Bibliotekarz – kod 343301 w klasyfikacji zawodów i specjalności (KZiS 2025). Bibliotekarz gromadzi, opracowuje i udostępnia zbiory, obsługuje czytelników w wypożyczalni i czytelni, prowadzi katalogi elektroniczne, organizuje zajęcia i wydarzenia czytelnicze oraz porządkuje i konserwuje księgozbiór.
Bibliotekarz – wymagania w stosunku do pracownika
- kwalifikacje (wykształcenie średnie bibliotekarskie lub wyższe z zakresu bibliotekoznawstwa i informacji naukowej),
- umiejętność obsługi zintegrowanego systemu bibliotecznego,
- umiejętność pracy z czytelnikami, w tym z dziećmi i seniorami,
- znajomość zasad ochrony danych osobowych czytelników,
- sprawność fizyczna pozwalająca na przenoszenie i układanie książek.
Inne nazwy stanowiska
Ocena ryzyka zawodowego opisana na tej stronie obejmuje również stanowiska nazywane w dokumentacji zakładowej i ogłoszeniach o pracę:
- młodszy bibliotekarz,
- starszy bibliotekarz,
- kustosz biblioteczny,
- pracownik biblioteki,
- nauczyciel bibliotekarz.
Badania
- badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne,
- badanie wzroku przy pracy z monitorem ekranowym i drobnym drukiem,
- ocena układu ruchu i kręgosłupa przy przenoszeniu książek,
- ocena narządu głosu przy prowadzeniu zajęć czytelniczych.
Szkolenia bhp i inne
- instruktaż ogólny bhp,
- instruktaż stanowiskowy,
- okresowe szkolenie bhp dla pracowników administracyjno-biurowych nie rzadziej niż co 6 lat,
- szkolenie w zakresie ręcznych prac transportowych,
- szkolenie z ochrony przeciwpożarowej i ewakuacji czytelników,
- szkolenie z udzielania pierwszej pomocy.
Środowisko pracy
Bibliotekarz pracuje w wypożyczalni, czytelni i magazynie zbiorów biblioteki publicznej, szkolnej, uczelnianej lub pedagogicznej. Część dnia spędza przy komputerze, obsługując czytelników, a część na nogach – przy układaniu książek na półkach, przenoszeniu zwrotów i sięganiu do wysokich regałów. Kontakt z dużą liczbą osób, w tym z dziećmi, wiąże się z obciążeniem głosu i ryzykiem infekcji. Na stanowisku wykorzystuje się:
- komputer z systemem bibliotecznym i czytnikiem kodów kreskowych;
- regały biblioteczne, w tym przesuwne w magazynie;
- drabinki i taborety biblioteczne;
- wózki do książek;
- narzędzia do oprawy i drobnych napraw książek (nożyk, klej, taśma).
Identyfikacja zagrożeń
Czynniki fizyczne:
- upadek z drabinki lub taboretu bibliotecznego,
- uderzenie przez spadające książki z górnych półek,
- przygniecenie między regałami przesuwnymi w magazynie,
- potknięcie o wózki i książki pozostawione w przejściach,
- skaleczenie przy naprawie książek i otwieraniu paczek,
- porażenie prądem od urządzeń biurowych.
Czynniki chemiczne:
- kurz i pył papierowy w magazynie zbiorów,
- kleje i środki do konserwacji książek.
Czynniki biologiczne:
- pleśnie w starych i zawilgoconych zbiorach,
- infekcje przenoszone drogą kropelkową przy kontakcie z czytelnikami.
Czynniki psychofizyczne:
- ręczne prace transportowe i powtarzalne sięganie ponad głowę i nisko przy półkach,
- obciążenie wzroku przy pracy z monitorem,
- obciążenie narządu głosu przy zajęciach z dziećmi,
- agresja słowna ze strony czytelników.
Środki ochronne
Poniżej przypisano środki ochronne do poszczególnych zagrożeń zidentyfikowanych na stanowisku bibliotekarza.
Środki ochrony indywidualnej
- rękawice ochronne i półmaska przeciwpyłowa przy pracy ze starymi zbiorami – kurz, pleśnie;
- fartuch ochronny w magazynie – kurz, zabrudzenia;
- okulary korygujące do pracy z monitorem, gdy zaleci je lekarz – obciążenie wzroku.
Środki ochrony zbiorowej i techniczne
- stabilne drabinki biblioteczne z poręczą – upadek z wysokości;
- regały przesuwne z blokadą – przygniecenie;
- wózki do książek – ręczne prace transportowe;
- wentylacja i kontrola wilgotności magazynu – kurz, pleśnie;
- ergonomiczne stanowisko obsługi z regulowanym krzesłem – pozycja ciała, obciążenie wzroku;
- nagłośnienie przy wydarzeniach dla większych grup – obciążenie głosu.
Środki organizacyjne
- układanie cięższych książek na średniej wysokości regałów – upadek przedmiotów, przeciążenie;
- utrzymywanie drożnych przejść – potknięcie;
- odkładanie zbiorów z oznakami pleśni do kwarantanny – pleśnie;
- przemienność pracy przy komputerze i przy półkach – obciążenie wzroku, pozycja ciała;
- regulamin biblioteki i procedura postępowania z agresywnym czytelnikiem – agresja słowna;
- higiena rąk i dezynfekcja lady – infekcje.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe do skierowania na badania lekarskie
Poniższy wykaz ułatwia wypełnienie skierowania na badania profilaktyczne dla bibliotekarza.
- czynniki fizyczne – pył organiczny (papierowy) w magazynie zbiorów;
- czynniki chemiczne – brak;
- czynniki biologiczne – pleśnie w starych zbiorach (sporadycznie);
- inne czynniki, w tym niebezpieczne – praca przy monitorze ekranowym, ręczne prace transportowe, praca na drabinkach, obciążenie narządu głosu.
Podobne stanowiska
- nauczyciel,
- pracownik biurowy,
- recepcjonista,
- nauczyciel języka polskiego,
- introligator,
- nauczyciel języka angielskiego,
- tłumacz.
Podstawa prawna
Klasyfikacja zawodów i specjalności została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1534).