Strażnik rybacki – kod 541909 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Strażnik rybacki kontroluje przestrzeganie przepisów o rybactwie śródlądowym na rzekach, jeziorach, zbiornikach zaporowych i stawach – sprawdza zezwolenia wędkarskie i rybackie, wymiary i limity złowionych ryb, wykrywa i usuwa nielegalne sieci, kłomle i żaki oraz zatrzymuje sprawców kłusownictwa. Patroluje wody łodzią motorową, pieszo wzdłuż brzegów i pojazdem terenowym, w dzień i w nocy.
Strażnik rybacki – wymagania w stosunku do pracownika
- spełnienie wymagań dla strażników Państwowej Straży Rybackiej lub członków Społecznej Straży Rybackiej określonych w ustawie o rybactwie śródlądowym,
- niekaralność oraz zdolność fizyczna i psychiczna do wykonywania zadań,
- znajomość przepisów o rybactwie śródlądowym, ochronie przyrody i zasad przeprowadzania kontroli,
- umiejętność pływania i prowadzenia łodzi motorowej, a gdy wymagają tego przepisy – odpowiedni patent motorowodny,
- umiejętność posługiwania się środkami przymusu bezpośredniego i bronią służbową – w zakresie przysługujących uprawnień,
- prawo jazdy kat. B, często z uprawnieniem do holowania przyczepy z łodzią,
- gotowość do pracy w nocy, w dni wolne i w każdych warunkach pogodowych.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- strażnik Państwowej Straży Rybackiej,
- funkcjonariusz PSR,
- społeczny strażnik rybacki,
- kontroler wód śródlądowych,
- strażnik rybacki ochrony wód.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- badania lekarskie i psychologiczne wymagane do posiadania broni palnej – jeżeli strażnik ją posiada,
- badania kierowców – przy kierowaniu pojazdem służbowym,
- ocena przydatności do pracy na wodzie i zalecane szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu według wskazań lekarza.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
- szkolenie z przepisów o rybactwie śródlądowym i procedur kontroli,
- szkolenie z użycia środków przymusu bezpośredniego i bezpiecznego posługiwania się bronią,
- szkolenie z ratownictwa wodnego, samoratowania i udzielania pierwszej pomocy przy hipotermii i podtopieniu,
- szkolenie z bezpiecznego poruszania się po lodzie – przy kontrolach połowów podlodowych.
Środowisko pracy
Strażnik pracuje na wodach śródlądowych i ich brzegach – na łodziach motorowych, pontonach i w pojazdach terenowych, w szuwarach, na podmokłych łąkach, groblach i lodzie. Patrole odbywają się często nocą i o świcie, gdy stawiane są nielegalne sieci, w każdej porze roku i przy zmiennej pogodzie. Strażnik wyciąga z wody sieci, często obciążone rybami i zanieczyszczeniami, a kontrole prowadzi w kontakcie z wędkarzami i osobami podejrzanymi o kłusownictwo, które bywają agresywne. Na stanowisku wykorzystuje się:
- łódź motorowa z silnikiem zaburtowym, ponton i przyczepa podłodziowa;
- kotwiczki i haki do wyciągania nielegalnych sieci;
- kamizelki asekuracyjne, rzutki ratunkowe i kombinezony wypornościowe;
- samochód terenowy, radiotelefon i GPS;
- noktowizory, latarki i kamery nasobne;
- środki przymusu bezpośredniego i broń służbowa – w zakresie uprawnień;
- miarki do ryb, wagi i dokumentacja kontrolna.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- utonięcie, wypadnięcie z łodzi i załamanie lodu,
- hipotermia i wychłodzenie – zimna woda, wiatr, mokra odzież,
- napaść ze strony kłusowników podczas interwencji,
- potknięcie, upadek i poślizgnięcie na mokrych pomostach, skarpach i w łodzi,
- skaleczenia o haczyki, sieci, ości i narzędzia,
- wypadek drogowy przy holowaniu łodzi i jeździe w terenie,
- ręczne wyciąganie sieci oraz wodowanie i przenoszenie łodzi,
- promieniowanie słoneczne UV i odblaski od tafli wody.
Czynniki chemiczne:
- paliwo i olej do silników zaburtowych – opary, kontakt ze skórą,
- spaliny silników zaburtowych.
Czynniki biologiczne:
- leptospiroza przy kontakcie z wodą i mułem zanieczyszczonym przez gryzonie,
- kleszcze – borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu,
- zakażenia ran od ryb i wody (np. różyca, zakażenia bakteryjne).
Czynniki psychofizyczne:
- stres związany z interwencjami wobec agresywnych osób,
- praca samotna w odległym terenie,
- praca w porze nocnej i nieregularny czas pracy,
- konflikty z wędkarzami i lokalną społecznością.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku strażnika rybackiego.
Środki ochrony indywidualnej
- kamizelka asekuracyjna lub ratunkowa automatyczna i kombinezon wypornościowy – utonięcie, wypadnięcie z łodzi, hipotermia;
- kolce lodowe, linka asekuracyjna i kamizelka na lód – załamanie lodu;
- kamizelka ochronna – napaść;
- wodery i obuwie z podeszwą antypoślizgową – poślizgnięcie, wychłodzenie;
- rękawice ochronne wodoodporne odporne na przecięcie – skaleczenia, leptospiroza, zakażenia ran, paliwo i olej;
- okulary przeciwsłoneczne z filtrem polaryzacyjnym i nakrycie głowy – promieniowanie UV i odblaski;
- repelenty i odzież z długimi rękawami – kleszcze.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- łodzie z zapasem pływalności, wyłącznikiem awaryjnym silnika na linkę (zrywką) i wyposażeniem ratunkowym – utonięcie, wypadnięcie z łodzi;
- łączność radiowa i system lokalizacji patrolu – napaść, praca samotna;
- przyczepa z wyciągarką i rolkami do wodowania łodzi – ręczne przenoszenie łodzi;
- sprawny pojazd terenowy z hakiem i zabezpieczeniem ładunku – wypadek drogowy;
- kanister paliwa z zabezpieczeniem przed rozlaniem i tankowanie na brzegu – paliwo i olej, spaliny;
- woda, środek dezynfekcyjny i apteczka w łodzi – zakażenia ran, leptospiroza.
Środki organizacyjne
- patrolowanie w co najmniej dwuosobowych zespołach, zwłaszcza nocą i na lodzie – utonięcie, załamanie lodu, napaść, praca samotna;
- zakaz wypływania przy silnym wietrze i burzy, ocena grubości lodu – utonięcie, hipotermia;
- współpraca z Policją przy interwencjach wobec kłusowników – napaść, stres;
- praca zespołowa przy wyciąganiu sieci i wodowaniu łodzi – ręczne wyciąganie sieci;
- odzież na zmianę i możliwość ogrzania się po patrolu – hipotermia;
- oglądanie ciała po powrocie z terenu i szybkie usuwanie kleszczy, mycie rąk po kontakcie z wodą – kleszcze, leptospiroza;
- grafik zapewniający odpoczynek po patrolach nocnych – praca w porze nocnej;
- jasne procedury kontroli i komunikacji z wędkarzami – konflikty, potknięcie przy pośpiechu;
- planowanie patroli z uwzględnieniem nasłonecznienia – promieniowanie UV.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla strażnika rybackiego.
- czynniki fizyczne – mikroklimat zimny i wilgotny, promieniowanie nadfioletowe (słoneczne), dźwiganie;
- czynniki chemiczne – brak (sporadyczny kontakt z benzyną i olejami do silników zaburtowych);
- czynniki biologiczne – leptospiry, kleszcze – borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca na wodzie i na lodzie, ryzyko utonięcia, ryzyko napaści, praca z bronią palną (jeżeli dotyczy), praca w porze nocnej, praca samotna, kierowanie pojazdem służbowym.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).