Odlewnik – kod 721102 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Formierz odlewnik”. Odlewnik przygotowuje formy i rdzenie, topi metal w piecu, zalewa formy ciekłym metalem, a po zastygnięciu wybija i oczyszcza odlewy żeliwne, staliwne lub ze stopów metali nieżelaznych.
Odlewnik – wymagania w stosunku do pracownika
- przygotowanie zawodowe (szkoła branżowa w zawodzie formierz-odlewnik lub przyuczenie),
- uprawnienia do obsługi suwnic i wózków jezdniowych, jeśli są wymagane na stanowisku,
- sprawność fizyczna,
- dobra koordynacja wzrokowo-ruchowa.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- formierz,
- formierz odlewnik,
- wytapiacz metali,
- zalewacz form,
- pracownik odlewni.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badanie słuchu (audiometria),
- badanie spirometryczne i RTG klatki piersiowej przy narażeniu na pył krzemionkowy,
- ocena układu krążenia przy pracy w gorącym mikroklimacie,
- ocena narządu wzroku.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co rok (prace szczególnie niebezpieczne przy ciekłym metalu),
- szkolenie z obsługi pieców i kadzi odlewniczych,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy przy oparzeniach.
Środowisko pracy
Odlewnik pracuje w hali odlewni przy piecach indukcyjnych, łukowych lub żeliwiakach, stanowiskach formierskich i liniach wybijania odlewów. Ciekły metal transportuje kadziami przenoszonymi suwnicą lub ręcznie. W hali występuje wysoka temperatura, hałas, pył z mas formierskich oraz dymy i gazy z topienia metalu i rozkładu spoiw. Na stanowisku wykorzystuje się:
- piece topialne (indukcyjne, łukowe, żeliwiaki);
- kadzie odlewnicze i suwnice;
- formierki i maszyny do wykonywania rdzeni;
- kraty wybijające i oczyszczarki śrutowe;
- szlifierki do oczyszczania odlewów;
- narzędzia formierskie.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- oparzenia ciekłym metalem, żużlem i rozpryskami,
- wybuch przy kontakcie ciekłego metalu z wilgocią,
- promieniowanie podczerwone od pieców i ciekłego metalu,
- gorący mikroklimat,
- hałas maszyn formierskich, krat wybijających i oczyszczarek,
- drgania przy oczyszczaniu odlewów narzędziami ręcznymi,
- uderzenie przez transportowany ładunek lub kadź,
- przygniecenie przez ciężkie formy i odlewy.
Czynniki chemiczne:
- pył zawierający krzemionkę krystaliczną z mas formierskich,
- tlenek węgla i dymy metali przy topieniu,
- substancje wydzielane z mas i spoiw (m.in. fenol, formaldehyd, aminy).
Czynniki psychofizyczne:
- ciężka praca fizyczna,
- wymuszona pozycja ciała,
- praca zmianowa.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku odlewnika.
Środki ochrony indywidualnej
- odzież aluminizowana lub trudnopalna i fartuch odlewniczy – oparzenia, rozpryski metalu;
- przyłbica z filtrem podczerwieni i okulary ochronne – promieniowanie podczerwone, rozpryski;
- rękawice odlewnicze – oparzenia rąk;
- obuwie odlewnicze z szybkim zdejmowaniem i podnoskiem – rozpryski metalu, przygniecenie stóp;
- półmaska filtrująca FFP3 – pył krzemionkowy;
- ochronniki słuchu – hałas.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- suche, podgrzane narzędzia i kadzie, osłony pieców – wybuch, rozpryski metalu;
- wentylacja miejscowa nad piecami i stanowiskami wybijania – pyły, dymy, gazy;
- zamknięte i odpylane oczyszczarki – pył, hałas;
- ekrany i kurtyny cieplne – promieniowanie podczerwone, gorący mikroklimat;
- zabezpieczenia suwnic i wyznaczone drogi transportu kadzi – uderzenie, przygniecenie.
Środki organizacyjne
- kontrola suchości form, wsadu i materiałów przed zalewaniem – wybuch;
- przerwy regeneracyjne i dostęp do napojów – gorący mikroklimat;
- monitoring stężeń pyłu i hałasu na stanowisku – pył krzemionkowy, hałas;
- zakaz przebywania pod transportowanym ładunkiem – uderzenie;
- rotacja na stanowiskach o największym narażeniu – ciężka praca, pył.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla odlewnika.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania, promieniowanie podczerwone, mikroklimat gorący;
- czynniki chemiczne – pył zawierający krzemionkę krystaliczną, tlenek węgla, dymy metali, fenol, formaldehyd;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ciężka praca fizyczna, praca zmianowa, praca przy ciekłym metalu.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).