Operator maszyn włókienniczych – kod 815204 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Operator maszyn w przemyśle włókienniczym”. Operator obsługuje maszyny przędzalnicze, skręcarki, zespoły przygotowawcze, maszyny dziewiarskie i wykończalnicze, zakłada surowiec i szpule, usuwa zerwane nitki, kontroluje jakość wyrobu i zgłasza usterki mechanikowi.
Operator maszyn włókienniczych – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie zasadnicze zawodowe lub średnie w zawodzie operator maszyn w przemyśle włókienniczym albo przyuczenie do zawodu na stanowisku,
- znajomość procesów produkcji przędzy, tkanin lub dzianin i parametrów maszyn,
- umiejętność usuwania zerwanych nitek i regulacji naprężenia w maszynie,
- sprawność manualna, dobry wzrok i spostrzegawczość,
- gotowość do pracy w systemie zmianowym i w hali o wysokiej wilgotności powietrza.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- operator przędzarki,
- operator maszyn dziewiarskich,
- operator maszyn przygotowawczych w przędzalni,
- operator maszyn wykończalniczych tkanin,
- pracownik produkcji włókienniczej.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badania układu oddechowego (spirometria, RTG klatki piersiowej według wskazań) przy narażeniu na pył włókienniczy,
- badanie narządu słuchu przy narażeniu na hałas,
- badanie wzroku i układu ruchu przy pracy w pozycji stojącej i powtarzalnych czynnościach.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z obsługi maszyn włókienniczych i blokowania ich uruchomienia,
- szkolenie z usuwania zakłóceń przy zatrzymanej maszynie,
- szkolenie ppoż. w zakresie pyłów i włókien palnych,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Operator pracuje na hali przędzalni, dziewiarni lub wykończalni, wśród rzędów pracujących maszyn, w stałym hałasie i unoszącym się pyle włókienniczym. Przez cały dzień chodzi wzdłuż maszyn, zakłada szpule, wiąże zerwane nitki, zdejmuje pełne zwoje i kontroluje jakość wyrobu. Hala jest często klimatyzowana lub nawilżana, praca odbywa się zwykle w systemie trzyzmianowym. Na stanowisku wykorzystuje się:
- przędzarki, skręcarki i maszyny przygotowawcze;
- maszyny dziewiarskie i okrężne;
- maszyny wykończalnicze (folowanie, apreturowanie, farbowanie);
- wózki i platformy do transportu szpul i wałków;
- noże, nożyczki i haczyki do nitek;
- przyrządy do kontroli jakości wyrobu;
- drabinki i podesty do obsługi wyższych partii maszyn.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- pochwycenie palców i odzieży przez wałki, wrzeciona i elementy napędu,
- skaleczenia i otarcia nitką, nożyczkami i ostrymi elementami maszyn,
- uderzenie przez szpule i zwoje przy transporcie i zdejmowaniu,
- hałas pracujących maszyn,
- pył włókienniczy i drobiny włókien w powietrzu,
- wysoka wilgotność i zmiany temperatury w hali,
- poślizgnięcie na zaolejonej lub mokrej posadzce, potknięcie o wózki,
- porażenie prądem elektrycznym,
- pożar włókien i pyłów palnych.
Czynniki chemiczne:
- oleje przędzalnicze, preparacje i smary – kontakt ze skórą i opary,
- barwniki i środki wykończalnicze na stanowiskach wykończalni.
Czynniki psychofizyczne:
- monotonia i powtarzalne ruchy rąk przy usuwaniu zerwanych nitek,
- wymuszona pozycja stojąca i chodzenie przez całą zmianę,
- obciążenie wzroku przy obserwacji nitek i wyrobu,
- praca zmianowa i nocna oraz tempo narzucane przez maszyny.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku operatora maszyn włókienniczych.
Środki ochrony indywidualnej
- ochronniki słuchu – hałas maszyn;
- półmaska przeciwpyłowa przy pracach szczególnie pylących – pył włókienniczy;
- odzież roboczą przylegającą do ciała z osłoną włosów – pochwycenie przez wałki i wrzeciona;
- rękawice ochronne lekkie – skaleczenia i otarcia, kontakt z olejami;
- obuwie ochronne z podeszwą antypoślizgową i podnoskiem – poślizgnięcie, uderzenie przez szpule;
- rękawice nitrylowe i fartuch – oleje, preparacje, barwniki i środki wykończalnicze;
- okulary ochronne – rozpryski przy pracy z barwnikami i środkami wykończalniczymi.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony wałków, wrzecion i napędów z blokadą otwarcia – pochwycenie, skaleczenia;
- wyłączniki awaryjne dostępne wzdłuż maszyn – pochwycenie;
- obudowy dźwiękochłonne i konserwacja maszyn – hałas;
- instalacje odpylające i wyciągi przy maszynach – pył włókienniczy, pożar włókien;
- klimatyzacja z kontrolą wilgotności i temperatury – wysoka wilgotność i zmiany temperatury;
- wózki i podnośniki do szpul i zwojów – uderzenie, dźwiganie;
- antypoślizgowa posadzka i drożne przejścia – poślizgnięcie, potknięcie;
- izolowane przewody, uziemienie, wyłączniki różnicowoprądowe – porażenie prądem;
- wentylacja wywiewna na wykończalni – opary preparatów, barwniki;
- gaśnice i czujki w halach – pożar.
Środki organizacyjne
- zakaz czyszczenia i usuwania nitek przy pracującej maszynie – pochwycenie;
- blokowanie maszyn przed przeglądem i naprawą – pochwycenie, porażenie prądem;
- rotacja stanowisk i przerwy regeneracyjne – monotonia, powtarzalne ruchy, pozycja stojąca, obciążenie wzroku;
- ograniczenie czasu przebywania w hałasie, pomiary hałasu i pyłu – hałas, pył włókienniczy;
- dostęp do wody pitnej i miejsc odpoczynku – wysoka wilgotność, mikroklimat;
- planowanie zmian z uwzględnieniem odpoczynku – praca zmianowa i nocna, tempo narzucane przez maszyny;
- instrukcje stanowiskowe, karty charakterystyki olejów i preparatów – kontakt ze skórą, oleje, barwniki;
- regularne usuwanie pyłu i włókien z maszyn i podłogi – pożar, pył.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla operatora maszyn włókienniczych.
- czynniki fizyczne – hałas, pył włókienniczy, wysoka wilgotność i zmiany temperatury, pozycja stojąca;
- czynniki chemiczne – oleje przędzalnicze, preparacje, barwniki i środki wykończalnicze;
- czynniki biologiczne – brak;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy maszynach z częściami ruchomymi, praca zmianowa, praca przy urządzeniach elektrycznych.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).