Pomocnik maszynisty – w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025) stanowisku temu najbliższy jest zawód „Pozostali maszyniści kolejowi i metra” – kod 831190, gdyż klasyfikacja nie wyodrębnia osobnego zawodu pomocnika maszynisty, a grupa 831 obejmuje osoby pomagające maszynistom. Pomocnik maszynisty wspiera maszynistę w obserwacji szlaku i sygnałów, sprawdza stan pojazdu, uczestniczy w zestawianiu składów i sprzęganiu pojazdów oraz przygotowuje się do samodzielnego prowadzenia pociągów.
Pomocnik maszynisty – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie średnie, najczęściej techniczne, w zawodzie technik transportu kolejowego lub pokrewnym,
- ukończony kurs na pomocnika maszynisty lub w trakcie szkolenia na maszynistę,
- aktualne orzeczenie lekarskie i psychologiczne o braku przeciwwskazań do pracy na stanowisku związanym z prowadzeniem pojazdów szynowych,
- znajomość przepisów ruchu kolejowego i sygnalizacji w zakresie przewidzianym dla stanowiska,
- odporność na stres, sprawność fizyczna i gotowość do pracy zmianowej.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- pomocnik maszynisty lokomotywy spalinowej,
- pomocnik maszynisty pojazdów trakcyjnych,
- młodszy maszynista,
- maszynista w trakcie szkolenia,
- pomocnik maszynisty lokomotywy elektrycznej.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badania lekarskie i psychologiczne dla pracowników związanych z bezpieczeństwem ruchu kolejowego,
- badanie narządu wzroku, w tym rozróżnianie barw,
- badanie narządu słuchu i równowagi,
- badanie narządu ruchu i układu krążenia przy pracy zmianowej.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie w zakresie przepisów ruchu kolejowego i sygnalizacji,
- szkolenie na rodzaj pojazdu trakcyjnego,
- szkolenie z pracy przy urządzeniach elektrycznych i w pobliżu sieci trakcyjnej,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy i postępowania po zdarzeniach kolejowych.
Środowisko pracy
Pomocnik maszynisty pracuje w kabinie lokomotywy lub zespołu trakcyjnego u boku maszynisty, a na stacjach i bocznicach także poza pojazdem – przy łączeniu składów, kontroli hamulców i zabezpieczaniu pociągu. Pracuje w systemie zmianowym, w tym nocą, w różnych warunkach pogodowych, i dużo czasu spędza na torowisku, wśród przejeżdżających pojazdów. Przy dużych lokomotywach często korzysta ze stopni i pomostów. Na stanowisku wykorzystuje się:
- lokomotywy elektryczne i spalinowe oraz zespoły trakcyjne;
- urządzenia czuwaka i radiotelefon;
- sprzęgi, łańcuchy i klucze do sprzęgania;
- klocki hamulcowe i narzędzia do kontroli hamulców;
- latarka, sygnały ręczne i tarcze do sygnalizacji;
- narzędzia do podstawowych czynności eksploatacyjnych;
- dokumentacja pokładowa.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- wypadek kolejowy i zderzenie, w tym wykolejenie pojazdu,
- potrącenie przez tabor poruszający się po sąsiednich torach,
- porażenie prądem elektrycznym od sieci trakcyjnej,
- przygniecenie i zmiażdżenie palców i rąk przy sprzęganiu pojazdów,
- upadek ze stopni i pomostów lokomotywy oraz poślizgnięcie na tłuczniu i szynach,
- hałas i drgania w kabinie oraz przy pojazdach w ruchu,
- niekorzystne warunki atmosferyczne i praca nocą na torowisku,
- pole elektromagnetyczne od urządzeń trakcyjnych.
Czynniki chemiczne:
- spaliny i opary z silników spalinowych lokomotyw,
- oleje, smary i paliwa przy czynnościach obsługowych.
Czynniki psychofizyczne:
- stres wynikający z odpowiedzialności za bezpieczeństwo ruchu i zdarzeń na torach,
- zmęczenie i praca zmianowa, w tym nocna,
- dźwiganie i przenoszenie sprzęgów oraz łańcuchów.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku pomocnika maszynisty.
Środki ochrony indywidualnej
- odzież ostrzegawcza o wysokiej widoczności – potrącenie, wypadek kolejowy;
- obuwie ochronne z podeszwą antypoślizgową i podnoskiem – upadek ze stopni, zmiażdżenie, oleje;
- rękawice ochronne – zmiażdżenie, oleje, dźwiganie;
- kask ochronny – zmiażdżenie, potrącenie;
- ochronniki słuchu – hałas;
- półmaska przeciwpyłowa lub z pochłaniaczem – spaliny;
- odzież dostosowana do pogody – warunki atmosferyczne;
- rękawice dielektryczne przy czynnościach przy urządzeniach elektrycznych – porażenie.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- czuwak aktywny i urządzenia zabezpieczenia pociągu – wypadek kolejowy;
- stopnie, poręcze i uchwyty antypoślizgowe – upadek ze stopni;
- blokady urządzeń i uziemienie przy czynnościach w pobliżu sieci trakcyjnej – porażenie, pole elektromagnetyczne;
- oświetlenie lokomotywy i miejsc pracy na torowisku – potrącenie, warunki atmosferyczne;
- wygłuszona kabina z wentylacją i ogrzewaniem – hałas, spaliny, warunki atmosferyczne;
- urządzenia do sprzęgania z uchwytami i osłonami – zmiażdżenie, dźwiganie;
- sprzęt pierwszej pomocy i gaśnica w kabinie – wypadek kolejowy.
Środki organizacyjne
- instrukcja pracy na torowisku i zasady poruszania się w obrębie stacji – potrącenie, upadek ze stopni;
- komunikacja z maszynistą i dyżurnym ruchu przy łączeniu składów – zmiażdżenie, wypadek kolejowy;
- zakaz wchodzenia na pojazdy bez wyłączenia napięcia – porażenie;
- rozkład czasu pracy zgodny z przepisami i przerwy w pracy – zmęczenie;
- wsparcie psychologiczne po zdarzeniach na torach – stres;
- szkolenie z techniki podnoszenia i przenoszenia – dźwiganie;
- kontrola techniczna pojazdu i dbanie o szczelność układu spalinowego – spaliny, oleje;
- wstrzymanie prac na torowisku w niebezpiecznych warunkach pogodowych – warunki atmosferyczne, hałas.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla pomocnika maszynisty.
- czynniki fizyczne – hałas, drgania mechaniczne, pole elektromagnetyczne, niekorzystne warunki atmosferyczne;
- czynniki chemiczne – spaliny silników spalinowych, oleje i smary;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy pojazdach szynowych w ruchu, praca przy urządzeniach elektrycznych, praca zmianowa i nocna, wysokie obciążenie psychiczne, wysiłek fizyczny przy sprzęganiu.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).