Kierowca autobusu – kod 833101 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kierowca autobusu przewozi pasażerów w komunikacji miejskiej, podmiejskiej, dalekobieżnej lub turystycznej. Obowiązki powierzone mu przez pracodawcę wiążą się z:
- prowadzeniem autobusu zgodnie z rozkładem jazdy i przepisami ruchu drogowego,
- obsługą pasażerów: otwieraniem drzwi, sprzedażą lub kontrolą biletów, pomocą osobom o ograniczonej mobilności,
- codzienną kontrolą stanu technicznego pojazdu,
- obsługą tachografu w przewozach objętych normami czasu pracy,
- reagowaniem na sytuacje nadzwyczajne: awarie, wypadki, zachowania agresywne.
Praca odbywa się w ruchu miejskim lub na trasach dalekobieżnych, w systemie zmianowym obejmującym wczesne poranki, wieczory, weekendy i święta.
Kierowca autobusu – wymagania w stosunku do pracownika
- prawo jazdy kategorii D lub D+E,
- kwalifikacja wstępna i szkolenia okresowe kierowców zawodowych,
- orzeczenie lekarskie i psychologiczne o braku przeciwwskazań do przewozu osób,
- ukończone 21 lat (lub 23 przy niektórych przewozach),
- niekaralność i odpowiedni stan zdrowia potwierdzony badaniami.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- kierowca autokaru,
- kierowca komunikacji miejskiej,
- kierowca PKS,
- kierowca linii dalekobieżnej,
- kierowca zawodowy kat. D.
Badania
- badania lekarskie wstępne lub okresowe,
- badania lekarskie i psychologiczne kierowców wykonujących przewóz drogowy osób,
- badania uwzględniające pracę zmianową i nocną oraz drgania ogólne.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie okresowe kierowców zawodowych co 5 lat,
- szkolenie z pierwszej pomocy i postępowania z agresywnym pasażerem,
- inne uznane przez pracodawcę za niezbędne.
Kierowca autobusu – środowisko pracy
Kierowca pracuje w kabinie autobusu na drogach publicznych, przystankach, dworcach i w zajezdni. Na stanowisku wykorzystuje się:
- autobus miejski, międzymiastowy lub turystyczny,
- kasownik, bileterkę lub terminal płatniczy,
- tachograf (w przewozach objętych normami),
- rampę lub windę dla osób na wózkach,
- łączność radiową z dyspozytorem, monitoring pojazdu.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- wypadek drogowy,
- potrącenie pasażera przy drzwiach lub na przystanku,
- upadek przy wsiadaniu i wysiadaniu z kabiny,
- drgania ogólne przenoszone przez siedzisko,
- hałas silnika i ruchu ulicznego,
- zmienny mikroklimat: przeciągi przy otwieraniu drzwi, nagrzana kabina latem,
- oślepienie słońcem i światłami,
- pożar pojazdu.
Czynniki chemiczne:
- spaliny silnika, w tym własnego na przystankach i w zajezdni,
- paliwo i płyny eksploatacyjne przy obsłudze.
Czynniki biologiczne:
- drobnoustroje przenoszone drogą kropelkową przy kontakcie z dużą liczbą pasażerów,
- kontakt z gotówką i powierzchniami wspólnymi.
Czynniki psychofizyczne:
- agresja słowna i fizyczna ze strony pasażerów,
- odpowiedzialność za bezpieczeństwo kilkudziesięciu osób,
- stała koncentracja uwagi w gęstym ruchu,
- presja rozkładu jazdy i korków,
- praca zmianowa, wczesne i późne zmiany, dzielony czas pracy,
- długotrwała wymuszona pozycja siedząca.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kierowcy autobusu.
Środki ochrony indywidualnej
- obuwie z podeszwą antypoślizgową – upadek przy wsiadaniu, obsługa pojazdu;
- kamizelka odblaskowa przy awarii na drodze – potrącenie;
- rękawice ochronne przy obsłudze technicznej – paliwo, płyny eksploatacyjne;
- okulary przeciwsłoneczne – oślepienie.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- pojazd z aktualnym przeglądem, systemem ABS/ESP, czujnikami drzwi i lusterkami/kamerami stref martwych – wypadek drogowy, potrącenie pasażera;
- przegroda lub kabina ochronna kierowcy, monitoring i przycisk alarmowy – agresja pasażerów;
- siedzisko pneumatyczne z amortyzacją i regulacją – drgania ogólne, wymuszona pozycja;
- klimatyzacja kabiny i kurtyna powietrzna przy drzwiach – mikroklimat;
- gaśnice, młotki bezpieczeństwa, apteczka – pożar, wypadek;
- płatności bezgotówkowe – kontakt z gotówką, napad.
Środki organizacyjne
- rozkłady jazdy z realnym czasem przejazdu i przerwami na pętlach – presja czasu, koncentracja uwagi;
- grafiki zmian zgodne z ustawą o czasie pracy kierowców, ograniczenie dzielonego czasu pracy – praca zmianowa, zmęczenie;
- procedura postępowania z agresywnym pasażerem i wsparcie dyspozytora, możliwość wezwania policji – agresja;
- szczepienia zalecane i dostęp do środków dezynfekcji – czynniki biologiczne;
- przerwy z możliwością rozruchu i zmiany pozycji – wymuszona pozycja siedząca;
- wyłączanie silnika na dłuższych postojach – spaliny.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kierowcy autobusu.
- czynniki fizyczne – drgania ogólne przenoszone przez siedzisko, hałas, zmienny mikroklimat kabiny;
- czynniki chemiczne – spaliny silnika, paliwo i płyny eksploatacyjne;
- czynniki biologiczne – kontakt z dużą liczbą pasażerów (drobnoustroje przenoszone drogą kropelkową);
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – kierowanie pojazdem kategorii D wymagające pełnej sprawności psychofizycznej, odpowiedzialność za bezpieczeństwo pasażerów, długotrwała pozycja siedząca, praca zmianowa i nocna, kontakt z klientem i narażenie na agresję.
Podobne stanowiska
- kierowca,
- kierowca samochodu ciężarowego,
- taksówkarz,
- instruktor nauki jazdy,
- konduktor,
- kontroler biletów,
- motorniczy,
- dyżurny ruchu.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).