Operator prasy krawędziowej – kod 812105 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Operator maszyn i urządzeń do obróbki plastycznej”. Operator prasy krawędziowej wykonuje gięcie blach, dobiera narzędzia gnące, ustawia parametry procesu oraz kontroluje wymiary wyginanych detali.
Operator prasy krawędziowej – wymagania w stosunku do pracownika
- kwalifikacje (wykształcenie zasadnicze branżowe o profilu mechanicznym lub pokrewnym),
- umiejętność czytania rysunku technicznego i rozwinięć blach,
- znajomość zasad doboru matryc i stempli do grubości i rodzaju materiału,
- umiejętność obsługi sterowania numerycznego prasy,
- umiejętność posługiwania się przyrządami pomiarowymi i kątomierzem.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator prasy krawędziowej CNC,
- giętkarz blach,
- operator giętarki,
- ustawiacz pras krawędziowych,
- operator maszyn do obróbki plastycznej.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badanie wzroku z oceną ostrości widzenia i widzenia przestrzennego,
- badanie audiometryczne przy narażeniu na hałas,
- ocena układu ruchu i kręgosłupa przy podtrzymywaniu blach i pozycji stojącej,
- ocena sprawności psychoruchowej i czasu reakcji,
- badania dla pracy zmianowej, jeżeli taka organizacja pracy obowiązuje.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- instruktaż z obsługi prasy zgodnie z dokumentacją techniczno-ruchową,
- szkolenie z zasad działania i kontroli urządzeń ochronnych prasy,
- szkolenie z zasad blokady i oznakowania energii przy wymianie narzędzi,
- szkolenie w zakresie ręcznych prac transportowych.
Środowisko pracy
Operator prasy krawędziowej pracuje w hali produkcyjnej, przy prasie ustawionej w ciągu obróbki blach. Stoi przed maszyną przez całą zmianę, podtrzymując giętą blachę i prowadząc ją w trakcie ruchu belki gnącej, co przy większych formatach wymaga pracy w dwie osoby i unoszenia arkusza wraz z odginanym skrzydłem. Blachy o ostrych krawędziach składowane są na paletach przy stanowisku. Na stanowisku wykorzystuje się:
- prasę krawędziową ze sterowaniem numerycznym;
- narzędzia gnące – stemple i matryce;
- kurtynę świetlną lub system laserowy monitorujący strefę stempla;
- podtrzymywacze blach i manipulatory;
- przyrządy pomiarowe i kątomierze.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- zgniecenie i amputacja palców lub dłoni między stemplem a matrycą,
- uderzenie przez podnoszące się skrzydło giętej blachy,
- przygniecenie stopy przez spadający arkusz lub gotowy detal,
- skaleczenia i rany cięte ostrymi krawędziami blach,
- hałas emitowany przez prasy i pozostałe maszyny w hali,
- uraz przy wymianie ciężkich narzędzi gnących,
- porażenie prądem przy uszkodzonej instalacji maszyny,
- wyciek oleju hydraulicznego pod ciśnieniem,
- poślizgnięcie na posadzce zanieczyszczonej olejem.
Czynniki chemiczne:
- oleje hydrauliczne i preparaty konserwujące blachy,
- pyły i opary z powłok ochronnych blach.
Czynniki psychofizyczne:
- ręczne prace transportowe (podtrzymywanie i przenoszenie arkuszy),
- długotrwała pozycja stojąca,
- zmęczenie wzroku przy kontroli wymiarów detali,
- konieczność stałej koncentracji przy pracy z prasą,
- zmęczenie i zaburzenia rytmu dobowego przy pracy zmianowej.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora prasy krawędziowej.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice odporne na przecięcie – skaleczenia ostrymi krawędziami blach;
- obuwie robocze z podnoskiem i podeszwą antypoślizgową – przygniecenie stopy, poślizgnięcie;
- okulary ochronne – odpryski, rozprysk oleju hydraulicznego;
- ochronniki słuchu – hałas hali produkcyjnej;
- odzież robocza przylegająca, bez luźnych elementów – pochwycenie przez elementy maszyny;
- ochraniacze przedramię przy gięciu blach o ostrych krawędziach – skaleczenia.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- kurtyna świetlna lub system laserowy monitorujący strefę stempla – zgniecenie i amputacja palców;
- sterowanie oburęczne lub pedał z osłoną i funkcją zatrzymania – zgniecenie dłoni;
- ograniczenie prędkości docisku w strefie zbliżenia stempla do materiału – zgniecenie palców;
- wyłącznik awaryjny w zasięgu operatora – zgniecenie, uderzenie blachą;
- podtrzymywacze blach i manipulatory wspomagające gięcie – uderzenie przez skrzydło blachy, ręczne prace transportowe;
- tylne i boczne osłony strefy roboczej prasy – dostęp osób postronnych do strefy niebezpiecznej;
- stoły podawcze, podnośniki i wózki do transportu arkuszy – ręczne prace transportowe;
- urządzenia do wymiany narzędzi gnących – uraz przy wymianie narzędzi;
- mata antyzmęczeniowa na stanowisku – długotrwała pozycja stojąca;
- sprawny układ hydrauliczny bez wycieków i osłony przewodów – wyciek oleju pod ciśnieniem;
- wyłącznik różnicowoprądowy i uziemienie maszyny – porażenie prądem;
- oświetlenie stanowiskowe strefy gięcia – zmęczenie wzroku, błędy obsługi.
Środki organizacyjne
- zakaz omijania, blokowania i wyłączania urządzeń ochronnych prasy – zgniecenie i amputacja;
- procedura blokady i oznakowania energii przy wymianie narzędzi i usuwaniu awarii – zgniecenie, porażenie prądem;
- codzienna kontrola działania urządzeń ochronnych przed rozpoczęciem pracy – zgniecenie i amputacja;
- gięcie arkuszy wielkoformatowych w dwie osoby lub z manipulatorem – uderzenie skrzydłem blachy, przeciążenie;
- ograniczenie masy ręcznie przemieszczanych arkuszy – ręczne prace transportowe;
- pomiary hałasu z wymaganą częstotliwością – hałas;
- przerwy w pracy i możliwość zmiany pozycji ciała – długotrwała pozycja stojąca;
- uporządkowane składowanie blach na paletach i w stojakach – przygniecenie, skaleczenia;
- bieżące usuwanie rozlewów oleju z posadzki – poślizgnięcie;
- przeglądy okresowe prasy i układu hydraulicznego – awaria, wyciek oleju;
- harmonogram pracy zmianowej ograniczający liczbę kolejnych nocy – zmęczenie, praca nocna.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora prasy krawędziowej.
- czynniki fizyczne – hałas pras i maszyn w hali produkcyjnej;
- czynniki chemiczne – oleje hydrauliczne i preparaty konserwujące blachy, pyły i opary z powłok ochronnych;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy maszynach w ruchu (ryzyko zgniecenia i amputacji kończyn), zagrożenie uderzeniem przez podnoszące się skrzydło blachy, kontakt z ostrymi krawędziami, ręczne prace transportowe, długotrwała pozycja stojąca, obciążenie wzroku przy kontroli wymiarów, praca zmianowa.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).