Okulista – kod 221247 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025), zawód ten ujęto pod nazwą „Lekarz – specjalista okulistyki”. Okulista bada narząd wzroku, rozpoznaje i leczy jaskrę, zaćmę, choroby siatkówki i stany zapalne oka oraz dobiera korekcję okularową. Wykonuje zabiegi laserowe, iniekcje doszklistkowe leków anty-VEGF i operacje, takie jak fakoemulsyfikacja zaćmy czy witrektomia, pracując przy lampie szczelinowej i mikroskopie operacyjnym w gabinecie, pracowni laserowej i na bloku operacyjnym.
Okulista – wymagania w stosunku do pracownika
- prawo wykonywania zawodu lekarza;
- tytuł specjalisty w dziedzinie okulistyki lub odbywanie specjalizacji;
- umiejętność badania w lampie szczelinowej, oftalmoskopii pośredniej i tonometrii;
- przeszkolenie w zakresie bezpiecznej obsługi laserów medycznych klasy 3B i 4;
- wysoka precyzja manualna i dobra stereoskopia;
- umiejętność interpretacji badań OCT, angiografii fluoresceinowej i pola widzenia;
- umiejętność pracy z dużą liczbą pacjentów w ciągu dnia.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- lekarz okulista,
- oftalmolog,
- specjalista okulistyki,
- lekarz poradni okulistycznej,
- chirurg okulistyczny.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy;
- badanie narządu wzroku, w tym dna oka, u lekarza pracującego z laserami okulistycznymi;
- ocena układu ruchu, zwłaszcza odcinka szyjnego kręgosłupa, przy pracy przy lampie szczelinowej i mikroskopie;
- szczepienie przeciw WZW typu B.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z bezpieczeństwa promieniowania laserowego zgodnie z wymaganiami dla urządzeń laserowych klasy 3B i 4,
- szkolenie z zapobiegania zakażeniom adenowirusowym i dezynfekcji sprzętu stykającego się z okiem,
- szkolenie z postępowania po zakłuciu i ekspozycji na krew,
- szkolenie z postępowania w reakcji anafilaktycznej po podaniu fluoresceiny i resuscytacji z AED.
Środowisko pracy
Okulista przyjmuje w gabinecie, który przy badaniu dna oka bywa zaciemniony, siedząc twarzą w twarz z pacjentem przy lampie szczelinowej w odległości kilkunastu centymetrów. W pracowni laserowej wykonuje zabiegi laserem YAG, laserem argonowym lub diodowym do fotokoagulacji siatkówki, a w ośrodkach chirurgii refrakcyjnej obsługuje lasery ekscymerowe i femtosekundowe. Operacje zaćmy i witrektomie wykonuje przy mikroskopie operacyjnym, często seryjnie, wiele zabiegów w ciągu dnia. Dzień pracy wypełnia duża liczba pacjentów, w tym starszych, z ograniczonym widzeniem i poruszających się niepewnie. Na stanowisku wykorzystuje się:
- lampę szczelinową z tonometrem aplanacyjnym;
- oftalmoskop pośredni i soczewki diagnostyczne;
- lasery okulistyczne: YAG, argonowy, diodowy, ekscymerowy i femtosekundowy;
- tomograf OCT i funduskamera do angiografii fluoresceinowej;
- mikroskop operacyjny i aparat do fakoemulsyfikacji z witrektomem;
- krople diagnostyczne: tropikamid, fenylefryna, środki znieczulające i fluoresceina;
- komputer z systemem gabinetowym i perymetr.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- promieniowanie laserowe bezpośrednie i odbite mogące uszkodzić siatkówkę i rogówkę,
- wymuszona pozycja szyi i tułowia przy lampie szczelinowej i mikroskopie operacyjnym,
- zakłucie igłą przy iniekcjach doszklistkowych i znieczuleniach okołogałkowych,
- potknięcie i uderzenie o sprzęt w zaciemnionym gabinecie,
- olśnienie i zmęczenie wzroku przy pracy z silnym źródłem światła i monitorami,
- porażenie prądem przy urządzeniach laserowych zasilanych wysokim napięciem.
Czynniki chemiczne:
- opary i produkty ablacji tkanek przy zabiegach laserem ekscymerowym;
- krople diagnostyczne i leki (tropikamid, fenylefryna, atropina) przy przypadkowym kontakcie z oczami lub skórą lekarza;
- środki dezynfekcyjne do końcówek tonometrów i soczewek kontaktowych (podchloryn sodu, nadtlenek wodoru, alkohole);
- lateks rękawic.
Czynniki biologiczne:
- adenowirusy wywołujące epidemiczne zapalenie rogówki i spojówek, łatwo przenoszone przez dłonie i sprzęt;
- wirusy HBV, HCV i HIV przy kontakcie z krwią w czasie operacji i iniekcji;
- zakażenia przenoszone drogą kropelkową przy bliskim kontakcie twarzą w twarz z pacjentem.
Czynniki psychofizyczne:
- presja czasu przy dużej liczbie pacjentów i zabiegów seryjnych,
- odpowiedzialność za zachowanie wzroku pacjenta i ryzyko powikłań pooperacyjnych,
- monotonia powtarzalnych czynności diagnostycznych,
- konflikty z pacjentami oczekującymi długo na zabieg lub wizytę,
- wysiłek koncentracji przy precyzyjnych zabiegach mikrochirurgicznych.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku okulisty.
Środki ochrony indywidualnej
- okulary ochronne z filtrem dobranym do długości fali i gęstości optycznej danego lasera – promieniowanie laserowe;
- rękawice nitrylowe bezlateksowe – adenowirusy, wirusy HBV, HCV i HIV, krople diagnostyczne, środki dezynfekcyjne, lateks;
- maseczka chirurgiczna przy badaniu w lampie szczelinowej w sezonie infekcyjnym – zakażenia przenoszone drogą kropelkową;
- maska o wysokiej skuteczności filtracji przy zabiegach ekscymerowych – opary i produkty ablacji tkanek;
- okulary korekcyjne lub filtrujące do pracy przy monitorze i silnym źródle światła – olśnienie i zmęczenie wzroku.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- osłona oddechowa (tarcza) na lampie szczelinowej – zakażenia przenoszone drogą kropelkową, adenowirusy;
- wyznaczona i oznakowana strefa nominalnego zagrożenia laserowego z blokadą drzwi i lampką ostrzegawczą – promieniowanie laserowe;
- filtry ochronne wbudowane w okulary lampy szczelinowej i mikroskopu laserowego – promieniowanie laserowe;
- odciąg dymu i wentylacja w pracowni laserów ekscymerowych – opary i produkty ablacji tkanek;
- ergonomiczne stoły z regulacją wysokości i krzesła z podparciem lędźwiowym, mikroskop z pochylanymi okularami – wymuszona pozycja szyi i tułowia;
- oświetlenie dyżurne i uporządkowanie kabli w zaciemnionym gabinecie – potknięcie i uderzenie o sprzęt;
- przeglądy techniczne laserów i aparatury przez autoryzowany serwis – porażenie prądem;
- igły z zabezpieczeniem i pojemniki na odpady ostre – zakłucie igłą.
Środki organizacyjne
- dezynfekcja końcówek tonometrów i lampy po każdym pacjencie oraz osobny gabinet dla pacjentów z zapaleniem spojówek – adenowirusy;
- wyznaczenie inspektora bezpieczeństwa laserowego i instrukcja stanowiskowa dla każdego lasera – promieniowanie laserowe, porażenie prądem;
- harmonogram przyjęć z czasem na badanie i przerwy między seriami zabiegów – presja czasu, monotonia, wysiłek koncentracji, wymuszona pozycja;
- procedura poekspozycyjna i szczepienia personelu – wirusy HBV, HCV i HIV, zakłucie igłą;
- kwalifikacja do zabiegu z omówieniem ryzyka i świadomą zgodą pacjenta – odpowiedzialność za wzrok pacjenta;
- informacja o przewidywanym czasie oczekiwania i obsługa przez rejestrację – konflikty z pacjentami;
- zasady pracy z kroplami bez dotykania końcówką i mycie rąk po podaniu – krople diagnostyczne i leki.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla okulisty.
- czynniki fizyczne – promieniowanie laserowe (optyczne), wymuszona pozycja ciała przy lampie szczelinowej i mikroskopie, praca przy monitorze ekranowym;
- czynniki chemiczne – produkty ablacji laserowej, środki dezynfekcyjne, krople rozszerzające źrenicę, lateks;
- czynniki biologiczne – kontakt z materiałem biologicznym (wirusy HBV, HCV, HIV), adenowirusy;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca w zaciemnionym pomieszczeniu, obsługa laserów klasy 3B i 4, obciążenie psychiczne.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).