
- pożar i wybuch pyłu drzewnego w instalacji odciągowej.
Czynniki chemiczne:
- pył drzewny, w tym pył drewna twardego o działaniu rakotwórczym,
- substancje uwalniane z płyt drewnopochodnych – formaldehyd i żywice.
Czynniki psychofizyczne:
- ręczne prace transportowe (podawanie płyt i tarcicy),
- długotrwała pozycja stojąca,
- powtarzalność ruchów przy cięciu seryjnym,
- konieczność stałej koncentracji przy pracy z narzędziem tnącym.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora pilarki tarczowej.
Środki ochrony indywidualnej
- okulary lub gogle ochronne – odpryski drewna, pęknięcie tarczy, odrzut materiału;
- ochronniki słuchu – hałas pilarki i odciągu;
- półmaska filtrująca FFP2 lub FFP3 – pył drzewny, w tym drewna twardego;
- obuwie robocze z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową – przygniecenie stopy, potknięcie;
- odzież robocza przylegająca, bez luźnych elementów – pochwycenie przez tarczę;
- rękawice wyłącznie do transportu materiału, nie do obsługi maszyny – skaleczenia i drzazgi;
- nakrycie głowy zabezpieczające włosy – pochwycenie przez tarczę.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłona górna tarczy z odciągiem – amputacja i rana cięta, pył drzewny;
- klin rozszczepiający ustawiony zgodnie z grubością tarczy – odrzut materiału;
- zapadki lub grzebienie przeciwodrzutowe – odrzut materiału;
- popychacz i listwa dociskowa do prowadzenia materiału – amputacja i rana cięta;
- system automatycznego zatrzymania tarczy przy kontakcie z ciałem – amputacja i rana cięta;
- wyłącznik awaryjny w zasięgu operatora i hamulec tarczy – amputacja, pochwycenie;
- instalacja odciągu miejscowego o wydajności dobranej do maszyny – pył drzewny;
- instalacja odciągowa w wykonaniu przeciwwybuchowym z odiskiernikiem – pożar i wybuch pyłu;
- stoły podawcze, rolki i podnośniki płyt – ręczne prace transportowe;
- mata antyzmęczeniowa na stanowisku – długotrwała pozycja stojąca;
- wyłącznik różnicowoprądowy i uziemienie maszyny – porażenie prądem.
Środki organizacyjne
- rejestr prac w narażeniu na pył drewna twardego jako czynnik rakotwórczy – pył drzewny;
- pomiary stężenia pyłu drzewnego i poziomu hałasu – pył, hałas;
- zakaz pracy w rękawicach przy obsłudze pilarki – pochwycenie przez tarczę;
- zakaz omijania i demontażu osłon oraz klina rozszczepiającego – amputacja, odrzut materiału;
- procedura blokady i oznakowania energii przy wymianie tarczy – amputacja, porażenie prądem;
- kontrola stanu tarczy przed montażem i harmonogram ostrzenia – pęknięcie tarczy, odrzut;
- zakaz cięcia materiału o wymiarach uniemożliwiających bezpieczne prowadzenie – odrzut, amputacja;
- bieżące usuwanie ścinek i odpadów oraz sprzątanie pyłu metodą bezpyłową – potknięcie, pożar i wybuch pyłu;
- ograniczenie masy ręcznie przenoszonych płyt i praca w dwie osoby – ręczne prace transportowe;
- przeglądy maszyny i instalacji odciągowej – wszystkie zagrożenia mechaniczne, pożar.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora pilarki tarczowej.
- czynniki fizyczne – hałas pilarki i instalacji odciągowej;
- czynniki chemiczne – pył drzewny, w tym pył drewna twardego (czynnik rakotwórczy), formaldehyd i żywice uwalniane z płyt drewnopochodnych;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy maszynach w ruchu z narzędziem tnącym (ryzyko amputacji), zagrożenie odrzutem materiału, ręczne prace transportowe, długotrwała pozycja stojąca, praca w strefie zagrożonej wybuchem pyłu drzewnego.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).