Nauczyciel geografii – w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025) zawód ten ujęto pod nazwami „Nauczyciel przedmiotu w szkole podstawowej” – kod 234102 oraz „Nauczyciel przedmiotu w szkole ponadpodstawowej” – kod 233001. Nauczyciel geografii uczy geografii fizycznej i społeczno-ekonomicznej, prowadzi z uczniami obserwacje i pomiary w terenie, wykorzystuje mapy, globusy i dane satelitarne oraz organizuje wycieczki krajoznawcze.
Nauczyciel geografii – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe magisterskie na kierunku geografia, gospodarka przestrzenna lub pokrewnym oraz przygotowanie pedagogiczne, zgodnie z rozporządzeniem w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli,
- stan zdrowia pozwalający na pracę nauczyciela oraz na prowadzenie zajęć w terenie,
- brak skazania za przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu i wolności seksualnej – zaświadczenie z Rejestru Karnego oraz sprawdzenie w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym,
- umiejętność posługiwania się mapą, kompasem i narzędziami GIS,
- przeszkolenie w zakresie organizacji wycieczek i zajęć terenowych dla uczniów.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- nauczyciel geografii i przyrody,
- nauczyciel geografii w szkole podstawowej,
- nauczyciel geografii w liceum,
- nauczyciel geografii i wiedzy o społeczeństwie,
- nauczyciel nauk o Ziemi.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- ocena stanu narządu głosu w ramach badania okresowego,
- badanie okulistyczne przy pracy z monitorem ekranowym,
- ocena sprawności ruchowej wymaganej do prowadzenia zajęć w terenie.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp dla pracowników pedagogicznych nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy, w tym postępowanie po ukąszeniach i urazach w terenie,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i zasad ewakuacji,
- szkolenie dla kierowników i opiekunów wycieczek szkolnych oraz zasad bezpieczeństwa w górach i nad wodą.
Środowisko pracy
Nauczyciel geografii prowadzi zajęcia w pracowni wyposażonej w mapy, globusy i zbiory skał oraz poza budynkiem szkolnym – na boisku, w parku, w dolinach rzecznych i na szlakach. Zajęcia terenowe odbywają się niezależnie od pogody, na nierównym podłożu, a wycieczki wymagają opieki nad grupą na trasach turystycznych i w transporcie. W szkole przenosi mapy i pomoce, a po lekcjach przygotowuje materiały przy komputerze. Na stanowisku wykorzystuje się:
- mapy ścienne, globusy i atlasy;
- kompasy, mierniki, termometry i wiatromierze;
- zbiory skał i minerałów;
- projektor multimedialny, komputer i oprogramowanie GIS;
- tablica interaktywna lub biała;
- sprzęt turystyczny i apteczka na wycieczkach.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- potknięcie, poślizgnięcie i skręcenie kostki na nierównym lub mokrym terenie oraz na schodach szkolnych,
- niekorzystne warunki atmosferyczne – deszcz, upał, zimno, burza,
- promieniowanie ultrafioletowe słoneczne podczas zajęć na zewnątrz,
- hałas w sali lekcyjnej i na korytarzach,
- uderzenie lub przygniecenie przenoszonymi globusami, mapami i skrzynkami ze skałami,
- wypadek drogowy i zdarzenia losowe podczas wycieczek i transportu uczniów,
- upadek ze skarp, skał i stromych szlaków oraz zagrożenie przy rzekach i zbiornikach wodnych,
- porażenie prądem przy obsłudze sprzętu multimedialnego.
Czynniki biologiczne:
- ukąszenia i użądlenia kleszczy, owadów oraz kontakt z roślinami wywołującymi uczulenie,
- zakażenia wirusowe i bakteryjne drogą kropelkową od uczniów.
Czynniki psychofizyczne:
- obciążenie narządu głosu przy mówieniu na boisku i w klasie,
- stres związany z odpowiedzialnością za bezpieczeństwo uczniów w terenie i kontakty z rodzicami,
- agresja słowna lub fizyczna uczniów albo rodziców,
- długotrwałe stanie, marsz i dźwiganie plecaka z pomocami,
- obciążenie wzroku przy pracy z monitorem i tablicą interaktywną.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku nauczyciela geografii.
Środki ochrony indywidualnej
- obuwie trekkingowe i odzież dostosowana do pogody – potknięcie, poślizgnięcie, skręcenie, warunki atmosferyczne;
- nakrycie głowy, okulary przeciwsłoneczne i preparaty z filtrem UV – promieniowanie UV;
- odzież długa, repelenty i kontrola ciała po powrocie z terenu – ukąszenia kleszczy i owadów;
- kamizelki odblaskowe dla grupy przy drodze – wypadek podczas wycieczki;
- obuwie zmienne z podeszwą antypoślizgową w szkole – potknięcie, poślizgnięcie, skręcenie;
- kamizelka ratunkowa przy zajęciach nad wodą – upadek w terenie.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- przygotowana trasa wycieczki rozpoznana wcześniej, z wyznaczonymi miejscami postoju – upadek w terenie, potknięcie, poślizgnięcie, skręcenie;
- podręczna apteczka i telefon z numerami alarmowymi – wypadek podczas wycieczki, ukąszenia kleszczy i owadów, upadek w terenie;
- wyłączniki różnicowoprądowe i sprawne przedłużacze w pracowni – porażenie prądem;
- stojaki i szafki na globusy, mapy i okazy skał – uderzenie, przygniecenie pomocami;
- właściwa akustyka sali i nagłośnienie przy dużych grupach – hałas;
- antypoślizgowe posadzki i oznakowanie mokrych powierzchni w szkole – potknięcie, poślizgnięcie, skręcenie.
Środki organizacyjne
- odwołanie lub skrócenie zajęć w terenie przy złej pogodzie, sprawdzenie prognozy – warunki atmosferyczne, promieniowanie UV;
- odpowiednia liczba opiekunów i wykaz uczestników, zgodnie z regulaminem wycieczek – wypadek podczas wycieczki, upadek w terenie;
- zakaz zbliżania się do krawędzi skał i brzegów wód, nadzór nad grupą – upadek w terenie;
- przerwy w mówieniu, nawadnianie, ćwiczenia emisji głosu – obciążenie głosu;
- procedury reagowania na agresję i wsparcie dyrekcji i pedagoga – agresja, stres;
- przerwy w marszu i rozkład pomocy w plecakach uczniów – pozycja stojąca, marsz;
- przerwy w pracy przy monitorze i regulacja stanowiska – obciążenie wzroku;
- higiena rąk, wietrzenie sali, zalecane szczepienia ochronne – zakażenia.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla nauczyciela geografii.
- czynniki fizyczne – hałas, promieniowanie UV (zajęcia w terenie), niekorzystne warunki atmosferyczne;
- czynniki chemiczne – brak;
- czynniki biologiczne – kontakt z drobnoustrojami w placówce oświatowej oraz ukąszenia kleszczy i owadów w terenie;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca z monitorem ekranowym, wysiłek głosowy, stres, praca w terenie i opieka nad uczniami na wycieczkach.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).