Nauczyciel przedmiotów zawodowych

Nauczyciel przedmiotów zawodowych – kod 232003 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Nauczyciel przedmiotów teoretycznych zawodowych”. Nauczyciel przedmiotów zawodowych prowadzi w technikum, branżowej szkole lub szkole policealnej zajęcia teoretyczne przygotowujące do zawodu, np. z elektrotechniki, mechaniki, budownictwa, logistyki, gastronomii czy ekonomii. Przygotowuje uczniów do egzaminu zawodowego, pokazuje działanie urządzeń i materiałów w pracowniach przedmiotowych oraz współpracuje z pracodawcami przy organizacji praktyk.

Nauczyciel przedmiotów zawodowych – wymagania w stosunku do pracownika

studia wyższe w zakresie zgodnym z nauczanym przedmiotem lub zawodem oraz przygotowanie pedagogiczne;
kwalifikacje określone w przepisach o szczegółowych kwalifikacjach wymaganych od nauczycieli;
znajomość podstawy programowej kształcenia w zawodzie i zasad egzaminu zawodowego;
praktyczna znajomość technologii, maszyn i przepisów bhp w nauczanej branży;
sprawny narząd głosu i umiejętność pracy z grupą młodzieży;
umiejętność obsługi komputera, tablicy interaktywnej i oprogramowania branżowego.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

nauczyciel przedmiotów teoretycznych zawodowych,
nauczyciel kształcenia zawodowego,
nauczyciel teorii zawodu,
nauczyciel przedmiotów zawodowych w technikum,
nauczyciel przedmiotów zawodowych w branżowej szkole.

Badania

wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z oceną narządu głosu;
badanie foniatryczne lub laryngologiczne przy objawach przeciążenia głosu;
ocena przydatności do pracy w pracowniach z urządzeniami elektrycznymi lub maszynami, jeśli prowadzi tam pokazy;
badanie okulistyczne przy pracy przy monitorze ekranowym.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp (instruktaż ogólny i stanowiskowy);
szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat;
szkolenie z regulaminów pracowni przedmiotowych i instrukcji obsługi urządzeń pokazowych;
świadectwo kwalifikacyjne SEP – tam, gdzie nauczyciel samodzielnie obsługuje i konserwuje instalacje lub stanowiska elektryczne w pracowni;
szkolenie z pierwszej pomocy;
szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i ewakuacji szkoły;
szkolenia branżowe i staże u pracodawców w ramach doskonalenia nauczycieli kształcenia zawodowego.

Środowisko pracy

Nauczyciel pracuje w salach lekcyjnych i pracowniach przedmiotowych wyposażonych w stanowiska pokazowe, modele, tablice interaktywne i komputery z oprogramowaniem branżowym. Zajęcia trwają po 45 minut, często w grupach powyżej 25 uczniów, przy podniesionym głosie i w hałasie korytarza szkolnego. W pracowniach demonstruje działanie elementów elektrycznych, układów pneumatycznych, materiałów budowlanych czy produktów spożywczych, zależnie od zawodu. Poza lekcjami sprawdza prace, przygotowuje materiały, pełni dyżury na przerwach i wyjeżdża z uczniami do zakładów pracy. Na stanowisku wykorzystuje się:

tablicę interaktywną, projektor i komputer z oprogramowaniem branżowym (np. CAD, programy magazynowe, symulatory);
stanowiska pokazowe i modele dydaktyczne (układy elektryczne, pneumatyczne, przekroje maszyn);
przyrządy pomiarowe: mierniki, suwmiarki, wagi;
próbki materiałów, odczynniki i środki pokazowe zależnie od branży;
dziennik elektroniczny i dokumentacja egzaminu zawodowego.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

obciążenie narządu głosu przy prowadzeniu zajęć w licznych grupach;
hałas w salach lekcyjnych i na korytarzach szkolnych;
porażenie prądem elektrycznym przy pokazach na stanowiskach elektrycznych i urządzeniach multimedialnych;
skaleczenie lub przygniecenie przy pokazach z użyciem modeli, narzędzi i próbek materiałów;
praca przy monitorze ekranowym przy przygotowaniu materiałów;
długotrwała praca stojąca i chodzenie po sali;
poślizgnięcie i upadek na schodach i korytarzach szkoły;
przenoszenie pomocy dydaktycznych i modeli.

Czynniki chemiczne:

pył kredowy przy tablicach tradycyjnych;
rozpuszczalniki markerów, środki czyszczące do tablic;
próbki materiałów i środków pokazowych (np. kleje, oleje, środki konserwujące) zależnie od branży.

Czynniki biologiczne:

choroby zakaźne przenoszone drogą kropelkową w dużych grupach uczniów.

Czynniki psychofizyczne:

obciążenie psychiczne prowadzeniem zajęć w licznych klasach,
odpowiedzialność za wyniki egzaminu zawodowego uczniów,
trudne zachowania uczniów i konflikty w klasie,
duża liczba prac pisemnych i dokumentacji,
konieczność nadążania za zmianami technologii i podstawy programowej.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku nauczyciela przedmiotów zawodowych.

Środki ochrony indywidualnej

odzież ochronna i okulary ochronne w czasie pokazów w pracowni – skaleczenie, próbki materiałów i środków pokazowych;
rękawice ochronne przy pracy z próbkami i modelami – skaleczenie, przygniecenie, oleje i kleje;
wygodne obuwie z podeszwą antypoślizgową – długotrwała praca stojąca, poślizgnięcie i upadek;
nawilżanie gardła i przerwy głosowe w trakcie zajęć – obciążenie narządu głosu.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

nagłośnienie lub mikroport w dużych salach – obciążenie narządu głosu, hałas;
stanowiska pokazowe z zasilaniem bezpiecznym, wyłącznikami różnicowoprądowymi i wyłącznikiem awaryjnym – porażenie prądem elektrycznym;
tablice suchościeralne lub interaktywne zamiast kredowych – pył kredowy;
wentylacja pracowni – próbki materiałów, rozpuszczalniki markerów;
ergonomiczne stanowisko komputerowe w pokoju nauczycielskim – praca przy monitorze ekranowym;
wózki do przewożenia pomocy dydaktycznych – przenoszenie modeli;
oznakowane schody z poręczami i okładzinami antypoślizgowymi – poślizgnięcie i upadek.

Środki organizacyjne

regulaminy pracowni i instrukcje stanowiskowe, pokazy wyłącznie na sprawnym sprzęcie – porażenie prądem, skaleczenie, przygniecenie;
plan lekcji z przerwami między zajęciami głośnymi – obciążenie narządu głosu, długotrwała praca stojąca;
podział klas na grupy w pracowniach – hałas, trudne zachowania uczniów, obciążenie psychiczne;
karty charakterystyki i bezpieczne przechowywanie próbek – środki pokazowe, środki czyszczące;
wietrzenie sal i zasady postępowania w okresie infekcji – choroby zakaźne;
wsparcie pedagoga i psychologa szkolnego, procedury interwencyjne – trudne zachowania i konflikty;
szkolenia branżowe i współpraca z pracodawcami – zmiany technologii, odpowiedzialność za wyniki egzaminu;
planowanie terminów sprawdzania prac i dokumentacji – duża liczba prac pisemnych.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla nauczyciela przedmiotów zawodowych.

czynniki fizyczne – obciążenie narządu głosu, hałas, praca przy monitorze ekranowym, długotrwała praca stojąca;
czynniki chemiczne – pył kredowy, rozpuszczalniki, próbki substancji pokazowych zależnie od branży (wpisać faktycznie stosowane);
czynniki biologiczne – choroby zakaźne przenoszone drogą kropelkową przy pracy z dużymi grupami uczniów;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy urządzeniach elektrycznych w czasie pokazów, praca z grupą młodzieży, stres.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy