Chirurg naczyniowy – kod 221208 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Lekarz – specjalista chirurgii naczyniowej”. Chirurg naczyniowy leczy choroby tętnic i żył – tętniaki aorty, zwężenia tętnic szyjnych i kończyn, niedokrwienie krytyczne, żylaki i zakrzepicę. Wykonuje rekonstrukcje otwarte, pomostowania i endarterektomie, a coraz częściej zabiegi wewnątrznaczyniowe: angioplastyki, stentowanie i implantacje stentgraftów pod kontrolą fluoroskopii.
Chirurg naczyniowy – wymagania w stosunku do pracownika
- prawo wykonywania zawodu lekarza (PWZ),
- tytuł specjalisty chirurgii naczyniowej lub szkolenie specjalizacyjne w tej dziedzinie,
- umiejętność wykonywania zabiegów wewnątrznaczyniowych i interpretacji angiografii,
- znajomość zasad ochrony radiologicznej i stosowania osłon osobistych,
- umiejętność wykonywania i oceny ultrasonografii dopplerowskiej naczyń,
- znajomość farmakologii leków przeciwkrzepliwych i trombolitycznych,
- stan zdrowia pozwalający na pracę w ciężkim fartuchu ochronnym przez wiele godzin.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- angiochirurg,
- lekarz chirurg naczyniowy,
- specjalista chirurgii naczyniowej,
- chirurg wewnątrznaczyniowy,
- rezydent chirurgii naczyniowej.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne z uwzględnieniem narażenia na promieniowanie jonizujące i obciążenia kręgosłupa;
- badania lekarskie pracowników kategorii A narażenia na promieniowanie jonizujące – wstępne i okresowe co najmniej raz w roku, zgodnie z Prawem atomowym (jeśli lekarz został zaliczony do tej kategorii);
- ocena stanu soczewek oczu przy wieloletniej pracy w radiologii zabiegowej, na zlecenie lekarza medycyny pracy;
- szczepienie przeciw WZW typu B i oznaczenie miana przeciwciał;
- badania w kierunku HBV, HCV i HIV po ekspozycji zawodowej na krew.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp na bloku operacyjnym i w pracowni angiograficznej,
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z ochrony radiologicznej pacjenta wymagane dla lekarzy wykonujących procedury radiologii zabiegowej,
- instruktaż z zasad ochrony radiologicznej personelu i korzystania z dawkomierzy,
- szkolenie z postępowania przy zakłuciu i zachlapaniu krwią,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i ewakuacji bloku operacyjnego.
Środowisko pracy
Chirurg naczyniowy pracuje na sali hybrydowej lub w pracowni angiograficznej, na bloku operacyjnym oraz w poradni z pracownią USG Doppler. Podczas zabiegów wewnątrznaczyniowych stoi przy stole w pobliżu lampy RTG, w ołowianym fartuchu ważącym kilka kilogramów, a dłonie operatora znajdują się blisko wiązki pierwotnej. Operacje otwarte aorty trwają wiele godzin i wiążą się z dużą utratą krwi oraz pracą z ostrymi narzędziami w głębokim polu operacyjnym. U pacjentów z owrzodzeniami i martwicą stóp chirurg ma kontakt z zakażonymi ranami. Na stanowisku wykorzystuje się:
- angiograf z ramieniem C lub salę hybrydową z systemem fluoroskopii;
- prowadniki, cewniki, balony, stenty i stentgrafty;
- środki kontrastowe jodowe i wstrzykiwacz automatyczny;
- aparat USG z dopplerem kolorowym;
- narzędzia naczyniowe, zaciski i protezy naczyniowe;
- aparat do autotransfuzji (cell saver);
- osłony stropowe, fartuchy przy stole i ołowiane parawany;
- laser lub generator fal radiowych do zamykania żył.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- promieniowanie jonizujące rozproszone oraz ekspozycja dłoni w pobliżu wiązki pierwotnej;
- ryzyko uszkodzenia soczewki oka (zaćma popromienna) przy długotrwałym narażeniu;
- obciążenie kręgosłupa i stawów kolanowych przez noszenie ciężkiego fartucha ołowianego;
- zakłucie igłą, skaleczenie i ukłucie prowadnikiem podczas wymiany narzędzi;
- długotrwała praca w pozycji stojącej przy stole operacyjnym;
- promieniowanie laserowe przy endowaskularnym zamykaniu żył;
- oparzenie elektrokoagulacją i porażenie prądem;
- potknięcie o przewody i pedały na sali hybrydowej.
Czynniki chemiczne:
- środki kontrastowe jodowe przy rozpryskach i kontakcie ze skórą,
- dymy chirurgiczne z elektrokoagulacji,
- środki dezynfekcyjne i antyseptyki,
- białka lateksu naturalnego.
Czynniki biologiczne:
- wirusy przenoszone przez krew (HBV, HCV, HIV) przy dużej utracie krwi i pracy z ostrymi narzędziami;
- bakterie z zakażonych owrzodzeń i zgorzeli stopy cukrzycowej, w tym szczepy wielooporne (MRSA).
Czynniki psychofizyczne:
- stres przy nagłych pęknięciach tętniaków aorty i ostrym niedokrwieniu kończyn,
- obciążenie psychiczne decyzjami o amputacji kończyny,
- praca w porze nocnej i dyżury,
- długotrwała koncentracja przy zabiegach hybrydowych i operacjach aorty,
- zmęczenie fizyczne związane z pracą w ciężkich osłonach.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku chirurga naczyniowego.
Środki ochrony indywidualnej
- fartuch ochronny z ekwiwalentem ołowiu, najlepiej dwuczęściowy (kamizelka i spódnica), z osłoną tarczycy – promieniowanie jonizujące rozproszone, obciążenie kręgosłupa;
- okulary ochronne z osłonami ołowianymi – ryzyko uszkodzenia soczewki oka;
- dozymetr indywidualny na fartuchu i pod fartuchem, dozymetr pierścionkowy – promieniowanie jonizujące, ekspozycja dłoni;
- okulary ochronne dobrane do długości fali lasera – promieniowanie laserowe;
- rękawice chirurgiczne podwójne bezlateksowe – zakłucie igłą i prowadnikiem, wirusy przenoszone przez krew, białka lateksu;
- fartuch chirurgiczny nieprzemakalny i przyłbica – wirusy przenoszone przez krew, środki kontrastowe, bakterie z zakażonych owrzodzeń.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłony stropowe, fartuchy podstołowe i ruchome parawany ołowiane – promieniowanie jonizujące, ryzyko uszkodzenia soczewki oka;
- fluoroskopia pulsacyjna o niskiej częstotliwości, kolimacja wiązki i zapis ostatniego obrazu – promieniowanie jonizujące;
- podwieszane systemy ochrony radiologicznej odciążające operatora lub fartuchy na wieszakach przy stole – obciążenie kręgosłupa, zmęczenie fizyczne;
- ewakuatory dymu i wentylacja sali – dymy chirurgiczne;
- narzędzia z zabezpieczeniem, tace na prowadniki i strefa neutralna – zakłucie igłą, ukłucie prowadnikiem;
- zabezpieczenie strefy lasera i oznakowanie wejścia – promieniowanie laserowe;
- pedały bezprzewodowe i porządek przewodów – potknięcie;
- przeglądy aparatury elektromedycznej i elektrod neutralnych – oparzenie elektrokoagulacją, porażenie prądem.
Środki organizacyjne
- kontrola dawek dozymetrycznych przez inspektora ochrony radiologicznej i analiza przekroczeń – promieniowanie jonizujące, uszkodzenie soczewki oka;
- rotacja operatorów przy zabiegach wewnątrznaczyniowych i przerwy na zdjęcie fartucha – obciążenie kręgosłupa, zmęczenie fizyczne;
- procedura poekspozycyjna i całodobowy dostęp do profilaktyki – wirusy przenoszone przez krew;
- izolacja pacjentów skolonizowanych MRSA i procedura opatrywania zakażonych ran – bakterie z zakażonych owrzodzeń;
- algorytmy postępowania w pęknięciu tętniaka i konsylium przy kwalifikacji do amputacji – stres, obciążenie psychiczne decyzjami;
- grafik dyżurów z czasem na odpoczynek – praca w porze nocnej, długotrwała koncentracja;
- procedury postępowania ze środkami kontrastowymi i dezynfekcyjnymi – środki kontrastowe, środki dezynfekcyjne, praca w pozycji stojącej.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla chirurga naczyniowego.
- czynniki fizyczne – promieniowanie jonizujące, promieniowanie laserowe, praca w pozycji stojącej, obciążenie układu ruchu (praca w fartuchu ochronnym);
- czynniki chemiczne – środki kontrastowe jodowe, dymy chirurgiczne, środki dezynfekcyjne, lateks;
- czynniki biologiczne – wirus zapalenia wątroby typu B (HBV), wirus zapalenia wątroby typu C (HCV), ludzki wirus niedoboru odporności (HIV), bakterie wielooporne;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w porze nocnej, dyżury medyczne, kontakt z ostrymi narzędziami, obciążenie psychiczne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).