Technik technologii środków farmaceutycznych

Technik technologii środków farmaceutycznych – kod 311604 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Technik technologii środków farmaceutycznych prowadzi procesy wytwarzania leków – odważanie i przesiewanie substancji czynnych, granulowanie, tabletkowanie, drażowanie, kapsułkowanie oraz przygotowanie roztworów do iniekcji. Obsługuje urządzenia w pomieszczeniach czystych, nadzoruje parametry procesu, pobiera próbki do kontroli międzyoperacyjnej i prowadzi dokumentację serii zgodnie z wymaganiami dobrej praktyki wytwarzania.

Technik technologii środków farmaceutycznych – wymagania w stosunku do pracownika

• wykształcenie średnie techniczne w zawodzie związanym z technologią leków lub chemią,
• znajomość zasad dobrej praktyki wytwarzania oraz pracy w pomieszczeniach czystych,
• umiejętność obsługi granulatorów, tabletkarek, kapsułkarek i powlekarek,
• dokładność przy odważaniu substancji czynnych i prowadzeniu dokumentacji serii,
• znajomość właściwości toksycznych i uczulających substancji farmaceutycznych,
• brak przeciwwskazań do pracy zmianowej i w sprzęcie ochrony układu oddechowego.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

• operator tabletkarki,
• aparatowy produkcji leków,
• operator linii produkcji farmaceutycznej,
• technolog form leku,
• operator granulacji i powlekania.

Badania

• wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
• okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
• kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
• badania uwzględniające narażenie na pyły substancji czynnych i substancje uczulające, z oceną układu oddechowego i skóry,
• ocena zdolności do pracy w sprzęcie filtrującym oraz badania do celów sanitarnych wymagane w strefach czystych.

Szkolenia bhp i inne

• szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
• szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 3 lata,
• szkolenie z zasad dobrej praktyki wytwarzania, higieny osobistej i ubierania się w śluzie,
• instruktaż obsługi tabletkarki, granulatora i powlekarki oraz postępowania przy zapchaniu i zacięciu,
• szkolenie z postępowania z substancjami silnie działającymi i cytotoksycznymi według kart charakterystyki,
• szkolenie z pierwszej pomocy, w tym przy reakcji uczuleniowej i zatruciu.

Środowisko pracy

Produkcja odbywa się w pomieszczeniach czystych o kontrolowanej klasie czystości, z nadciśnieniem lub podciśnieniem powietrza, do których wchodzi się przez śluzy osobowe po przebraniu w kompletny strój jednorazowy. Temperatura i wilgotność są utrzymywane w wąskich granicach, powietrze jest osuszone, a nawiew intensywny, co wysusza drogi oddechowe. Technik pracuje w pozycji stojącej przy maszynach, przesypuje substancje z pojemników i worków, obsługuje mieszalniki i prasy tabletkujące o dużym hałasie. Czyszczenie i mycie urządzeń między seriami wymaga pracy ze środkami dezynfekcyjnymi i rozbierania zespołów maszyn. Praca prowadzona jest w systemie zmianowym, przy stałym nadzorze jakościowym i w pełnym reżimie dokumentacyjnym. Na stanowisku wykorzystuje się:

• wagi analityczne i techniczne, przesiewacze i mieszalniki proszków;
• granulatory, suszarki fluidalne i tabletkarki rotacyjne;
• kapsułkarki, powlekarki i urządzenia do napełniania ampułek;
• systemy wody oczyszczonej i czystej pary oraz autoklawy;
• izolatory i loże z przepływem laminarnym do pracy aseptycznej;
• środki myjące i dezynfekcyjne do mycia urządzeń i pomieszczeń.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

• pył substancji czynnych i pomocniczych unoszący się przy odważaniu, przesiewaniu i tabletkowaniu,
• hałas tabletkarek rotacyjnych, przesiewaczy i sprężarek,
• pochwycenie i przygniecenie dłoni przez mieszalnik, prasę tabletkującą i wałki powlekarki,
• oparzenia czystą parą, autoklawem i gorącym powietrzem suszarki fluidalnej,
• wybuch obłoku pyłu substancji organicznych w suszarce fluidalnej i w układzie odpylania,
• wielogodzinna praca w pozycji stojącej oraz dźwiganie pojemników i worków surowców,
• suche powietrze i intensywny nawiew w pomieszczeniach czystych.

Czynniki chemiczne:

• substancje czynne o silnym działaniu farmakologicznym, w tym hormony i leki cytotoksyczne,
• substancje uczulające – antybiotyki beta-laktamowe, laktoza i barwniki powlekające,
• etanol, izopropanol oraz alkaliczne środki myjące do czyszczenia urządzeń.

Czynniki psychofizyczne:

• odpowiedzialność za jakość i bezpieczeństwo wytwarzanego leku oraz za zgodność dokumentacji serii,
• praca zmianowa, w tym w porze nocnej,
• monotonia pracy i tempo narzucone przez linię produkcyjną,
• obciążenie wynikające z pełnego stroju ochronnego i braku możliwości opuszczenia strefy,
• presja związana z audytami, inspekcjami i odchyleniami jakościowymi.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku technika technologii środków farmaceutycznych.

Środki ochrony indywidualnej

• kombinezon jednorazowy, czepek, maska i obuwie dedykowane strefie czystej – pył substancji czynnych, substancje uczulające;
• półmaska lub maska z filtrem P3, a przy substancjach cytotoksycznych sprzęt z wymuszonym nawiewem – substancje czynne o silnym działaniu, pył substancji czynnych;
• rękawice nitrylowe, podwójne przy pracy z lekami cytotoksycznymi – substancje czynne o silnym działaniu, rozpuszczalniki i środki myjące;
• ochronniki słuchu w pomieszczeniu tabletkarek – hałas;
• rękawice termoizolacyjne i osłona twarzy przy autoklawie i suszarce – oparzenia;
• obuwie amortyzujące i mata antyzmęczeniowa przy maszynie – praca stojąca i wymuszona pozycja.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

• zamknięte układy przesypu, kabiny z odciągiem laminarnym i izolatory do odważania – pył substancji czynnych, substancje czynne o silnym działaniu, substancje uczulające;
• odpylanie miejscowe maszyn i filtry HEPA w instalacji nawiewnej – pył substancji czynnych, wybuch pyłu;
• osłony stałe i ruchome z blokadą przy tabletkarkach, mieszalnikach i powlekarkach – pochwycenie i przygniecenie;
• urządzenia z panelami dekompresyjnymi i systemem tłumienia wybuchu w suszarce fluidalnej – wybuch pyłu;
• izolacja termiczna autoklawów i rurociągów czystej pary oraz blokada otwarcia pod ciśnieniem – oparzenia;
• obudowy dźwiękochłonne i wydzielenie pomieszczeń o dużym hałasie – hałas;
• nawilżanie powietrza, regulacja nawiewu i podnośniki pojemników przy maszynach – nadmiernie osuszone powietrze i nawiew, praca stojąca i wymuszona pozycja.

Środki organizacyjne

• procedury wytwarzania i czyszczenia oraz kontrola krzyżowego zanieczyszczenia substancjami uczulającymi – substancje uczulające, odpowiedzialność za jakość leku;
• wydzielone linie i strefy dla hormonów, antybiotyków i cytostatyków – substancje czynne o silnym działaniu;
• rotacja zadań i przerwy w pracy stojącej, podział dźwigania surowców na dwie osoby – praca stojąca i wymuszona pozycja, monotonia i tempo narzucone maszyną;
• zakaz usuwania zatorów w maszynie w ruchu i procedura blokowania zasilania – pochwycenie i przygniecenie;
• grafik zmian ograniczający liczbę nocy z rzędu oraz przerwy poza strefą czystą – praca zmianowa, ograniczenia stroju i reżim stref czystych;
• instrukcje i karty charakterystyki substancji oraz pomiary stężeń pyłu na stanowiskach – rozpuszczalniki i środki myjące, pył substancji czynnych, nadmiernie osuszone powietrze i nawiew;
• przygotowanie do audytów w ramach bieżącej pracy i jasny tryb zgłaszania odchyleń – presja audytów i kontroli.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla technika technologii środków farmaceutycznych.

• czynniki fizyczne – hałas, pyły substancji farmaceutycznych, praca w kontakcie z gorącymi mediami i czystą parą, niekorzystny mikroklimat w pomieszczeniach czystych – powietrze osuszone i intensywny nawiew;
• czynniki chemiczne – substancje czynne o silnym działaniu farmakologicznym, w tym hormony i leki cytotoksyczne, antybiotyki beta-laktamowe jako substancje uczulające, etanol, izopropanol, alkaliczne środki myjące;
• czynniki biologiczne – brak;
• inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca zmianowa i w porze nocnej, praca w sprzęcie filtrującym, praca przy maszynach w ruchu, praca w strefie zagrożenia wybuchem pyłu, praca w pozycji stojącej i dźwiganie, praca w pomieszczeniach czystych w pełnym stroju ochronnym.

Podobne kody zawodów w klasyfikacji

Klasyfikacja zawodów i specjalności opisuje obok siebie kilka stanowisk o bardzo zbliżonych nazwach. W dokumentacji oceny ryzyka zawodowego trzeba wpisać ten kod, który odpowiada faktycznemu zakresowi obowiązków — opisywane tu stanowisko to technik technologii środków farmaceutycznych, kod 311604. Pozostałe kody z tej grupy:

• technik technologii środków kosmetycznych – kod 311605: prowadzi homogenizację i emulgowanie kremów oraz szamponów w reaktorach z płaszczem grzejnym i bada pH oraz lepkość wyrobu, zamiast granulować, tabletkować i kapsułkować substancje czynne w pomieszczeniach czystych.

Jeżeli zakład wytwarza równolegle leki i kosmetyki, kod wpisuje się według wydziału, do którego pracownik jest przypisany, a ocena ryzyka musi objąć wszystkie substancje, z którymi faktycznie się styka.

Podobne stanowiska

• operator produkcji farmaceutycznej,
• technik farmaceutyczny,
• laborant,
• aparatowy procesów chemicznych,
• technik technologii chemicznej.

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).