Sanitariusz – kod 532904 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Sanitariusz szpitalny”. Sanitariusz transportuje pacjentów na noszach, wózkach i łóżkach, pomaga personelowi medycznemu w czynnościach pielęgnacyjnych, przygotowuje sale i sprzęt oraz dba o higienę w oddziale, w izbie przyjęć, w zespole transportu sanitarnego lub w placówce opieki długoterminowej.
Sanitariusz – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie co najmniej podstawowe lub zawodowe, najczęściej z ukończonym kursem sanitariusza,
- orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do pracy w kontakcie z pacjentami,
- aktualne szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B,
- sprawność fizyczna umożliwiająca podnoszenie i przenoszenie pacjentów,
- prawo jazdy kat. B przy pracy w transporcie sanitarnym,.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- sanitariusz szpitalny,
- sanitariusz transportowy,
- sanitariusz w zespole transportu sanitarnego,
- sanitariusz izby przyjęć,
- sanitariusz oddziałowy.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- ocena możliwości dźwigania i przemieszczania pacjentów,
- ocena narażenia na czynniki biologiczne i szczepienie przeciw wzw B,
- ocena zdolności do kierowania pojazdem służbowym (transport sanitarny).
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z kwalifikowanej pierwszej pomocy i resuscytacji,
- szkolenie z bezpiecznego przemieszczania pacjentów i ergonomii pracy,
- szkolenie z zasad higieny rąk, dezynfekcji i zapobiegania zakażeniom szpitalnym.
Środowisko pracy
Sanitariusz pracuje w szpitalu, izbie przyjęć, zespole transportu sanitarnego lub zakładzie opiekuńczym, często w systemie zmianowym i w nocy. Przewozi pacjentów między oddziałami, pracowniami diagnostycznymi i blokiem operacyjnym, pomaga przy układaniu i przenoszeniu chorych, zbiera bieliznę i odpady medyczne oraz dezynfekuje sprzęt. W kontakcie z pacjentami zakaźnymi, pobudzonymi lub agresywnymi musi zachować szczególną ostrożność. Na stanowisku wykorzystuje się:
- wózki inwalidzkie, nosze i łóżka transportowe;
- podnośniki, deski i maty do przemieszczania pacjentów;
- środki do dezynfekcji powierzchni i sprzętu;
- pojemniki na odpady medyczne i bieliznę zakaźną;
- windy szpitalne i wózki transportowe;
- karetka lub samochód transportu sanitarnego.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- podniesienie i przenoszenie pacjentów powodujące przeciążenie kręgosłupa,
- potrącenie i przygniecenie nogi przez łóżko lub wózek transportowy,
- poślizgnięcie i upadek na mokrej posadzce,
- zakłucie igłą lub skaleczenie ostrym narzędziem medycznym w odpadach,
- wypadek drogowy w transporcie sanitarnym,
- pobicie lub szarpanie przez pobudzonego pacjenta.
Czynniki chemiczne:
- środki dezynfekcyjne drażniące skórę i drogi oddechowe.
Czynniki biologiczne:
- zakażenie wirusami WZW B i C oraz HIV przez krew i płyny ustrojowe,
- zakażenie drogą kropelkową i powietrzną (gruźlica, grypa, covid-19),
- kontakt z bielizną i odpadami zakaźnymi.
Czynniki psychofizyczne:
- praca zmianowa i nocna zaburzająca rytm dobowy,
- stres związany z cierpieniem i śmiercią pacjentów,
- wymuszona pozycja ciała i długotrwałe stanie.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku sanitariusza.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice jednorazowe ochronne – krew i płyny ustrojowe, odpady zakaźne, środki dezynfekcyjne;
- maseczka chirurgiczna lub półmaska FFP2 przy pacjentach zakaźnych – zakażenia drogą oddechową;
- fartuch, okulary lub przyłbica ochronna – krew i płyny ustrojowe;
- obuwie robocze z podeszwą antypoślizgową zabezpieczające palce – poślizgnięcie, potrącenie wózkiem;
- rękawice odporne na przekłucie przy zbiórce odpadów – zakłucie igłą.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- podnośniki, deski ślizgowe i łóżka z regulacją wysokości – dźwiganie pacjentów, pozycja ciała;
- sprawne hamulce wózków i łóżek oraz oznakowane ciągi komunikacyjne – potrącenie wózkiem;
- pojemniki na ostre odpady medyczne – zakłucie igłą;
- wentylacja i dozowniki środków dezynfekcyjnych – środki dezynfekcyjne;
- pasy bezpieczeństwa i regularny przegląd pojazdów transportu sanitarnego – wypadek drogowy;
- przyciski przywoławcze i systemy powiadamiania o zagrożeniu – agresja pacjenta.
Środki organizacyjne
- praca w parach przy przenoszeniu pacjentów – dźwiganie pacjentów;
- procedury postępowania po ekspozycji na krew i szczepienie przeciw wzw B – krew i płyny ustrojowe, zakłucie igłą;
- procedury izolacji i segregacji odpadów zakaźnych – zakażenia drogą oddechową, odpady zakaźne;
- grafik zmian z odpowiednim odpoczynkiem dobowym – praca nocna;
- szkolenie z postępowania wobec agresji i dostęp do wsparcia psychologicznego – agresja pacjenta, stres;
- mycie posadzek z oznakowaniem mokrej powierzchni – poślizgnięcie;
- przerwy i rotacja zadań, planowanie tras jazdy – pozycja ciała, wypadek drogowy.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla sanitariusza.
- czynniki fizyczne – hałas i drgania w pojeździe transportu sanitarnego;
- czynniki chemiczne – środki dezynfekcyjne i myjące;
- czynniki biologiczne – materiał zakaźny, krew i płyny ustrojowe pacjentów, wirusy WZW B i C, HIV, drobnoustroje chorobotwórcze;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – dźwiganie i przemieszczanie pacjentów, praca zmianowa i nocna, kierowanie pojazdem służbowym, kontakt z pacjentami agresywnymi.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).