Dyspozytor lotniczy

Dyspozytor lotniczy – kod 315401 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Dyspozytor lotniczy w centrum kontroli operacyjnej przewoźnika przygotowuje plany lotów, oblicza ilość paliwa, masę i wyważenie samolotu, analizuje prognozy pogody, NOTAM i ograniczenia przestrzeni powietrznej. Przekazuje załodze dokumentację odprawy, śledzi przebieg lotów (flight following) i wspólnie z kapitanem reaguje na opóźnienia, zmiany tras i lądowania na lotniskach zapasowych.

Dyspozytor lotniczy – wymagania w stosunku do pracownika

licencja dyspozytora lotniczego wydana przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego lub kwalifikacje wymagane przez operatora zgodnie z jego podręcznikiem operacyjnym;
znajomość nawigacji lotniczej, meteorologii lotniczej, osiągów samolotów, przepisów ICAO i EASA dotyczących operacji lotniczych;
umiejętność obsługi systemów planowania lotów, systemów masy i wyważenia oraz przekazów ACARS;
bardzo dobra znajomość języka angielskiego, w tym frazeologii lotniczej;
umiejętność szybkiej analizy danych i podejmowania decyzji pod presją czasu;
odporność na stres i umiejętność pracy w systemie zmianowym;
pozytywny wynik sprawdzenia do celów ochrony lotnictwa cywilnego i przepustka lotniskowa – przy pracy w porcie lotniczym.

Inne nazwy stanowiska

Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:

dyspozytor operacji lotniczych,
flight dispatcher,
oficer operacji lotniczych,
planista lotów,
dyspozytor centrum kontroli operacyjnej.

Badania

wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy z uwzględnieniem pracy przy monitorze ekranowym i pracy nocnej;
badanie okulistyczne ze względu na wielogodzinną pracę przy kilku monitorach;
ocena stanu układu krążenia i układu nerwowego przy pracy zmianowej i w warunkach stresu;
badanie słuchu – gdy dyspozytor regularnie wychodzi na płytę postojową do samolotów.

Szkolenia bhp i inne

szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy;
szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat;
szkolenia okresowe operatora z planowania lotów, procedur operacyjnych i obsługi systemów, w tym loty zapoznawcze w kabinie załogi;
szkolenie z przewozu towarów niebezpiecznych drogą lotniczą w zakresie potrzebnym dyspozytorowi;
szkolenie z zakresu ochrony lotnictwa cywilnego oraz zasad poruszania się po płycie postojowej;
szkolenie z ergonomii stanowiska z monitorami ekranowymi i zarządzania zmęczeniem.

Środowisko pracy

Dyspozytor lotniczy pracuje w centrum kontroli operacyjnej lub biurze odpraw w porcie lotniczym, przy stanowisku z kilkoma monitorami, telefonami i łącznością radiową z załogami. Praca odbywa się w systemie zmianowym przez całą dobę, siedem dni w tygodniu, a natężenie zadań rośnie gwałtownie przy złej pogodzie, zamknięciu lotnisk, awariach samolotów i strajkach służb ruchu lotniczego. W niektórych portach dyspozytor dostarcza dokumentację bezpośrednio do samolotu, wychodząc na płytę postojową przy pracujących silnikach i ruchu pojazdów obsługi naziemnej. Na stanowisku wykorzystuje się:

komputery z kilkoma monitorami i systemy planowania lotów oraz masy i wyważenia;
systemy śledzenia lotów, przekazów ACARS i łączności satelitarnej z samolotami;
radiostację VHF lub łączność przez stację naziemną, telefony i zestawy słuchawkowe;
mapy i serwisy meteorologiczne, biuletyny NOTAM i dokumentację operacyjną;
drukarki i urządzenia biurowe do przygotowania pakietów odprawy;
pojazd służbowy lub przejście piesze po wyznaczonych trasach na płycie – w portach z doręczaniem dokumentów do samolotu.

Identyfikacja zagrożeń

Czynniki fizyczne:

praca przy monitorach ekranowych powyżej 4 godzin dziennie – obciążenie narządu wzroku;
długotrwała praca w pozycji siedzącej – obciążenie kręgosłupa i układu mięśniowo-szkieletowego;
niewłaściwe oświetlenie stanowiska i odblaski na ekranach;
hałas biurowy, rozmowy telefoniczne i sygnały alarmowe systemów w pomieszczeniu kontroli operacyjnej;
porażenie prądem elektrycznym od urządzeń biurowych;
hałas silników samolotów i potrącenie przez pojazdy podczas wyjść na płytę postojową;
mikroklimat w pomieszczeniu – suche powietrze, niewłaściwa temperatura przy pracy ciągłej.

Czynniki chemiczne:

spaliny silników samolotów i pojazdów obsługi naziemnej oraz pary paliwa Jet A-1 przy wyjściach na płytę,
ozon i pył tonera z drukarek laserowych w pomieszczeniu odpraw.

Czynniki psychofizyczne:

odpowiedzialność za poprawność planu lotu, ilość paliwa i dane masy oraz wyważenia;
presja czasu przy opóźnieniach, zmianach tras i zakłóceniach operacji;
praca zmianowa, w tym w porze nocnej, i zaburzenia rytmu dobowego;
stres przy sytuacjach nieregularnych i awaryjnych w czasie lotu;
obciążenie informacyjne i konieczność jednoczesnego śledzenia wielu lotów.

Środki ochronne

Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku dyspozytora lotniczego.

Środki ochrony indywidualnej

okulary korekcyjne do pracy przy monitorze, jeśli zaleci je lekarz – obciążenie narządu wzroku;
kamizelka odblaskowa i ochronniki słuchu przy wyjściach na płytę – hałas silników, potrącenie przez pojazdy;
zestaw słuchawkowy z redukcją hałasu otoczenia – hałas biurowy i sygnały alarmowe.

Środki ochrony zbiorowej i techniczne

stanowisko z regulowanymi monitorami, krzesłem z podłokietnikami i podnóżkiem zgodne z przepisami o pracy przy monitorach – obciążenie wzroku, pozycja siedząca;
oświetlenie miejscowe i ogólne bez olśnień, żaluzje w oknach – niewłaściwe oświetlenie i odblaski;
klimatyzacja z nawilżaniem i kontrolą temperatury – mikroklimat w pomieszczeniu;
wydzielenie drukarek laserowych w osobnym, wentylowanym miejscu – ozon i pył tonera;
akustyczna adaptacja sali kontroli operacyjnej i ograniczenie głośności sygnałów – hałas biurowy;
wyznaczone ciągi piesze i strefy bezpieczeństwa na płycie postojowej – potrącenie przez pojazdy, hałas silników;
sprawna instalacja elektryczna i przeglądy urządzeń – porażenie prądem.

Środki organizacyjne

przerwy wliczane do czasu pracy, co najmniej 5 minut po każdej godzinie pracy przy monitorze – obciążenie wzroku, pozycja siedząca;
zasada podwójnej kontroli obliczeń paliwa oraz masy i wyważenia – odpowiedzialność za poprawność planu lotu;
harmonogram zmian ograniczający kolejne dyżury nocne i zapewniający odpoczynek – praca nocna, zaburzenia rytmu dobowego;
procedury i listy kontrolne na sytuacje nieregularne oraz wsparcie kierownika zmiany – stres, presja czasu, obciążenie informacyjne;
ograniczenie liczby lotów monitorowanych jednocześnie przez jednego dyspozytora – obciążenie informacyjne;
ograniczenie czasu przebywania na płycie i omijanie stref wylotów spalin oraz odpowietrzników zbiorników paliwa – spaliny, pary paliwa Jet A-1;
zasady poruszania się po płycie w towarzystwie lub po przeszkoleniu – potrącenie, hałas silników.

Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie

Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla dyspozytora lotniczego.

czynniki fizyczne – praca przy monitorze ekranowym powyżej 4 godzin dziennie, hałas (okresowo na płycie postojowej);
czynniki chemiczne – spaliny silników i pary nafty lotniczej (okresowo na płycie postojowej);
czynniki biologiczne – brak;
inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca zmianowa, w tym w porze nocnej, praca pod presją czasu z dużą odpowiedzialnością, okresowe przebywanie w strefie operacyjnej lotniska.

Podobne stanowiska

Podstawa prawna

Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).

ryzyko zawodowe on-line

Stanowiska pracy