Zbrojarz-betoniarz – w klasyfikacji zawodów i specjalności, wprowadzonej rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534), zawód ten ujęto pod nazwą „Betoniarz-zbrojarz” – kod 711402. Obowiązki zbrojarza-betoniarza wiążą się z przygotowaniem i montażem zbrojenia konstrukcji żelbetowych: cięciem, gięciem i wiązaniem prętów zbrojeniowych, układaniem zbrojenia w deskowaniach oraz układaniem i zagęszczaniem mieszanki betonowej.
Zbrojarz-betoniarz – wymagania w stosunku do pracownika
- uprawnienia (zależnie od wymagań pracodawcy),
- kwalifikacje (zależnie od wymagań pracodawcy).
Badania
- wstępne badania lekarskie (badania do pracy na wysokości, inne w zależności od wskazań);
- okresowe badania lekarskie.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 1 rok,
- inne uznane przez pracodawcę za niezbędne.
Zbrojarz-betoniarz – środowisko pracy
Zbrojarz-betoniarz pracuje na placach budowy oraz w zbrojarniach, na zewnątrz w zmiennych warunkach atmosferycznych, często na wysokości (stropy, wieńce). Podczas pracy korzysta z:
- nożyc i giętarek do prętów,
- przecinarek tarczowych,
- zagęszczarek do betonu,
- haczyków do wiązania zbrojenia,
- pomp i pojemników do betonu.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- ostre końce prętów zbrojeniowych (przekłucia, rozcięcia, nadzianie się),
- upadek na niższy poziom (praca na stropach i deskowaniach),
- upadek na tym samym poziomie (poruszanie się po zbrojeniu),
- potknięcie się,
- pochwycenie przez ruchome elementy giętarek i nożyc,
- uderzenie, przygniecenie przez transportowane wiązki prętów i pojemniki z betonem,
- odpryski przy cięciu prętów,
- drgania mechaniczne (zagęszczarki),
- hałas,
- zmienny mikroklimat,
- energia elektryczna,
- pożar.
Czynniki chemiczne:
- żrące i drażniące działanie mieszanki betonowej (cement),
- środki antyadhezyjne do deskowań.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie dynamiczne (ręczny transport prętów),
- obciążenie statyczne (praca w pozycji pochylonej przy wiązaniu),
- stres.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku zbrojarza-betoniarza.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice ochronne odporne na przekłucie i przetarcie – ostre końce prętów;
- hełm ochronny – uderzenie przez transportowane wiązki prętów;
- obuwie ochronne z podnoskiem i wkładką antyprzebiciową – ostre końce prętów, przygniecenie;
- okulary ochronne – odpryski przy cięciu, rozpryski betonu;
- szelki bezpieczeństwa przy pracy na wysokości bez balustrad – upadek na niższy poziom;
- ochronniki słuchu – hałas (przecinarki, zagęszczarki);
- rękawice antywibracyjne przy pracy zagęszczarką – drgania mechaniczne;
- rękawice i odzież chroniące przed kontaktem z betonem oraz kalosze przy betonowaniu – żrące działanie mieszanki betonowej;
- odzież robocza dostosowana do pory roku – zmienny mikroklimat.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- zabezpieczenie wystających końców prętów (kapturki ochronne, zagięcie) – nadzianie się na pręty;
- balustrady, pomosty komunikacyjne po zbrojeniu i siatki bezpieczeństwa – upadek na niższy poziom, upadek na tym samym poziomie;
- osłony i wyłączniki awaryjne giętarek, nożyc i przecinarek – pochwycenie przez ruchome elementy, odpryski;
- atestowane zawiesia i sygnalista przy transporcie wiązek prętów żurawiem – uderzenie, przygniecenie;
- elektronarzędzia z aktualnymi przeglądami, zasilanie przez wyłącznik różnicowoprądowy – energia elektryczna;
- utrzymanie porządku i wyznaczone trasy komunikacyjne na stanowisku – potknięcie się;
- gaśnica w strefie prac – pożar.
Środki organizacyjne
- instruktaż stanowiskowy oraz instrukcje obsługi giętarek i przecinarek – pochwycenie, energia elektryczna;
- zakaz przebywania pod transportowanymi wiązkami prętów i pojemnikami z betonem – uderzenie, przygniecenie;
- zezwolenia i nadzór przy pracach na wysokości – upadek na niższy poziom;
- karty charakterystyki cementu i środków antyadhezyjnych oraz higiena skóry po pracy – czynniki chemiczne;
- praca zespołowa i przestrzeganie norm przy ręcznym transporcie prętów – obciążenie dynamiczne;
- rotacja zadań i przerwy w pracy – obciążenie statyczne, drgania mechaniczne;
- przerwy w miejscu osłoniętym oraz dostęp do napojów – zmienny mikroklimat.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla zbrojarza-betoniarza.
- czynniki fizyczne – hałas przecinarek i zagęszczarek, drgania miejscowe przenoszone przez zagęszczarkę do betonu, zmienny mikroklimat i praca na otwartej przestrzeni, prąd elektryczny;
- pyły – pyły cementowe przy układaniu mieszanki betonowej, pyły metaliczne przy cięciu prętów;
- czynniki chemiczne – mieszanka betonowa o odczynie alkalicznym (działanie żrące i uczulające na skórę), środki antyadhezyjne do deskowań;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wysokości powyżej 3 m na stropach i deskowaniach, poruszanie się po ułożonym zbrojeniu, ręczne prace transportowe wiązek prętów, obsługa giętarek i nożyc, praca w pozycji pochylonej przy wiązaniu zbrojenia.