Technik mechanik eksploatacji środków transportu

Technik mechanik eksploatacji środków transportu – kod 311506 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Technik mechanik eksploatacji środków transportu odpowiada za utrzymanie floty pojazdów w bazie transportowej lub w zakładzie komunikacji: planuje przeglądy, ocenia stan techniczny, kwalifikuje pojazdy do naprawy, odbiera prace warsztatowe i prowadzi dokumentację eksploatacyjną. Wykonuje oględziny podwozi, jazdy próbne i pomiary na stanowisku kontrolnym.

Technik mechanik eksploatacji środków transportu – wymagania w stosunku do pracownika

• wykształcenie średnie techniczne o specjalności mechanika lub eksploatacja środków transportu,
• znajomość budowy pojazdów ciężarowych i autobusów oraz zasad ich obsługi technicznej,
• umiejętność oceny stanu układów hamulcowego, jezdnego i kierowniczego oraz interpretacji wyników badania na rolkach,
• znajomość przepisów o czasie pracy kierowców, badaniach technicznych i przewozie towarów niebezpiecznych,
• umiejętność prowadzenia dokumentacji eksploatacyjnej i obsługi systemu zarządzania flotą,
• prawo jazdy właściwej kategorii do jazd próbnych oraz badania psychologiczne i lekarskie dla kierujących, tam gdzie wymagają tego przepisy.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

• specjalista eksploatacji taboru,
• kontroler techniczny pojazdów,
• mistrz warsztatu transportowego,
• technik zaplecza technicznego transportu,
• koordynator utrzymania floty.

Badania

• wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
• okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
• kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
• badanie słuchu w związku z narażeniem na hałas w hali warsztatowej i na placu manewrowym,
• badania dla kierujących pojazdami, w tym psychologiczne, jeżeli wykonywane są jazdy próbne pojazdami ciężarowymi i autobusami.

Szkolenia bhp i inne

• szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
• szkolenie okresowe bhp dla osób kierujących pracownikami – nie rzadziej niż co 5 lat,
• instruktaż bezpiecznego poruszania się po placu manewrowym i w kanałach naprawczych,
• szkolenie z obsługi podnośników i urządzeń transportu bliskiego oraz uprawnienia UDT dla obsługiwanych urządzeń,
• szkolenie z zasad postępowania z gazem LPG i CNG w pojazdach zasilanych gazem,
• szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i obsługi gaśnic na terenie bazy,
• szkolenie z pierwszej pomocy.

Środowisko pracy

Praca dzieli się między biuro zaplecza technicznego, halę warsztatową i plac postojowy bazy. Na placu manewrują autobusy i zestawy ciężarowe, a oględziny pojazdów prowadzi się między kołami i pod podwoziem, w deszczu, mrozie i po zmroku. W hali pracują podnośniki, kanały naprawcze, stanowisko rolkowe do badania hamulców, myjnia i wulkanizacja, a w powietrzu utrzymują się spaliny silników wysokoprężnych, mgła olejowa i pary paliwa. Przy pojazdach gazowych występuje ryzyko ulotu LPG lub CNG, a przy pojazdach chłodniczych kontakt z czynnikiem chłodniczym. Część zadań to jazdy próbne w ruchu miejskim i na drogach szybkiego ruchu. Na stanowisku wykorzystuje się:

• stanowisko rolkowe do badania hamulców, luzomierz i urządzenie do pomiaru geometrii;
• tester diagnostyczny układów pojazdów użytkowych i czytnik tachografu;
• podnośniki słupowe, kanał naprawczy i dźwigniki hydrauliczne;
• klucze dynamometryczne, narzędzia pneumatyczne i zestaw do obsługi kół pojazdów ciężarowych;
• system zarządzania flotą, karty obsługi technicznej i książki pojazdów;
• wykrywacz nieszczelności instalacji gazowej i detektor czynnika chłodniczego.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

• najechanie lub przygniecenie przez manewrujący autobus albo zestaw ciężarowy na placu bazy,
• zgniecenie przy zsunięciu pojazdu z podnośnika, dźwignika lub przy stoczeniu się pojazdu z biegu,
• upadek do otwartego kanału naprawczego lub potknięcie o jego krawędź,
• rozerwanie opony i wystrzelenie pierścienia obręczy przy obsłudze kół pojazdów ciężarowych,
• wyrzut gorącego płynu chłodzącego, oleju hydraulicznego lub sprężonego powietrza z instalacji pojazdu,
• hałas silników wysokoprężnych, narzędzi pneumatycznych i sprężarki,
• oparzenia o układ wydechowy, turbosprężarkę i elementy silnika po jazdzie,
• wypadek drogowy podczas jazd próbnych pojazdem ciężarowym lub autobusem,
• praca na placu postojowym w mrozie, deszczu i po zmroku.

Czynniki chemiczne:

• spaliny silników wysokoprężnych, w tym cząstki stałe, tlenki azotu i tlenek węgla,
• oleje silnikowe i przekładniowe, płyn chłodzący z glikolem etylenowym oraz płyn hamulcowy,
• gaz płynny LPG i sprężony gaz ziemny CNG uwalniane przy nieszczelności instalacji,
• czynnik chłodniczy klimatyzacji oraz roztwór mocznika AdBlue.

Czynniki psychofizyczne:

• odpowiedzialność za dopuszczenie pojazdu do ruchu i bezpieczeństwo pasażerów oraz ładunku,
• presja czasu wynikająca z konieczności wydania pojazdów na pierwszą zmianę i rozkład jazdy,
• praca zmianowa i wczesne godziny rozpoczęcia obsługi taboru,
• napięcie w kontaktach z kierowcami przy wycofaniu pojazdu z ruchu i rozliczaniu usterek,
• praca przy monitorze ekranowym w systemie zarządzania flotą.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku technika mechanika eksploatacji środków transportu.

Środki ochrony indywidualnej

• odzież ostrzegawcza o intensywnej widzialności na placu postojowym – najechanie pojazdem, zmienne warunki atmosferyczne;
• obuwie ochronne z podnoskiem i wkładką antyprzebiciową – zgniecenie pod pojazdem, upadek do kanału;
• rękawice ochronne i okulary ochronne przy oględzinach oraz pomiarach – oparzenia, wyrzut cieczy pod ciśnieniem, oleje i płyny eksploatacyjne;
• ochronniki słuchu w hali i przy pracującym silniku – hałas;
• półmaska z filtrem przeciw cząstkom i parom przy dłuższym przebywaniu w hali – spaliny silników wysokoprężnych, czynnik chłodniczy i AdBlue;
• odzież ciepła i przeciwdeszczowa do pracy na placu – zmienne warunki atmosferyczne.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

• wyznaczone i oznakowane ciągi pieszo-jezdne, lustra oraz ograniczenie prędkości na terenie bazy – najechanie pojazdem;
• podpory, kliny pod koła i blokady ramion podnośników, przeglądy UDT urządzeń – zgniecenie pod pojazdem;
• balustrady, pokrywy i oświetlenie kanałów naprawczych oraz drugie wyjście z kanału – upadek do kanału;
• klatka ochronna do pompowania kół i zdalne napełnianie opon – wybuch opony;
• odciągi spalin podłączane do rur wydechowych i wentylacja mechaniczna hali – spaliny silników wysokoprężnych;
• detektory gazu z alarmem w strefie obsługi pojazdów zasilanych LPG i CNG – LPG i CNG;
• ergonomiczne stanowisko biurowe z monitorem na wysokości oczu – praca przy monitorze.

Środki organizacyjne

• zakaz wykonywania oględzin pod pojazdem bez zabezpieczenia go przed ruchem i wyjęcia kluczy – zgniecenie pod pojazdem, najechanie pojazdem;
• procedura studzenia pojazdu przed czynnościami w komorze silnika i przy układzie chłodzenia – oparzenia, wyrzut cieczy pod ciśnieniem;
• instrukcja opróżniania i kontroli szczelności instalacji gazowej przed naprawami – LPG i CNG;
• planowanie obsługi taboru z zapasem czasu i rezerwą pojazdów – presja czasu, odpowiedzialność za stan techniczny, praca zmianowa;
• jazdy próbne wyznaczonymi trasami, w pełnej sprawności pojazdu i bez pasażerów – wypadek drogowy;
• zasady rozliczania usterek z kierowcami i protokolarne przekazywanie pojazdu – konflikty z kierowcami;
• karty charakterystyki płynów eksploatacyjnych oraz zbieranie i segregacja odpadów olejowych – oleje i płyny eksploatacyjne, czynnik chłodniczy i AdBlue;
• przerwy w pracy przy monitorze i pomiary hałasu w hali – praca przy monitorze, hałas.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla technika mechanika eksploatacji środków transportu.

• czynniki fizyczne – hałas, praca na wolnym powietrzu w zmiennych warunkach atmosferycznych, kontakt z gorącymi powierzchniami, praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie;
• czynniki chemiczne – spaliny silników wysokoprężnych, oleje mineralne, glikol etylenowy, płyn hamulcowy, LPG i CNG, czynnik chłodniczy, roztwór mocznika;
• czynniki biologiczne – brak;
• inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w ruchu pojazdów na placu manewrowym, praca pod podniesionym pojazdem i w kanale naprawczym, obsługa urządzeń transportu bliskiego, obsługa kół pojazdów ciężarowych, kierowanie pojazdem ciężarowym i autobusem podczas jazd próbnych, praca zmianowa.

Podobne kody zawodów w klasyfikacji

Klasyfikacja zawodów i specjalności opisuje obok siebie stanowiska o bardzo zbliżonych nazwach. W dokumentacji oceny ryzyka zawodowego trzeba wpisać ten kod, który odpowiada faktycznemu zakresowi obowiązków – opisywane tu stanowisko to technik mechanik eksploatacji środków transportu, kod 311506. Pozostałe kody z tej grupy:

• technik mechanik budowy środków transportu – kod 311505: uczestniczy w wytwarzaniu pojazdów – ustawia stanowiska montażowe, nadzoruje spawanie i nitowanie konstrukcji oraz prowadzi kontrolę wymiarową zmontowanych zespołów.

Rozstrzyga, czy pojazd jest dopiero budowany, czy już eksploatowany. Przy utrzymaniu floty w ocenie ryzyka na pierwszy plan wychodzą oględziny podwozi w kanale, spaliny w hali i jazdy próbne w ruchu drogowym.

Podobne stanowiska

• mechanik samochodów ciężarowych,
• mechanik autobusów,
• diagnosta samochodowy,
• kierownik działu transportu.

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).