Stomatolog – w klasyfikacji zawodów i specjalności, wprowadzonej rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534), zawód ten ujęto pod nazwą „Lekarz dentysta” – kod 226101. Obowiązki stomatologa wiążą się z diagnozowaniem i leczeniem chorób zębów, przyzębia i jamy ustnej, wykonywaniem zabiegów zachowawczych, chirurgicznych i protetycznych oraz prowadzeniem dokumentacji medycznej.
Stomatolog – wymagania w stosunku do pracownika
- uprawnienia (prawo wykonywania zawodu lekarza dentysty),
- kwalifikacje (ukończone studia na kierunku lekarsko-dentystycznym, staż podyplomowy).
Badania
- wstępne badania lekarskie,
- okresowe badania lekarskie.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenia z ochrony radiologicznej pacjenta (przy wykonywaniu zdjęć RTG),
- inne uznane przez pracodawcę za niezbędne.
Stomatolog – środowisko pracy
Stomatolog pracuje w gabinetach stomatologicznych, przychodniach i klinikach. Praca odbywa się w wymuszonej pozycji siedzącej przy unicie, w bezpośrednim kontakcie z pacjentem. Podczas pracy korzysta z:
- unitu stomatologicznego z wiertarkami (turbina, kątnica),
- skalera ultradźwiękowego,
- lamp polimeryzacyjnych,
- aparatu RTG (punktowego lub pantomograficznego),
- autoklawu i sprzętu do sterylizacji.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- ostre narzędzia (zakłucia, skaleczenia),
- promieniowanie jonizujące (RTG),
- hałas i drgania wysokoobrotowych wierteł,
- ultradźwięki (skaler),
- promieniowanie lampy polimeryzacyjnej,
- aerozol wodno-powietrzny z jamy ustnej pacjenta,
- upadek na tym samym poziomie,
- energia elektryczna,
- pożar.
Czynniki biologiczne:
- wirusy (w tym HBV, HCV, HIV — kontakt z krwią i śliną),
- bakterie,
- grzyby.
Czynniki chemiczne:
- środki i preparaty do dezynfekcji,
- materiały stomatologiczne (akrylany, kompozyty),
- rtęć (przy usuwaniu starych wypełnień amalgamatowych).
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie statyczne (długotrwała wymuszona pozycja),
- obciążenie narządu wzroku (praca precyzyjna),
- stres.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku stomatologa.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice medyczne jednorazowe – wirusy, bakterie, grzyby;
- maska chirurgiczna lub półmaska filtrująca – aerozol wodno-powietrzny, czynniki biologiczne;
- okulary ochronne lub przyłbica – odpryski, aerozol, czynniki biologiczne;
- okulary z filtrem pomarańczowym do lampy polimeryzacyjnej – promieniowanie lampy polimeryzacyjnej;
- odzież medyczna i fartuch barierowy – czynniki biologiczne i chemiczne;
- dozymetr indywidualny przy pracy z aparatem RTG – promieniowanie jonizujące.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- pojemniki na ostre odpady i bezpieczne podawanie narzędzi – ostre narzędzia, czynniki biologiczne;
- ssak i ślinociąg ograniczające aerozol oraz wentylacja gabinetu – aerozol wodno-powietrzny, czynniki chemiczne;
- osłony stałe gabinetu RTG i zachowanie wymaganych odległości podczas ekspozycji – promieniowanie jonizujące;
- autoklaw i procedury sterylizacji narzędzi – czynniki biologiczne;
- unit i aparatura z aktualnymi przeglądami technicznymi – energia elektryczna, hałas, drgania;
- krzesło stomatologiczne z podparciem i praca na cztery ręce (z asystą) – obciążenie statyczne;
- gaśnica i widoczna instrukcja przeciwpożarowa – pożar.
Środki organizacyjne
- procedury postępowania poekspozycyjnego przy zakłuciach – wirusy przenoszone drogą krwi;
- szczepienia ochronne (w tym przeciw WZW B) – czynniki biologiczne;
- ewidencja dawek i testy specjalistyczne aparatu RTG – promieniowanie jonizujące;
- karty charakterystyki materiałów i preparatów oraz procedury pracy z amalgamatem – czynniki chemiczne, rtęć;
- przerwy między pacjentami i ćwiczenia kompensacyjne – obciążenie statyczne, obciążenie narządu wzroku;
- realne planowanie wizyt – stres.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla stomatologa.
- czynniki biologiczne – wirusy przenoszone drogą krwi (wirusowe zapalenie wątroby typu B i C, HIV) przy kontakcie z krwią i śliną pacjenta oraz przy zakłuciu, bakterie i grzyby jamy ustnej przenoszone drogą aerozolu;
- czynniki chemiczne – preparaty do dezynfekcji, materiały stomatologiczne (akrylany i kompozyty o działaniu uczulającym), a przy usuwaniu starych wypełnień amalgamatowych także rtęć;
- czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące przy wykonywaniu zdjęć rentgenowskich, hałas i drgania miejscowe wysokoobrotowych wierteł, ultradźwięki ze skalera, promieniowanie optyczne lampy polimeryzacyjnej, prąd elektryczny;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca z narzędziami ostrymi i ryzyko zakłucia, długotrwała wymuszona pozycja siedząca z pochyleniem i skręceniem tułowia, obciążenie narządu wzroku przy pracy precyzyjnej, praca w bezpośrednim kontakcie z pacjentem, orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych.