Kierownik gospodarstwa produkcji roślinnej i zwierzęcej – kod 613002 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Kierownik gospodarstwa produkcji roślinnej i zwierzęcej zarządza gospodarstwem towarowym, w którym uprawy polowe zasilają własny chów zwierząt – najczęściej bydła mlecznego lub tuczników – paszą objętościową i ziarnem, a obornik i gnojowica wracają na pola jako nawóz. Bilansuje pasze i nawozy, planuje zbiory kiszonek i sianokosów, nadzoruje prace polowe i fermowe, zatrudnia i rozlicza pracowników, współpracuje z weterynarzem, doradcą rolniczym i odbiorcami.
Kierownik gospodarstwa produkcji roślinnej i zwierzęcej – wymagania w stosunku do pracownika
- wykształcenie wyższe rolnicze lub zootechniczne albo średnie rolnicze z wieloletnią praktyką,
- doświadczenie w zarządzaniu gospodarstwem towarowym i zespołem,
- zaświadczenie o ukończeniu szkolenia w zakresie stosowania środków ochrony roślin,
- znajomość programu azotanowego, zasad przechowywania i stosowania nawozów naturalnych oraz przepisów weterynaryjnych,
- umiejętność planowania bilansu pasz i nawozów oraz pracy z programami do zarządzania gospodarstwem,
- prawo jazdy kat. B, a przy kierowaniu ciągnikiem na drogach publicznych – kat. T.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- kierownik gospodarstwa rolno-hodowlanego,
- zarządca gospodarstwa towarowego,
- kierownik gospodarstwa mieszanego,
- dyrektor gospodarstwa rolnego,
- menedżer gospodarstwa rolno-hodowlanego.
Badania
- wstępne badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy,
- okresowe badania lekarskie w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- kontrolne badania lekarskie po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,
- ocena układu oddechowego przy narażeniu na pył zbożowy, paszowy i gazy z gnojowicy,
- badania psychotechniczne przy kierowaniu ciągnikiem lub ładowarką w ramach obowiązków, jeżeli wynika to z przepisów.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp dla pracodawców i osób kierujących pracownikami – nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie w zakresie stosowania środków ochrony roślin, aktualizowane co 5 lat,
- szkolenie z bezpiecznej pracy przy silosach, pryzmach kiszonkowych i zbiornikach gnojowicy,
- szkolenie z bioasekuracji i postępowania przy podejrzeniu choroby zakaźnej zwierząt,
- szkolenie ppoż. w zakresie magazynowania pasz, słomy i paliw.
Środowisko pracy
Praca łączy realia pola i fermy – kierownik przemieszcza się między biurem, oborą lub chlewnią, płytą kiszonkową, magazynami zbożowymi, suszarnią i polami. Wiosną i latem nadzoruje siewy, opryski, sianokosy, zbiór kukurydzy na kiszonkę i żniwa, a przez cały rok – żywienie, dój i zdrowie zwierząt. Narażony jest jednocześnie na zagrożenia maszyn rolniczych, gazów z gnojowicy i kiszonek oraz kontakt ze zwierzętami. Dzień pracy jest długi, a obowiązki nie kończą się w weekendy. Na stanowisku wykorzystuje się:
- ciągniki, ładowarki teleskopowe, wozy paszowe i sieczkarnie do kukurydzy;
- opryskiwacz polowy, rozsiewacz nawozów i wóz asenizacyjny;
- pryzmy i silosy przejazdowe na kiszonkę, folie i obciążniki;
- obora lub chlewnia z wentylacją, zbiornikiem gnojowicy i halą udojową;
- suszarnia, silosy zbożowe i śrutownik;
- komputer z programami do zarządzania stadem, polem i księgowością.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- potrącenie, przejechanie lub pochwycenie przez ciągnik, ładowarkę i maszyny polowe,
- osunięcie się ściany pryzmy kiszonkowej lub upadek z jej krawędzi,
- upadek z silosu, pomostu suszarni, przyczepy lub pryzmy,
- uderzenie, kopnięcie lub przygniecenie przez bydło albo trzodę,
- wpadnięcie do zbiornika gnojowicy,
- hałas maszyn polowych, suszarni i śrutownika,
- praca na otwartej przestrzeni w upale, zimnie i przy opadach.
Czynniki chemiczne:
- siarkowodór i amoniak z gnojowicy,
- tlenki azotu (gaz silosowy) wydzielające się w pierwszych dniach zakiszania,
- środki ochrony roślin przy nadzorze i kontroli zabiegów,
- pył zbożowy, paszowy i naskórek zwierząt.
Czynniki biologiczne:
- choroby odzwierzęce: leptospiroza, gorączka Q, salmonelloza, grzybica bydlęca,
- borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu na polach i pastwiskach,
- pleśnie i promieniowce w kiszonkach, sianie i stęchłym ziarnie.
Czynniki psychofizyczne:
- odpowiedzialność za ludzi, zwierzęta, majątek i wynik ekonomiczny,
- długi dzień pracy i dyspozycyjność także w weekendy,
- stres związany z pogodą, cenami, chorobami zwierząt i kontrolami,
- praca przy monitorze ekranowym przy planowaniu i dokumentacji.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku kierownika gospodarstwa produkcji roślinnej i zwierzęcej.
Środki ochrony indywidualnej
- kamizelka ostrzegawcza i obuwie z podnoskiem na podwórzu i płycie kiszonkowej – maszyny i pojazdy, uderzenie przez zwierzę;
- szelki bezpieczeństwa z linką przy pracy na silosach i krawędzi pryzmy – upadek z wysokości, osunięcie pryzmy;
- osobisty detektor gazów (H2S, NO2) przy gnojowicy i świeżej kiszonce – siarkowodór, tlenki azotu;
- półmaska filtrująca FFP2 lub FFP3 w budynkach i magazynach – pył organiczny, pleśnie;
- rękawice nitrylowe, gogle i półmaska A2P3 przy środkach ochrony roślin – środki ochrony roślin;
- odzież fermowa zmieniana w śluzie, rękawice jednorazowe – choroby odzwierzęce;
- ochronniki słuchu, odzież na warunki atmosferyczne i repelenty – hałas, mikroklimat zewnętrzny, kleszcze.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony wałów i zespołów roboczych, kabiny z filtrami powietrza – maszyny i pojazdy, środki ochrony roślin;
- silosy przejazdowe ze ścianami oporowymi i ograniczenie wysokości pryzm – osunięcie pryzmy;
- barierki i pomosty na silosach zbożowych i suszarni – upadek z wysokości;
- przykrycie i ogrodzenie zbiorników gnojowicy – wpadnięcie do zbiornika, siarkowodór;
- wentylacja budynków inwentarskich i zamkniętych silosów – siarkowodór, tlenki azotu, pył organiczny;
- korytarze paszowe i bramki oddzielające ludzi od zwierząt – uderzenie przez zwierzę;
- odpylanie suszarni i śrutownika, wyciszenie pomieszczeń – pył organiczny, hałas.
Środki organizacyjne
- zakaz wchodzenia do świeżo zapełnionych silosów przez co najmniej 2–3 tygodnie – tlenki azotu;
- wydzielanie kiszonki od czoła pryzmy przez ładowarkę z wycinakiem, zakaz podkopywania ściany – osunięcie pryzmy;
- procedura prac przy gnojowicy z drugą osobą i zakazem wchodzenia do zbiornika – siarkowodór, wpadnięcie do zbiornika;
- plan bioasekuracji i program zdrowia stada – choroby odzwierzęce;
- podział obowiązków, zastępstwa i planowanie urlopów poza sezonem – praca w nadgodzinach, stres, odpowiedzialność;
- przerwy w pracy przy komputerze – praca przy monitorze;
- szczepienia przeciw KZM i tężcowi, przegląd ciała po pracy – kleszcze, pleśnie.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla kierownika gospodarstwa produkcji roślinnej i zwierzęcej.
- czynniki fizyczne – hałas, praca na otwartej przestrzeni w warunkach zmiennego mikroklimatu;
- czynniki chemiczne – siarkowodór, amoniak, tlenki azotu, środki ochrony roślin, pył organiczny (zbożowy, paszowy, zwierzęcy);
- czynniki biologiczne – Leptospira, Coxiella burnetii, Salmonella, dermatofity, krętki Borrelia, wirus kleszczowego zapalenia mózgu, grzyby pleśniowe;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – nadzór pracy maszyn rolniczych, kontakt ze zwierzętami gospodarskimi, praca na wysokości przy silosach, praca w przestrzeni zamkniętej, praca przy monitorze ekranowym, praca w wydłużonym czasie.
Podobne stanowiska
- rolnik,
- kierownik fermy,
- hodowca inwentarza mieszanego,
- inżynier rolnictwa,
- doradca rolniczy,
- kierownik produkcji w zakładach akwakultury.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).