Nauczyciel chemii prowadzi lekcje teoretyczne i doświadczenia laboratoryjne, przygotowuje odczynniki i pokazy, nadzoruje pracę uczniów w pracowni chemicznej oraz odpowiada za przechowywanie substancji i gospodarkę odpadami chemicznymi w szkole.
To nazwa ogólna, której w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025) odpowiada kilka kodów: 234102 – nauczyciel przedmiotu w szkole podstawowej; 233001 – nauczyciel przedmiotu w szkole ponadpodstawowej. W dokumentacji oceny ryzyka wpisuje się kod odpowiadający faktycznemu zakresowi obowiązków pracownika.
Nauczyciel chemii – wymagania w stosunku do pracownika
- kwalifikacje określone w przepisach oświatowych (studia na kierunku chemia lub pokrewnym),
- przygotowanie pedagogiczne,
- niekaralność i brak wpisu w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym,
- znajomość zasad pracy z substancjami niebezpiecznymi i kart charakterystyki,
- umiejętność udzielania pierwszej pomocy przy oparzeniach chemicznych i zatruciach.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- nauczycielka chemii,
- nauczyciel przedmiotów przyrodniczych,
- opiekun pracowni chemicznej,
- nauczyciel chemii i biologii,
- nauczyciel chemii w liceum i technikum.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne;
- ocena narządu głosu (badanie foniatryczne lub laryngologiczne);
- ocena układu oddechowego i skóry przy kontakcie z substancjami chemicznymi;
- badanie wzroku przy pracy z monitorem ekranowym.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp;
- instruktaż stanowiskowy w pracowni chemicznej;
- okresowe szkolenie bhp dla nauczycieli nie rzadziej niż co 6 lat;
- szkolenie z postępowania z substancjami i mieszaninami niebezpiecznymi;
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy przy oparzeniach i zatruciach;
- szkolenie z obsługi gaśnic i koca gaśniczego.
Środowisko pracy
Nauczyciel chemii pracuje w klasie i w pracowni chemicznej wyposażonej w dygestorium, stoły laboratoryjne i magazynek odczynników. Przygotowuje roztwory, przeprowadza doświadczenia pokazowe z użyciem palnika, kwasów, zasad i substancji łatwopalnych oraz nadzoruje ćwiczenia wykonywane przez uczniów. Poza zajęciami przygotowuje lekcje i sprawdza prace przy komputerze. Na stanowisku wykorzystuje się:
- dygestorium z wyciągiem;
- palniki gazowe lub spirytusowe, płyty grzejne;
- szkło laboratoryjne i wagi;
- odczynniki chemiczne (kwasy, zasady, sole, rozpuszczalniki);
- tablicę interaktywną i komputer.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- oparzenie termiczne od palnika i gorącego szkła,
- skaleczenie stłuczonym szkłem laboratoryjnym,
- pożar lub wybuch par substancji łatwopalnych,
- porażenie prądem od urządzeń laboratoryjnych,
- poślizgnięcie na rozlanych cieczach.
Czynniki chemiczne:
- oparzenia chemiczne kwasami i zasadami,
- wdychanie par i gazów powstających podczas doświadczeń,
- kontakt skóry z odczynnikami drażniącymi i uczulającymi,
- zatrucie przy pomyłce lub niewłaściwym oznakowaniu substancji.
Czynniki biologiczne:
- infekcje przenoszone drogą kropelkową przy kontakcie z uczniami.
Czynniki psychofizyczne:
- przeciążenie narządu głosu,
- stres związany z odpowiedzialnością za bezpieczeństwo uczniów podczas doświadczeń,
- agresja lub niesubordynacja uczniów,
- obciążenie wzroku przy pracy z monitorem i sprawdzaniu prac.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku nauczyciela chemii.
Środki ochrony indywidualnej
- fartuch laboratoryjny z tkaniny trudnopalnej – oparzenia chemiczne i termiczne;
- okulary lub przyłbica ochronna – rozprysk kwasów i zasad, odłamki szkła;
- rękawice nitrylowe lub odpowiednie do substancji – kontakt skóry z odczynnikami;
- rękawice termoizolacyjne lub szczypce – gorące szkło.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- dygestorium ze sprawnym wyciągiem – pary i gazy, pożar;
- wentylacja mechaniczna pracowni – wdychanie par;
- szafa wentylowana na odczynniki i szafa na substancje łatwopalne – pożar, zatrucie;
- natrysk bezpieczeństwa i płuczka do oczu – oparzenia chemiczne;
- gaśnica, koc gaśniczy i piasek – pożar;
- zbiornik na stłuczkę szklaną – skaleczenia.
Środki organizacyjne
- przechowywanie odczynników w oryginalnych, opisanych opakowaniach i prowadzenie rejestru – zatrucie przy pomyłce;
- stosowanie w szkole wyłącznie substancji dopuszczonych do doświadczeń uczniowskich i małych ilości – oparzenia, pożar;
- regulamin pracowni chemicznej i instruktaż uczniów przed ćwiczeniami – bezpieczeństwo uczniów;
- odbiór odpadów chemicznych przez uprawnioną firmę – czynniki chemiczne;
- ograniczenie liczebności grup w pracowni – stres, bezpieczeństwo uczniów;
- przerwy dla głosu i nagłośnienie – przeciążenie narządu głosu.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla nauczyciela chemii.
- czynniki fizyczne – brak;
- czynniki chemiczne – substancje chemiczne stosowane w pracowni (kwasy, zasady, rozpuszczalniki) w małych ilościach, zgodnie z kartami charakterystyki;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – obciążenie narządu głosu, praca z substancjami łatwopalnymi i żrącymi, praca przy monitorze ekranowym.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).