Rolnik – kod 613003 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Rolnik prowadzi produkcję roślinną i zwierzęcą oraz obsługuje środki techniczne stosowane w rolnictwie. Opis dotyczy zarówno rolnika zatrudnionego w gospodarstwie lub przedsiębiorstwie rolnym, jak i – pomocniczo – rolnika indywidualnego, dla którego wymogi bhp określa KRUS. Obowiązki wiążą się z:
- uprawą roli, siewem, nawożeniem, ochroną roślin i zbiorem,
- obsługą i pielęgnacją zwierząt gospodarskich, karmieniem, dojem,
- obsługą ciągników, kombajnów i maszyn rolniczych,
- konserwacją budynków, urządzeń i sprzętu,
- magazynowaniem płodów rolnych, pasz, nawozów i środków ochrony roślin.
Praca jest sezonowa i nieregularna, odbywa się na otwartej przestrzeni i w budynkach inwentarskich, często w pojedynkę i z dala od pomocy.
Rolnik – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie rolnicze lub doświadczenie w gospodarstwie,
- prawo jazdy kategorii T lub B przy obsłudze ciągników,
- szkolenie w zakresie stosowania środków ochrony roślin (ważne 5 lat),
- uprawnienia do obsługi maszyn wymagających kwalifikacji (np. kombajn, ładowacz).
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- rolnik indywidualny,
- producent rolny,
- gospodarz gospodarstwa rolnego,
- pracownik gospodarstwa rolnego,
- farmer.
Badania
- badania lekarskie wstępne lub okresowe (pracownicy zatrudnieni),
- badania uwzględniające narażenie na pyły organiczne, hałas, drgania i środki ochrony roślin.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie w zakresie stosowania środków ochrony roślin,
- szkolenie z obsługi maszyn rolniczych i bezpiecznej pracy ze zwierzętami,
- inne uznane za niezbędne.
Rolnik – środowisko pracy
Rolnik pracuje na polach, w oborach, chlewniach, kurnikach, stodołach, magazynach i warsztacie gospodarczym. Na stanowisku wykorzystuje się:
- ciągniki, kombajny, przyczepy i maszyny towarzyszące (pługi, siewniki, opryskiwacze, prasy),
- ładowacze czołowe i ładowarki,
- urządzenia inwentarskie: dojarki, paszociągi, wentylatory, poidła,
- narzędzia ręczne i elektronarzędzia,
- nawozy, środki ochrony roślin, paliwa i oleje,
- silosy, zbiorniki na gnojowicę, suszarnie.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pochwycenie przez wały przegubowo-teleskopowe i ruchome części maszyn,
- przewrócenie ciągnika na pochyłości,
- potrącenie i przejechanie przez maszyny,
- upadek z wysokości (przyczepy, stogi, silosy, dachy budynków),
- upadek na tym samym poziomie na śliskiej posadzce obory,
- uderzenie, kopnięcie, przygniecenie przez zwierzęta,
- hałas ciągników i maszyn,
- drgania ogólne i miejscowe,
- zmienne warunki atmosferyczne, przegrzanie, wychłodzenie, promieniowanie UV,
- energia elektryczna w budynkach inwentarskich (wilgoć),
- pożar i wybuch (siano, słoma, pyły, paliwa),
- zatrucie gazami w zbiornikach na gnojowicę i silosach (siarkowodór, amoniak, brak tlenu).
Czynniki chemiczne:
- środki ochrony roślin (pestycydy),
- nawozy mineralne, w tym amoniak i saletra,
- paliwa, oleje i spaliny,
- środki do dezynfekcji i mycia urządzeń udojowych,
- gazy z fermentacji: amoniak, siarkowodór, metan.
Czynniki biologiczne:
- pyły organiczne z ziarna, siana i ściółki (grzyby pleśniowe, roztocza),
- odzwierzęce choroby zakaźne (bruceloza, leptospiroza, ptasia grypa),
- tężec i kleszcze (borelioza),
- drobnoustroje w oborniku i gnojowicy.
Czynniki psychofizyczne:
- ciężka praca fizyczna, ręczne przemieszczanie ciężarów,
- wymuszona pozycja ciała przy pracach polowych i przy zwierzętach,
- bardzo długi czas pracy w sezonie,
- praca w pojedynkę bez możliwości szybkiego wezwania pomocy,
- stres związany z pogodą, cenami i terminami.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku rolnika.
Środki ochrony indywidualnej
- odzież przylegająca, bez luźnych elementów – pochwycenie przez wały i ruchome części maszyn;
- obuwie ochronne z podnoskiem, antypoślizgowe – przygniecenie, upadek w oborze;
- kombinezon ochronny, rękawice nitrylowe, maska z pochłaniaczem, gogle – środki ochrony roślin;
- półmaska filtrująca FFP2/FFP3 – pyły organiczne;
- ochronniki słuchu – hałas maszyn;
- rękawice ochronne – zwierzęta, narzędzia, nawozy;
- nakrycie głowy i odzież z filtrem UV latem, odzież ocieplana zimą – warunki atmosferyczne;
- hełm i szelki przy pracach na wysokości – upadek z wysokości.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony wałów przegubowo-teleskopowych i części ruchomych maszyn – pochwycenie;
- kabiny ciągników z konstrukcją ROPS i pasami bezpieczeństwa – przewrócenie ciągnika;
- drabiny, podesty i barierki przy pracach na przyczepach i w silosach – upadek z wysokości;
- wentylacja budynków inwentarskich, detektory gazów przy zbiornikach – zatrucie gazami;
- instalacje elektryczne w wykonaniu wilgocioodpornym, wyłączniki różnicowoprądowe – energia elektryczna;
- oddzielne, zamykane magazyny środków ochrony roślin i paliw – pożar, zatrucie;
- poskromy, bramki i korytarze przepędowe dla zwierząt – uderzenie i kopnięcie przez zwierzęta.
Środki organizacyjne
- zakaz wchodzenia do zbiorników na gnojowicę i silosów bez asekuracji, wentylacji i pomiaru gazów – zatrucie;
- stosowanie środków ochrony roślin zgodnie z etykietą, okresy prewencji, mycie i odzież po oprysku – pestycydy;
- przeglądy maszyn przed sezonem, wyłączanie napędu przed usuwaniem zapchań – pochwycenie;
- zakaz przewożenia osób na przyczepach i maszynach – upadek, przejechanie;
- informowanie domowników o miejscu pracy, telefon przy sobie – praca w pojedynkę;
- szczepienia (tężec, w razie potrzeby kleszczowe zapalenie mózgu) – czynniki biologiczne;
- przerwy w pracy w upale, nawodnienie – przegrzanie;
- ograniczenie dostępu dzieci do maszyn i zwierząt – wszystkie zagrożenia.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla rolnika zatrudnionego w gospodarstwie.
- czynniki fizyczne – hałas maszyn rolniczych, drgania ogólne (ciągnik) i miejscowe (narzędzia), zmienny mikroklimat i promieniowanie UV, prąd elektryczny;
- czynniki chemiczne – środki ochrony roślin, nawozy mineralne, amoniak i siarkowodór w budynkach inwentarskich, paliwa i spaliny;
- czynniki biologiczne – pyły organiczne (ziarno, siano, ściółka), drobnoustroje odzwierzęce, kleszcze, tężec;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obsługa maszyn rolniczych i ciągników, ciężka praca fizyczna i ręczne prace transportowe, praca na wysokości, praca w przestrzeniach zamkniętych (silosy, zbiorniki), kontakt ze zwierzętami, praca w pojedynkę.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).