Kierownik fermy – kod 131105 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Kierownik produkcji w przedsiębiorstwie hodowlanym”. Kierownik fermy kieruje produkcją w przedsiębiorstwie hodowlanym – fermie drobiu, trzody chlewnej lub bydła. Planuje wstawienia i rotacje stad, nadzoruje żywienie, mikroklimat w budynkach inwentarskich, zdrowotność zwierząt i zasady bioasekuracji, współpracuje z lekarzem weterynarii, organizuje załadunek zwierząt na ubój oraz kieruje pracownikami fermy.
Kierownik fermy – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe lub średnie zootechniczne, rolnicze lub weterynaryjne;
- doświadczenie w chowie drobiu, trzody chlewnej lub bydła na skalę przemysłową;
- znajomość przepisów o ochronie i dobrostanie zwierząt, bioasekuracji i zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt;
- umiejętność obsługi systemów sterowania wentylacją, ogrzewaniem i paszociągami;
- umiejętność kierowania zespołem pracowników fermy;
- prawo jazdy kategorii B;
- brak przeciwwskazań zdrowotnych do pracy w pyle organicznym i narażeniu na amoniak.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- kierownik produkcji zwierzęcej,
- kierownik fermy drobiu,
- kierownik fermy trzody chlewnej,
- kierownik chlewni,
- kierownik fermy bydła mlecznego.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy uwzględniające amoniak, pył organiczny i czynniki biologiczne;
- badanie układu oddechowego, w tym spirometria i RTG klatki piersiowej według wskazań lekarza;
- badanie słuchu przy narażeniu na hałas w budynkach inwentarskich;
- badanie skóry przy kontakcie ze środkami dezynfekcyjnymi;
- szczepienie przeciw tężcowi, a przy chowie drobiu – sezonowe szczepienie przeciw grypie według zaleceń inspekcji sanitarnej.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy;
- szkolenie okresowe bhp dla osób kierujących pracownikami – pierwsze w ciągu 6 miesięcy od objęcia stanowiska, kolejne nie rzadziej niż co 5 lat;
- szkolenie z dobrostanu zwierząt, w tym szkolenie wymagane dla osób utrzymujących kurczęta brojlery, jeżeli ferma prowadzi taki chów;
- szkolenie z zasad bioasekuracji, w tym w zakresie ASF i wysoce zjadliwej grypy ptaków;
- szkolenie z bezpiecznego stosowania środków dezynfekcyjnych i biobójczych;
- szkolenie z pierwszej pomocy i ochrony przeciwpożarowej w budynkach inwentarskich.
Środowisko pracy
Kierownik fermy pracuje w biurze fermy przy komputerze sterującym mikroklimatem i dokumentacji hodowlanej oraz codziennie w budynkach inwentarskich – kurnikach, chlewniach lub oborach, gdzie panuje podwyższone stężenie amoniaku, pył z paszy, ściółki i naskórka zwierząt, wysoka temperatura i hałas wentylatorów. Przed wejściem do strefy czystej przechodzi przez śluzę sanitarną, przebiera się i myje. Uczestniczy w załadunku zwierząt na ubój, często nocą, w przyjmowaniu piskląt lub warchlaków, w wybieraniu obornika, myciu i dezynfekcji budynków po rotacji stada. Przy awariach wentylacji, zasilania czy paszociągu bywa wzywany o każdej porze. Na stanowisku wykorzystuje się:
- komputer sterujący wentylacją, ogrzewaniem i oświetleniem budynków;
- paszociągi, poidła i silosy paszowe;
- nagrzewnice gazowe i agregat prądotwórczy;
- ładowarkę lub ciągnik z osprzętem do usuwania obornika;
- myjki ciśnieniowe i opryskiwacze do dezynfekcji;
- zbiorniki na gnojowicę z mieszadłami;
- śluzę sanitarną, maty dezynfekcyjne i odzież roboczą fermy.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- hałas wentylatorów i zwierząt, zwłaszcza w chlewni podczas karmienia;
- mikroklimat gorący i wilgotny w budynkach inwentarskich;
- poślizgnięcia i upadki na mokrych posadzkach, rusztach i w ściółce;
- przygniecenie, pogryzienie lub stratowanie przez zwierzęta – lochy, knury, bydło;
- pochwycenie przez paszociągi, przenośniki obornika i mieszadła gnojowicy;
- porażenie prądem w wilgotnych pomieszczeniach inwentarskich;
- pożar w budynku inwentarskim od nagrzewnic gazowych lub instalacji elektrycznej;
- przeciążenie kręgosłupa przy przenoszeniu padłych zwierząt, worków z paszą i skrzynek z pisklętami.
Czynniki chemiczne:
- amoniak w powietrzu budynków inwentarskich;
- siarkowodór i dwutlenek węgla przy mieszaniu i wypompowywaniu gnojowicy;
- pył organiczny z paszy, ściółki, piór i naskórka zwierząt;
- środki dezynfekcyjne – formaldehyd, aldehyd glutarowy, kwas nadoctowy i wodorotlenek sodu;
- tlenek węgla przy niesprawnych nagrzewnicach gazowych.
Czynniki biologiczne:
- bakterie Salmonella i Campylobacter,
- paciorkowce Streptococcus suis i włoskowiec różycy (Erysipelothrix rhusiopathiae) przy chowie świń,
- bakterie Chlamydia psittaci wywołujące ornitozę i wirus grypy ptaków przy chowie drobiu,
- endotoksyny bakteryjne i grzyby pleśniowe w pyle organicznym,
- bakterie Leptospira przenoszone przez gryzonie.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność za zdrowie i dobrostan stada liczącego dziesiątki tysięcy zwierząt i majątek fermy;
- stres przy wystąpieniu choroby zakaźnej w stadzie i likwidacji stada z nakazu służb weterynaryjnych;
- praca nocna przy załadunku zwierząt i wezwania przy awariach;
- presja wyników produkcyjnych – przyrostów, upadków i wykorzystania paszy;
- kontrole inspekcji weterynaryjnej i sanitarnej;
- praca przy monitorze ekranowym przy sterowaniu fermą i dokumentacji.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kierownika fermy.
Środki ochrony indywidualnej
- półmaska filtrująca FFP3 – pył organiczny, endotoksyny, grzyby pleśniowe, wirus grypy ptaków;
- półmaska z filtrem K przy zwiększonym stężeniu amoniaku – amoniak;
- ochronniki słuchu – hałas wentylatorów i zwierząt;
- kalosze z podeszwą antypoślizgową i podnoskiem – poślizgnięcia na rusztach, przygniecenie przez zwierzęta;
- rękawice nitrylowe, gogle i fartuch chemoodporny przy dezynfekcji – środki dezynfekcyjne;
- kombinezon jednorazowy i odzież fermy zmieniana w śluzie – Salmonella, Campylobacter, Streptococcus suis, Erysipelothrix, Chlamydia psittaci;
- deska do przepędu świń i odzież ułatwiająca widoczność – pogryzienie, przygniecenie przez zwierzęta.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- sterowana komputerowo wentylacja z czujnikami amoniaku i dwutlenku węgla – amoniak, mikroklimat gorący i wilgotny, pył organiczny;
- wentylacja i zakaz wchodzenia do zbiorników gnojowicy, mieszanie gnojowicy przy otwartych bramach – siarkowodór, dwutlenek węgla;
- czujniki tlenku węgla przy nagrzewnicach i ich okresowe przeglądy – tlenek węgla, pożar;
- osłony przenośników i mieszadeł, wyłączniki awaryjne – pochwycenie;
- instalacja elektryczna w wykonaniu bryzgoszczelnym z wyłącznikami różnicowoprądowymi – porażenie prądem;
- system sygnalizacji pożaru, gaśnice i drogi ewakuacyjne dla ludzi i zwierząt – pożar w budynku inwentarskim;
- bramki, kojce i korytarze do przepędu zwierząt – przygniecenie, stratowanie;
- wózki do wywozu padłych zwierząt i przewozu worków – przeciążenie kręgosłupa.
Środki organizacyjne
- zasady bioasekuracji, śluza sanitarna i zakaz kontaktu z innymi stadami – Salmonella, Campylobacter, grypa ptaków, Streptococcus suis;
- procedura postępowania przy podejrzeniu choroby zakaźnej i współpraca z lekarzem weterynarii – stres przy chorobie zakaźnej w stadzie, likwidacja stada;
- deratyzacja i dezynsekcja budynków – Leptospira, Salmonella;
- przygotowanie roztworów dezynfekcyjnych według kart charakterystyki, w wentylowanym miejscu – formaldehyd, aldehyd glutarowy, kwas nadoctowy, wodorotlenek sodu;
- praca przy knurach i bydle w parach, nieprzebywanie w kojcu z agresywnym zwierzęciem – pogryzienie, przygniecenie;
- grafik dyżurów nocnych i odbiór czasu wolnego po załadunkach – praca nocna, wezwania przy awariach;
- regularne sprzątanie korytarzy i rusztów – poślizgnięcia i upadki;
- realne cele produkcyjne i przegląd wyników z właścicielem – presja wyników, kontrole inspekcji;
- przerwy w pracy przy monitorze i ograniczanie pobytu w budynkach przy wysokim stężeniu gazów – praca przy monitorze, amoniak, hałas, mikroklimat gorący.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kierownika fermy.
- czynniki fizyczne – hałas, mikroklimat gorący i wilgotny;
- czynniki chemiczne – amoniak, siarkowodór, dwutlenek węgla, tlenek węgla, pył organiczny (pasza, ściółka, pióra), środki dezynfekcyjne (formaldehyd, aldehyd glutarowy, kwas nadoctowy, wodorotlenek sodu);
- czynniki biologiczne – Salmonella, Campylobacter, Streptococcus suis, Erysipelothrix rhusiopathiae, Chlamydia psittaci, wirus grypy ptaków, Leptospira, endotoksyny i grzyby pleśniowe;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy zwierzętach hodowlanych, praca w porze nocnej (załadunki), obsługa urządzeń z ruchomymi elementami (paszociągi, przenośniki obornika), ręczne przenoszenie ciężarów, praca w wilgotnych pomieszczeniach, stres.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).