Nauczyciel praktycznej nauki zawodu – kod 232001 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Nauczyciel praktycznej nauki zawodu prowadzi zajęcia praktyczne w warsztatach szkolnych, centrach kształcenia zawodowego lub u pracodawców: uczy wykonywania czynności zawodowych na maszynach i urządzeniach, nadzoruje pracę uczniów i młodocianych pracowników, ocenia ich postępy i przygotowuje do egzaminu zawodowego.
Nauczyciel praktycznej nauki zawodu – wymagania w stosunku do pracownika
- kwalifikacje zawodowe w danej branży (tytuł mistrza w zawodzie, dyplom technika lub studia) i staż pracy w zawodzie;
- przygotowanie pedagogiczne;
- uprawnienia do obsługi maszyn i urządzeń używanych w warsztacie (np. SEP, UDT);
- niekaralność i brak wpisu w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- instruktor praktycznej nauki zawodu,
- mistrz szkolenia praktycznego,
- kierownik szkolenia praktycznego,
- nauczyciel zajęć praktycznych,
- opiekun praktyk zawodowych.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne;
- badania zależne od czynników występujących w warsztacie (słuch, wzrok, układ oddechowy);
- ocena narządu głosu;
- badanie do pracy na wysokości lub przy urządzeniach elektrycznych, jeśli dotyczy branży.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata (lub co rok przy pracach szczególnie niebezpiecznych),
- szkolenie z zasad zatrudniania i nadzoru nad młodocianymi oraz wykazu prac wzbronionych młodocianym,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy,
- szkolenia branżowe z obsługi maszyn i urządzeń.
Środowisko pracy
Nauczyciel praktycznej nauki zawodu pracuje w warsztatach szkolnych (mechanicznych, elektrycznych, budowlanych, gastronomicznych, fryzjerskich i innych) lub w zakładzie pracy, gdzie występują te same zagrożenia co na stanowiskach robotniczych danej branży. Jednocześnie nadzoruje grupę uczniów bez doświadczenia, demonstruje czynności i kontroluje przestrzeganie zasad bhp. Na stanowisku wykorzystuje się:
- maszyny i urządzenia warsztatowe właściwe dla nauczanego zawodu,
- narzędzia ręczne i elektronarzędzia,
- środki ochrony indywidualnej dla uczniów,
- pomoce dydaktyczne i dokumentację techniczną,
- dziennik zajęć praktycznych.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- urazy przy obsłudze maszyn i narzędzi (pochwycenie, skaleczenie, przygniecenie);
- uderzenie przez odpryski i wyrzucone przedmioty przy błędach uczniów;
- porażenie prądem;
- hałas i drgania maszyn warsztatowych;
- oparzenia (w warsztatach spawalniczych, gastronomicznych);
- potknięcie i poślizgnięcie w warsztacie.
Czynniki chemiczne:
- pyły, dymy spawalnicze, oleje i środki chemiczne zależnie od branży.
Czynniki psychofizyczne:
- stres związany z odpowiedzialnością za bezpieczeństwo uczniów,
- obciążenie narządu głosu w hałasie,
- długotrwała pozycja stojąca,
- konflikty z uczniami i agresja.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku nauczyciela praktycznej nauki zawodu.
Środki ochrony indywidualnej
- środki ochrony indywidualnej właściwe dla branży (okulary, rękawice, ochronniki słuchu, obuwie ochronne) – urazy, hałas, odpryski;
- odzież robocza przylegająca do ciała – pochwycenie przez maszyny;
- półmaska przeciwpyłowa lub przyłbica spawalnicza w warsztatach z tymi zagrożeniami – pyły, dymy.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony, wyłączniki awaryjne i blokady maszyn w warsztacie – urazy przy obsłudze maszyn;
- wyłącznik główny zasilania warsztatu dostępny dla nauczyciela – porażenie prądem, urazy;
- wentylacja miejscowa i ogólna warsztatu – pyły, dymy;
- oznakowanie stref pracy i przejść – potknięcie, uderzenie.
Środki organizacyjne
- liczebność grupy dostosowana do możliwości nadzoru – urazy uczniów i stres;
- dopuszczanie uczniów do maszyn dopiero po instruktażu i z wyłączeniem prac wzbronionych młodocianym – urazy;
- sprawdzanie stanu technicznego maszyn przed zajęciami – urazy, porażenie prądem;
- higiena głosu i komunikacja na migi lub z systemem nagłośnienia w hałasie – obciążenie głosu.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla nauczyciela praktycznej nauki zawodu.
- czynniki fizyczne – hałas i drgania (zależnie od warsztatu);
- czynniki chemiczne – czynniki chemiczne właściwe dla branży (np. dymy spawalnicze, pyły drewna, oleje);
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy maszynach i urządzeniach, nadzór nad młodocianymi.
Podobne stanowiska
- instruktor nauki jazdy,
- nauczyciel,
- ślusarz,
- brygadzista produkcji,
- kierownik działu szkoleń,
- trener szkoleniowiec,
- nauczyciel przedmiotów zawodowych.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).