Higienistka szkolna – kod 325902 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Higienistka szkolna sprawuje profilaktyczną opiekę zdrowotną nad uczniami w gabinecie profilaktyki zdrowotnej na terenie szkoły – przeprowadza testy przesiewowe, prowadzi dokumentację zdrowotną, udziela pierwszej pomocy w nagłych zachorowaniach i urazach oraz prowadzi edukację zdrowotną. Współpracuje z dyrektorem, nauczycielami, rodzicami i lekarzem POZ, a w razie potrzeby wspiera uczniów z chorobami przewlekłymi, np. z cukrzycą lub padaczką.
Higienistka szkolna – wymagania w stosunku do pracownika
- dyplom higienistki szkolnej uzyskany w szkole policealnej lub medycznym studium zawodowym oraz kwalifikacje wymagane przepisami w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej,
- znajomość zasad profilaktyki zdrowotnej dzieci i młodzieży, testów przesiewowych i bilansów zdrowia,
- umiejętność udzielania pierwszej pomocy, w tym resuscytacji krążeniowo-oddechowej dziecka i użycia AED,
- znajomość postępowania z uczniem z chorobą przewlekłą – cukrzycą, astmą, padaczką, alergią z ryzykiem wstrząsu anafilaktycznego,
- umiejętność prowadzenia dokumentacji medycznej, także w formie elektronicznej,
- zdolność współpracy z rodzicami, nauczycielami i placówkami ochrony zdrowia,
- empatia, spokój w sytuacjach nagłych i umiejętność rozmowy z dziećmi.
Inne nazwy stanowiska
Opis zagrożeń i ryzyk zawodowych na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- pielęgniarka szkolna,
- higienistka środowiska nauczania i wychowania,
- higienista szkolny,
- higienistka w gabinecie profilaktyki zdrowotnej,
- higienistka szkolna w zespole szkół.
Badania
- wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie z zakresu medycyny pracy,
- szczepienie przeciw WZW typu B lub potwierdzenie odporności – ze względu na ryzyko ekspozycji na krew,
- zalecane szczepienia przeciw grypie, odrze, ospie wietrznej i krztuścowi według oceny lekarza medycyny pracy,
- ocena narządu wzroku przy prowadzeniu dokumentacji elektronicznej na monitorze ekranowym.
Szkolenia bhp i inne
- szkolenie wstępne bhp – instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy,
- szkolenie okresowe bhp – nie rzadziej niż co 5 lat,
- szkolenie z postępowania po ekspozycji zawodowej na krew i materiał potencjalnie zakaźny,
- szkolenie z kwalifikowanej pierwszej pomocy u dzieci, w tym obsługi AED,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i ewakuacji szkoły,
- doskonalenie zawodowe z zakresu medycyny szkolnej, profilaktyki i opieki nad dzieckiem przewlekle chorym.
Środowisko pracy
Higienistka szkolna pracuje w gabinecie profilaktyki zdrowotnej mieszczącym się w budynku szkoły, często w kilku placówkach w różnych dniach tygodnia. Przyjmuje uczniów zgłaszających złe samopoczucie, opatruje urazy z zajęć wychowania fizycznego i przerw, przeprowadza badania przesiewowe wzroku, słuchu, postawy ciała i ciśnienia tętniczego oraz kontrole czystości głowy. Ma stały kontakt z dużą liczbą dzieci w okresach wzmożonej zachorowalności. W razie zdarzenia przemieszcza się szybko po korytarzach, schodach i boisku. Część czasu poświęca na dokumentację i zajęcia edukacyjne w klasach. Na stanowisku wykorzystuje się:
- leżanka lekarska, waga lekarska ze wzrostomierzem i parawan;
- ciśnieniomierz, termometr, glukometr i nakłuwacze jednorazowe;
- tablice do badania ostrości wzroku, testy widzenia barw i audiometr przesiewowy;
- apteczka, materiały opatrunkowe, zestaw przeciwwstrząsowy i defibrylator AED dostępny w szkole;
- preparaty do dezynfekcji rąk, powierzchni i sprzętu oraz pojemniki na odpady medyczne;
- komputer z monitorem ekranowym i dokumentacja zdrowotna uczniów.
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- zakłucie igłą lub nakłuwaczem przy pomiarze glikemii i pomocy uczniom z cukrzycą,
- skaleczenie ostrymi narzędziami podczas opatrywania ran,
- poślizgnięcie i upadek na schodach, korytarzach i boisku podczas szybkiego dotarcia do ucznia,
- dźwiganie i podtrzymywanie ucznia przy omdleniu lub urazie – przeciążenie kręgosłupa,
- hałas szkolny na korytarzach podczas przerw,
- praca przy monitorze ekranowym przy prowadzeniu dokumentacji,
- porażenie prądem elektrycznym od uszkodzonego sprzętu diagnostycznego.
Czynniki chemiczne:
- preparaty do dezynfekcji rąk i powierzchni na bazie alkoholi i czwartorzędowych soli amoniowych,
- lateks w rękawicach i sprzęcie medycznym – ryzyko uczulenia,
- preparaty przeciwko wszawicy stosowane przy instruktażu rodziców i uczniów.
Czynniki biologiczne:
- wirusy przenoszone drogą kropelkową – grypa, SARS-CoV-2, odra, ospa wietrzna, krztusiec,
- wirusy przenoszone przez krew – HBV, HCV, HIV – przy opatrywaniu ran i krwawień z nosa,
- pasożyty zewnętrzne – wszy głowowe i świerzbowiec,
- bakterie i wirusy wywołujące zakażenia przewodu pokarmowego, np. norowirusy i rotawirusy.
Czynniki psychofizyczne:
- stres przy udzielaniu pomocy w stanach nagłych, np. wstrząsie anafilaktycznym lub napadzie padaczkowym,
- odpowiedzialność za zdrowie i życie dzieci,
- konflikty i trudne rozmowy z rodzicami,
- praca w kilku placówkach i duża liczba uczniów pod opieką,
- obciążenie emocjonalne przy podejrzeniu zaniedbania lub przemocy wobec dziecka.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku higienistki szkolnej.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice medyczne nitrylowe bezpudrowe – krew i płyny ustrojowe, wirusy HBV, HCV, HIV, lateks, środki dezynfekcyjne;
- maseczka medyczna lub półmaska FFP2 w okresie zachorowań – wirusy przenoszone drogą kropelkową;
- odzież robocza medyczna – krew, płyny ustrojowe, pasożyty zewnętrzne, zakażenia przewodu pokarmowego;
- okulary ochronne lub przyłbica przy opatrywaniu krwawiących ran – wirusy przenoszone przez krew;
- obuwie zakryte z podeszwą antypoślizgową – poślizgnięcie i upadek;
- maseczka do resuscytacji z zaworem jednokierunkowym – czynniki biologiczne podczas resuscytacji.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- pojemniki na ostre odpady medyczne i nakłuwacze z automatycznym zabezpieczeniem – zakłucie igłą, skaleczenie;
- umywalka z ciepłą wodą, dozowniki mydła i środka do dezynfekcji rąk – czynniki biologiczne, pasożyty zewnętrzne;
- wentylacja i możliwość wietrzenia gabinetu – wirusy przenoszone drogą kropelkową, opary preparatów;
- sprawny sprzęt diagnostyczny z przeglądami – porażenie prądem elektrycznym;
- leżanka z regulacją wysokości i krzesło ewakuacyjne lub nosze w szkole – dźwiganie ucznia;
- ergonomiczne stanowisko komputerowe – praca przy monitorze ekranowym;
- wygłuszenie gabinetu i oddzielenie od głównego ciągu komunikacyjnego – hałas szkolny.
Środki organizacyjne
- procedura postępowania po ekspozycji na krew i rejestr takich zdarzeń – wirusy HBV, HCV, HIV, zakłucie igłą;
- szczepienia ochronne zalecane przez lekarza medycyny pracy – wirusy przenoszone drogą kropelkową i przez krew;
- pisemne procedury postępowania w stanach nagłych i z uczniem przewlekle chorym – stres, odpowiedzialność za zdrowie dzieci;
- pomoc drugiej osoby z personelu szkoły przy podnoszeniu ucznia – przeciążenie kręgosłupa;
- harmonogram pracy uwzględniający liczbę placówek i uczniów – praca w kilku placówkach;
- superwizja, współpraca z pedagogiem i psychologiem szkolnym – obciążenie emocjonalne, konflikty z rodzicami;
- zasady bezpiecznego poruszania się po szkole i oznakowanie mokrych powierzchni – poślizgnięcie i upadek;
- stosowanie rękawic bezlateksowych i preparatów o niskim potencjale alergizującym – uczulenie na lateks i środki dezynfekcyjne, preparaty przeciwko wszawicy.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla higienistki szkolnej.
- czynniki fizyczne – praca przy monitorze ekranowym, dźwiganie i podtrzymywanie uczniów;
- czynniki chemiczne – środki dezynfekcyjne, lateks;
- czynniki biologiczne – wirusy HBV, HCV, HIV, wirusy grypy, odry i ospy wietrznej, pasożyty zewnętrzne;
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – ryzyko zakłucia igłą, udzielanie pierwszej pomocy w stanach nagłych, obciążenie psychiczne i stres.
Podobne stanowiska
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).