Kowal – kod 722101 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kowal kształtuje metal na gorąco – nagrzewa materiał w palenisku lub piecu, a następnie kuje go ręcznie młotem na kowadle lub z użyciem młota mechanicznego, wykonując elementy ogrodzeń, balustrad, narzędzia, części maszyn, okucia i wyroby artystyczne.
Kowal – wymagania w stosunku do pracownika
- przygotowanie zawodowe (szkoła branżowa lub przyuczenie w kuźni),
- tytuł czeladnika lub mistrza w zawodzie kowal jako atut,
- sprawność fizyczna i dobra koordynacja ruchowa,
- umiejętność czytania rysunku technicznego.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- kowal artystyczny,
- kowal-ślusarz,
- kowal maszynowy,
- pracownik kuźni,
- kowal matrycowy.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badanie słuchu (audiometria),
- ocena stanu narządu wzroku,
- ocena układu krążenia przy pracy w gorącym mikroklimacie,
- ocena układu ruchu przy pracy wymagającej wysiłku fizycznego.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z obsługi młotów mechanicznych i pras kuziennych,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i postępowania przy oparzeniach,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Kowal pracuje w kuźni lub warsztacie przy palenisku, piecu gazowym lub indukcyjnym. Materiał nagrzewa do temperatury przekraczającej 1000°C, przenosi go kleszczami na kowadło i kuje w szybkim tempie, zanim ostygnie. W pomieszczeniu panuje wysoka temperatura, hałas uderzeń młota oraz spaliny z paleniska. Wyroby szlifuje, wierci i spawa. Na stanowisku wykorzystuje się:
- palenisko kowalskie, piec gazowy lub nagrzewnica indukcyjna;
- kowadło, młotki kowalskie i kleszcze;
- młot mechaniczny lub pneumatyczny, prasa kuźnicza;
- szlifierka kątowa i stołowa, wiertarka;
- spawarka;
- imadło i narzędzia ślusarskie.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- oparzenia rozgrzanym metalem, zgorzeliną i iskrami,
- promieniowanie podczerwone od paleniska i rozgrzanego metalu,
- gorący mikroklimat,
- hałas uderzeń młota (przekraczający NDN),
- drgania przenoszone na ręce przy kuciu i szlifowaniu,
- urazy rąk i stóp przez młot, spadające elementy lub odpryski,
- pożar od paleniska i rozgrzanych elementów.
Czynniki chemiczne:
- tlenek węgla i inne spaliny z paleniska,
- dymy spawalnicze,
- pyły metali przy szlifowaniu.
Czynniki psychofizyczne:
- ciężka praca fizyczna i dźwiganie elementów stalowych,
- wymuszona pozycja stojąca i powtarzalne ruchy ramion,
- zmęczenie i odwodnienie w wysokiej temperaturze.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kowala.
Środki ochrony indywidualnej
- fartuch skórzany i odzież trudnopalna – oparzenia, iskry;
- rękawice kowalskie – oparzenia, urazy rąk;
- okulary lub przyłbica z filtrem podczerwieni – odpryski, promieniowanie podczerwone;
- ochronniki słuchu – hałas młota;
- obuwie ochronne z podnoskiem odporne na wysoką temperaturę – oparzenia, upadek elementów na stopy;
- półmaska przeciwpyłowa przy szlifowaniu – pyły metali.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- okap i wyciąg nad paleniskiem, wentylacja ogólna kuźni – tlenek węgla, spaliny, gorący mikroklimat;
- osłony i urządzenia zabezpieczające młotów mechanicznych – urazy rąk;
- ekrany odbijające ciepło – promieniowanie podczerwone;
- gaśnice i niepalne podłoże wokół paleniska – pożar;
- czujnik tlenku węgla – zatrucie spalinami.
Środki organizacyjne
- przerwy na schłodzenie organizmu i dostęp do napojów – gorący mikroklimat, odwodnienie;
- pomoc drugiej osoby przy ciężkich odkuwkach – dźwiganie;
- ograniczenie czasu ekspozycji na hałas i drgania – hałas, drgania;
- porządek wokół kowadła i odkładanie gorących elementów w wyznaczonym miejscu – oparzenia, pożar.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kowala.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania przenoszone przez kończyny górne, promieniowanie podczerwone, mikroklimat gorący;
- czynniki chemiczne – tlenek węgla, dymy spawalnicze, pyły metali;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ciężka praca fizyczna, praca przy urządzeniach mechanicznych.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).